Ο ΜΙΧΑΛΑΚΗΣ ΖΑΜΠΕΛΑΣ ΜΑΣ ΜΙΛΑΕΙ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ
Η ζωή στο Παλαιχώρι, οι σπουδές στην Αγγλία, η επιχειρηματικότητα και η αγάπη για την τέχνη από έναν άνθρωπο που έμαθε από μικρός να σέβεται πάνω απ’ όλα τις γυναίκες
«Ρουσφέτια και χατίρια των κομμάτων δεν έκανα, ρουσφέτια και χατίρια των πολιτών, όταν είχαν δίκιο και έπρεπε να βρουν το δίκιο τους, έκανα»
«Η αγάπη για τον πολιτισμό ξεκίνησε από πολύ νωρίς, από τότε που ήμουν στο Λονδίνο. Άρχισε από το γεγονός ότι έβλεπα, άκουγα και συνέκρινα»
Εκείνα που μας έδωσε ο πατέρας μου ως αρχές, είναι αυτά που πραγματικά μας μεγάλωσαν. Για παράδειγμα, θυμάμαι ότι με έστελνε πολύ συχνά από το Παλαιχώρι να πηγαίνω στον Ασκά, μια απόσταση περίπου 4 χιλιομέτρων, για να του φέρω ένα συγκεκριμένο βιβλίο για να διαβάσει. Όταν το διάβαζε, με έστελνε πάλι πίσω για να του φέρω άλλο.
Ο πατέρας ήταν μυλωνάς, δεν είχε σπουδάσει κάτι και σχολείο μέχρι το δημοτικό. Ο παππούς και ο προπάππους του είχαν νερόμυλο, ο οποίος άλεθε το σιτάρι. Τον νερόμυλο αυτό τον ανέλαβε ο πατέρας μου, μέχρι που ήρθε η τεχνολογία, παράτησε τον νερόμυλο και έκανε βιομηχανικό μύλο που άλεθε καφέ.
Τα κορίτσια πρέπει να σπουδάσουν
Ήμασταν, όπως είπα, μια οικογένεια 9 παιδιών, εκ των οποίων τα πέντε αγόρια και τα τέσσερα κορίτσια. Κάτι που έχει τεράστια σημασία στο πώς μεγάλωσα είναι το εξής: όταν ήμουν μικρός, ο πατέρας μου, μου έλεγε «όταν κάθεσαι και από μπροστά σου περνάει γυναίκα, θα πρέπει να σηκώνεσαι, είτε είναι μικρή είτε μεγάλη είτε ηλικιωμένη. Δεν έχει σημασία, εσύ θα πρέπει να σηκωθείς». Μου εμφύσησε έναν τεράστιο σεβασμό απέναντι στις γυναίκες. Με τέτοιες αρχές μεγάλωσα, αυτές με κρατήσανε και με κρατάνε μέχρι σήμερα, είναι τυπωμένες μέσα μου. Αυτές έρχονται πάντα στον νου μου όταν είναι να πάρω αποφάσεις για τη ζωή.
Κάποτε, τον είδα να κάθεται σκεπτικός και παραξενεύτηκα. Τον ρώτησα «τι έχεις;» και μου απάντησε «σκέφτομαι και παρακαλώ τον Θεό να με βοηθήσει να σπουδάσω τις αδελφές σου κι αν δεν σπουδάσω εσάς, τα αγόρια, δεν πειράζει». Εγώ παραξενεύτηκα κι εκείνος μου είπε «οι αδερφές σου κάποια στιγμή στη ζωή τους θα γίνουν μητέρες και θα μεγαλώσουν παιδιά, θα πρέπει να είναι μορφωμένες». Τελικά, μας σπούδασε όλους.
Το πρώτο έργο
Είμαι Charter Accountant της Αγγλίας. Όταν τελείωσα το σχολείο, παντρεύτηκα, έφυγα για το Λονδίνο, τελείωσα τις σπουδές μου και επέστρεψα στην Κύπρο. Κάπου εκεί ξεκινάει και η ιστορία με τη συλλογή έργων. Το 1966 πήγα να κάνω τον έλεγχο του Λήδρα Πάλλας. Εκεί έκανε την έκθεσή του ένας Ελλαδίτης καλλιτέχνης, ο οποίος φεύγοντας είχε αφήσει ένα χρωστούμενο υπόλοιπο της τάξεως των 40 λιρών. Είπα λοιπόν στον διευθυντή ότι θα πρέπει να το διαγράψει, διότι ο καλλιτέχνης είχε φύγει και δεν υπήρχε περίπτωση να εισπράξει τα χρήματά του. Ο διευθυντής αρνήθηκε, λέγοντάς μου ότι έχει κρατήσει ως ενέχυρο έναν πίνακα. Εγώ, ως ελεγκτής, ήθελα να τον δω.
Μου παρουσίασε λοιπόν το έργο, το οποίο από πίσω έγγραφε τιμή 100 λίρες. Το κοιτάζω για λίγη ώρα και του λέω «τον αγοράζω εγώ, να μη σου χρωστάει τίποτα, να μην έχεις πρόβλημα ούτε εσύ, ούτε εγώ ως ελεγκτής». Ξέρετε, όμως, δεν κρατούσα 40 λίρες πάνω μου και συμφωνήσαμε να του δίνω 10 λίρες κάθε μήνα. Το έργο αυτό λέγεται «Το κάρο» και κάπως έτσι άρχισε η συλλογή μου που πλέον απαριθμεί πάνω από 2.000 κομμάτια, τα οποία βέβαια δεν είναι όλα μουσειακά, αλλά καθετί ελέγχεται από τους ειδικούς συνεργάτες πριν μπει στο μουσείο που έχω με τη γυναίκα μου, το «Μουσείο Τεχνών Λουκίας και Μιχαλάκη Ζαμπέλα» στο Καϊμακλί.
«It’s my baby»
Είμαι επίσης ο πρώτος που έφερε την PwC σε Κύπρο και Ελλάδα το 1970, μαζί με τον συνέταιρό μου τον Βάσο Ιωάννου. Επιπλέον, είμαι ο πρώτος που έφερε τις offshore εταιρείες. Είναι αυτό που λέμε «it’s my baby».
Όσο έλειπα για σπουδές, είχα αρχίσει να μελετάω την κατάσταση στην Κύπρο κι έτσι ανακάλυψα ότι πρόκειται από τις χώρες του κόσμου που έχει ένα από τα πιο υψηλά ποσοστά αποφοίτων πανεπιστημίων, χωρίς να υπάρχει καν πανεπιστήμιο στην Κύπρο.
Το 1973 με πλησίασε ένας επιχειρηματίας από τη Νότιο Αφρική και μου είπε ότι ενδιαφερόταν να εγγράψει μια εταιρεία επενδύσεων στην Κύπρο, η οποία να κάνει όμως επενδύσεις στη γύρω περιοχή, εκτός Κύπρου, γιατί υπήρχε ο τρόπος εν τη απουσία του, κάποιος να διαχειρίζεται την εταιρεία. Το υψηλό εκπαιδευτικό επίπεδο εδώ, είχε τη σημασία του. Τελικά, εγγράψαμε μια εταιρεία που την ονομάσαμε Jumbo Investments, αλλά αυτός δεν την λειτούργησε ποτέ.
Μετά από λίγο καιρό ήρθε η γνωστή εταιρεία παιχνιδιών Jumbo και ζήτησε να εγγραφεί, αλλά στο όνομα Jumbo, είχε εγγραφεί ένα περίπτερο. Όταν ζήτησα του περιπτερά να μου δώσει την ονομασία, εκείνος ήθελε 50.000 λίρες. Έτσι, επικοινώνησα με τον Νοτιοαφρικανό, μου έδωσε δωρεάν την άδεια να χρησιμοποιήσω το όνομα της δικιάς του εταιρείας που δεν δούλεψε ποτέ και έτσι εγγράψαμε τα Jumbo. Όταν μπήκα στο πνεύμα του offshore business, πήγα πίσω στην Ολλανδία και την έκανα δεύτερη πατρίδα μου. Έμαθα τα πάντα κι έτσι άρχισα να δραστηριοποιούμαι.
Επιχειρήσεις, φιλανθρωπία, τέχνη
Υπήρξα Δήμαρχος Λευκωσίας, αλλά ακόμα πιστεύω ότι ένας δήμαρχος δεν πρέπει να είναι πολιτικό πρόσωπο, αλλά κάποιος που να μπορεί να αντιμετωπίζει τα προβλήματα της πόλης, δεν θα πρέπει να ακούει το κόμμα. Εμένα με εξέλεξε ο κόσμος. Ρουσφέτια και χατίρια των κομμάτων δεν έκανα, ρουσφέτια και χατίρια των πολιτών, όταν είχαν δίκιο και έπρεπε να βρουν το δίκιο τους, έκανα.
Μου ζητάτε να βάλω σε σειρά τις ιδιότητές μου και σας λέω: επιχειρήσεις, τέχνη και φιλανθρωπία. Είμαι πρόεδρος μέλος σε πάρα πολλούς οργανισμούς, κυρίως φιλανθρωπικούς. Είμαι της άποψης ότι πρέπει να είσαι εκεί μέσα, όχι απλώς για να νιώθεις καλά, αλλά να μπορείς να προσφέρεις.
Αν μου αρέσουν τα έργα που αγοράζω; Όταν αγαπάς την Τέχνη, δεν μπορείς να ξεχωρίσεις το ένα έργο από το άλλο. Για να αποκτήσεις κάτι, πρέπει προφανώς να σου αρέσει κι εφόσον σου αρέσει, το νιώθεις παιδί σου. Όταν κάποιος όμως δημιουργεί ένα χώρο που παρουσιάζει τα έργα, δεν μπορεί απλώς και μόνο επειδή τα αγόρασε, να αποφασίσει πώς θα στήσεις την έκθεση. Πρέπει να προσλάβει τους ειδικούς με τους οποίους θα συνεργαστεί.
Η αγάπη για τον πολιτισμό ξεκίνησε από πολύ νωρίς, από τότε που ήμουν στο Λονδίνο. Άρχισε από το γεγονός ότι έβλεπα, άκουγα και συνέκρινα. Το πρώτο μουσείο που έχω πάει στη ζωή μου ήταν το Tate, και το πιο ωραίο ήταν το Guggenheim στη Νέα Υόρκη.
Είναι χρήσιμη η Τέχνη στην ανθρωπότητα και ας μην ξεχνάμε ότι Τέχνη ίσον Πολιτισμός. Μιας και ως άνθρωπος δεν μπορείς να ξεφύγεις από κάποια δεδομένα, η Τέχνη σε αναμορφώνει και σε κάνει να τα ξεπερνάς και να βγαίνεις από την καθημερινότητα. Ας δώσουμε αφορμή σε κάτι διαφορετικό να αρπάξει κάτι από την καθημερινότητά μας.
