Μπορεί ένα ποίημα να γίνει ο ζωντανός πρεσβευτής της Κύπρου ανά το παγκόσμιο; Η θετική απάντηση συνοδεύεται από την ευχάριστη είδηση, που με μεγάλη χαρά μας ακούσαμε πρόσφατα. Συγκεκριμένα, πρόκειται για το τελευταίο ποίημα στη συλλογή της Κλαίρης Αγγελίδου Έσοπτρον Ψυχής με τον συμβολικά συνεκδοχικό τίτλο «Το σπίτι» και με αφιερωματικό υπότιτλο «Στον Θεοδόση Νικολάου, για να αγάλλεται και η ψυχή του Νίκου Αγγελίδη».

Ως γνωστόν, τον αγωνιστή πνευματικό άνθρωπο και σύζυγο της κ. Αγγελίδου και τον φιλόλογο-ποιητή Θεοδόση Νικολάου συνέδεε εκτός από τη συγκατοίκηση στην Αθήνα των φοιτητικών τους χρόνων και μια βαθιά φιλία. Με την αδόκητη εκδημία τους, σίγουρα θα ξαναντάμωσαν και πάλι σε άλλους ωραιότερους «αθέατους κόσμους», σύμφωνα με ένα στίχο από την ομώνυμη ποιητική σύνθεση του Θεοδόση Νικολάου.

Την ύπαρξη του ποιήματος πληροφορήθηκε, προφανώς, η δημοσιογράφος του ΒΒC Andrea Mckkinon από την ιδιοκτήτρια του εκδοτικού οίκου στο Εδιμβούργο Dionysia Press Dionysia Zervanou, η οποία μαζί με τον μεταφραστή Thom Nairn μετέφρασαν στα αγγλικά τόσο την εν λόγω ποιητική συλλογή το 2010 όσο και το αφηγηματικό πεζογράφημα της καταξιωμένης ποιήτριάς μας Ο δρόμος το 2004.

Έτσι, το ποίημα, απαγγελμένο από την ίδια την ποιήτρια και με μουσική υπόκρουση του Μάριου Μελετίου από τη γνωστή του σύνθεση «Λεμονανθούσα μου Κυρά», βασισμένη σε μελοποιημένα ποιήματα από διάφορες συλλογές της Αγγελίδου, θα ακουστεί στο πλαίσιο των φετινών Καλοκαιρινών Αγώνων της Κοινοπολιτείας στη Γλασκώβη.

Θα μεταδοθεί, επίσης, από όλα τα κανάλια του ΒΒC σε όλες τις χώρες της Κοινοπολιτείας, συμπεριλαμβανόμενης, ασφαλώς, και της Κύπρου μας, και θα κυκλοφορήσει σε επιστολικά δελτάρια, που επιγράφονται Commonwealth poetry postcards, για να διανέμονται στους θεατές των Αγώνων και τους ακροατές του BBC. Επιπρόσθετα, το ποίημα μαζί με τη φωτογραφία της δημιουργού του θα αναρτηθεί σε σχετική ιστοσελίδα του ΒΒC.

Με την ευκαιρία της τιμητικής επιλογής του ποιήματος της δικής μας ποιήτριας, καταγράφεται ακόμα μια σημαντική πτυχή της διεθνοποίησης του προβλήματός μας στο εξωτερικό: η συνέντευξη που έδωσε η κ. Αγγελίδου εφ’ όλης της ύλης στην κ. Μckkinon, ύστερα από δορυφορική διευθέτηση του ΒΒC με το ΡΙΚ.

Η συνέντευξη αφορά όχι μόνο σε ενδεικτικά εργοβιογραφικά της στοιχεία, αλλά και σε καίριες διαφωτιστικές πληροφορίες για την Κύπρο, καθώς και την τουρκική εισβολή του 1974. Από τις γραπτές απαντήσεις, που διαβάσαμε, καταφαίνεται η μεγάλη έγνοια της Αμμοχωστιανής ποιήτριας να «συνομιλήσει» τόσο για την «αδελφή της Αμμόχωστο», σύμφωνα με τον τίτλο ενός άλλου αξιόλογου έργου της, όσο και ευρύτερα για την υπόθεση της Κύπρου, προτάσσοντας μιαν ευσύνοπτη εικόνα της χώρας μας με έμφαση στην ιστορία, την τοπογραφία και τον πολιτισμό της από τα πανάρχαια χρόνια μέχρι σήμερα.

Μέσα από τη γλαφυρή περιγραφή της αγαπημένης της πόλης, είναι ως να προβάλλει κινηματογραφικά «τη μαγική της γαλάζια θάλασσα και τις χρυσές αμμουδιές της, το εμπορικό της λιμάνι, τη χαρούμενή της ατμόσφαιρα με τα πνευματικά σωματεία και τα πολυποίκιλα πολιτισμικά της δρώμενα· χωρίς να παραλείπει, βέβαια, τις νέες ιδέες που κόμιζαν οι διανοούμενοι και καλλιτέχνες, που έρχονταν από όλο τον κόσμο, για να ζήσουν στην Αμμόχωστο, όπως οι δύο Νομπελίστες ποιητές μας Σεφέρης και Ελύτης».

Είναι χαρακτηριστικός ο επίλογος της συνέντευξης, όπου αφουγκραζόμαστε μαζί με την έντονη κραυγή διαμαρτυρίας τον απέραντο ψυχικό πόνο και τον αθεράπευτο πόθο της επιστροφής. Είναι ως να γυρνάμε πίσω, πριν από σαράντα ολάκερα χρόνια προσφυγιάς, και να αναβιώνουμε με τη δική της κραδαίνουσα φωνή τις δραματικές στιγμές εκείνου του δυσοίωνου πρωινού με τις τραγικές του συνέπειες: «Παιδιά έκλαιγαν, γυναίκες στρίγγλιζαν, σκυλιά γαύγιζαν, αυτοκίνητα συνωστίζονταν σε χωμάτινους δρόμους, αεροπλάνα πετούσαν χαμηλά, βομβαρδίζοντας την πόλη».

Ξαναγυρνάμε, ωστόσο, στο ποίημα, που με την τόσο ενημερωτική συνέντευξη της κ. Κλαίρης Αγγελίδου θα στείλει όχι μόνο στα κράτη-μέλη της Κοινοπολιτείας, αλλά και στη διεθνή κοινότητα εποικοδομητικά μηνύματα για την παρατεινόμενη κατάφωρη αδικία εις βάρος της πατρίδας μας από τον Τούρκο εισβολέα. Αξίζει να σημειωθεί ότι το ποίημα είναι εμπνευσμένο από την τελευταία αριστοτεχνική ποιητική σύνθεση του Θεοδόση Νικολάου, για την οποία σε ένα κείμενό μου παρουσίασης του συνολικού του έργου έγραφα μεταξύ άλλων τα εξής σημειολογικά:

«Το σπίτι μπορεί να είναι η ίδια η ψυχή του ποιητή, οι ανεξίτηλες μνήμες της ζωής, η καταφυγή της ύπαρξης, των ονείρων και των οραμάτων του, φτειαγμένο από τα ίδια φυσιογνωμικά υλικά, που υπόκεινται, ωστόσο, στη φθορά και στον θάνατο σε μιαν άνιση μάχη αντίστασης στον χρόνο».

Το ποίημα της Κλαίρης Αγγελίδου, με τη μετάδοση από το κρατικό βρετανικό κανάλι στην εύληπτη αγγλική του απόδοση και την πλατιά του διάδοση εξ αφορμής των Κοινοπολιτειακών Αγώνων, θα ταξιδέψει ανά τον κόσμο την Αμμόχωστο και ολόκληρη την Κύπρο, αποκωδικοποιώντας τους συμβολισμούς, τα επίκαιρα πολιτικά μηνύματα και τα δίκαια αιτήματά μας. Αντί άλλου επιλόγου το παραθέτουμε εδώ αυτούσιο:

«Είναι δίκαιο / Το σπίτι να υπάρχει, / Το σπίτι το πετρόκτιστο / Με τα ψηλά του παραθύρια / Που έμπαινε η θάλασσα / Και το ’πλενε κάθε αυγή, / Που έμπαιναν τα χελιδόνια / Να κτίσουν στα ψηλά ταβάνια του / Χελιδονοφωλιές / Να τιτιβίζουν τα πουλιά / Να λάμνουν το τραγούδι / Τα τζιτζίκια / μες στα κλώνια της φοινικιάς. / Το σπίτι με τα γιασεμιά / Και τα γεράνια / Τη ζαμπουκιά, τη μυγδαλιά, / Το σπίτι στην Οδό Αθηνών, / Όπου κατέβαιναν οι άνεμοι / Και τα παιδιά / Με τα κοντά παντελονάκια / Να περιμένουν κάθε μέρα / Την Άνοιξη. / Πάντα θα το θυμόμαστε / Το σπίτι, / Που κάθε του γωνιά / Έκρυβε ένα μυστικό / Κι ένα πλατύ χαμόγελο / Της μάνας σου / Να τριγυρίζει στις καρδίες μας. / Το σπίτι της Αμμόχωστος».

Χρυσόθεμις Χατζηπαναγή