ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ Ν. ΧΑΤΖΗΚΩΣΤΗ «ΕΞΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΑ ΠΟΡΤΡΑΙΤΑ»

Μακάριος και Κυπριανού, Βασιλείου και Κληρίδης, Τάσσος και Χριστόφιας, πολιτεύθηκαν, άλλοι περισσότερο, άλλοι λιγότερο, στη βάση εμμονών, ψευδαισθήσεων, άγνοιας του αντιπάλου και της Ιστορίας. Πατριωτικές οι προθέσεις τους, επικίνδυνοι οι ακροβατισμοί και οι πολιτικές τους

Οι εκτιμήσεις Μακαρίου ότι θα γονατίσουν οικονομικώς οι Τούρκοι και η ευσεβοποθική εκτίμηση του Κληρίδη ότι η λύση που επιδιώκαμε, βρισκόταν καθ' οδόν...

«Μήνυμα αγώνα» χαρακτήρισε ο τέως Πρωθυπουργός της Ελλάδας, Αντώνης Σαμαράς, το βιβλίο του ιδρυτή της «Σημερινής», Κώστα Ν. Χατζηκωστή, «Εξι Προεδρικά Πορτραίτα». Ορθή η επισήμανση. Αλλά αυτό το μήνυμα αγώνα δεν εκπέμπει πατριωτικές φανφάρες, δεν εισηγείται ηρωικές μωρίες, δεν στοχεύει σε ανεκπλήρωτες διεκδικήσεις. Θεμελιώνεται στην Ιστορία, πάνω σε ρεαλιστικούς, εφικτούς στόχους, αποτέλεσμα βαθύτατης και ενδελεχούς μελέτης, όχι μόνο των τοπικών δεδομένων, αλλά ευρύτερα όλων των γεωπολιτικών ανακατατάξεων στην περιοχή. Θεμελιώνεται στη μελέτη και γνώση του αντιπάλου, των μεθοδεύσεων και των στρατηγικών του, αλλά και στην αδυναμία της ηγεσίας του κυπριακού Ελληνισμού να συλλάβει έγκαιρα όσα έρχονταν, όσα μεθοδεύονταν, όσα ακόμη συντελούνται σήμερα, ενώπιον των οφθαλμών της.

Ο Κώστας Χατζηκωστής προέβλεψε με πάσα ακρίβεια γεγονότα, εξελίξεις, δεινά που θα προέκυπταν για τον κυπριακό Ελληνισμό, πολύ πριν επισυμβούν. Προειδοποιούσε. Αλλά η ηγεσία δεν άκουε. Και δεν προέβλεπε μόνο, ούτε αρκείτο στις προειδοποιήσεις. Προέτεινε λύσεις, εισηγείτο στρατηγικές, έθετε ενώπιον των ηγετών, σε κατ' ιδίαν συναντήσεις, αλλά και μέσω της αρθρογραφίας του, στη «Σημερινή», στην «Ελευθερία» και σε άλλα έντυπα, πώς θα αποφεύγοντο καταστροφές και πώς θα υπερπηδούντο αδιέξοδα.

Πολλοί εφιάλτες, εκ των οποίων άλλοι έχουν καταστεί πραγματικότητες και άλλοι επικρέμανται σήμερα, τους είχε προβλέψει προ τριακονταετίας και πλέον ο Κώστας Χατζηκωστής. Η τουρκοποίηση της Κύπρου, η Αλεξανδρεττοποίηση, η ανακήρυξη παράνομου κράτους, η διάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, προβλέφθηκαν σε ανύποπτο χρόνο. Τολμώ να πω ότι εάν οι προειδοποιήσεις και οι προτεινόμενες λύσεις εισακούοντο από την ηγεσία του κυπριακού Ελληνισμού, διαφορετική, πιθανώς, να ήταν σήμερα η τύχη της Κύπρου και των Ελλήνων Κυπρίων. Δυστυχώς, ο Κώστας Χατζηκωστής πολεμούσε μόνος. Δεν εισακούετο. Αντίθετα εθεωρείτο παρείσακτος, ενοχλητικός, εχθρικός.

Δεν επιθυμούσαν οι ηγέτες να τους ταράξει τον ύπνο των ψευδαισθήσεων και του αλάθητου της πολιτικής του. Δεν αποδέχονταν αμφισβήτηση των όσων αμελέτητα εν πολλοίς, αποφάσιζαν να πράξουν. Πατριωτικά ήταν τα κίνητρά τους. Αλλά, λανθασμένες οι πολιτικές τους, επικίνδυνοι οι ισχυροί ευσεβοποθισμοί τους, καταστροφική η προσκόλληση στο αλάθητό τους και ασυγχώρητο το πείσμα τους να επιμένουν σε πολιτικές επιλογές, ακόμη και όταν αναγνώριζαν κατ' ιδίαν, ότι αυτές οι επιλογές δεν οδηγούσαν πουθενά.

Στο τελευταίο σύγγραμμά του «Έξι Προεδρικά Πορτραίτα» παρουσιάζεται ανάγλυφα ο βίος και η πολιτεία έξι Προέδρων Δημοκρατίας. Του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, του Σπύρου Κυπριανού, του Γιώργου Βασιλείου, του Γλαύκου Κληρίδη, του Τάσσου Παπαδόπουλου και του Δημήτρη Χριστόφια. Με επίκεντρο βασικά την πολιτική τους στο Κυπριακό, αλλά και τον ανθρώπινο χαρακτήρα του καθενός. Με τα θετικά και τα αρνητικά του. Οξύς, αλλά και μεγαλόψυχος, μαζί τους, ο Κώστας Χατζηκωστής αναλύει πολιτικές, περιγράφει ενδιαφέρουσες και αποκαλυπτικές συνομιλίες μαζί τους, επισημαίνει λάθη τους αλλά και ολέθριες αναζητήσεις και παραλείψεις τους.

Πορτραίτα έξι ηγετών με διαφορετικές προσεγγίσεις, διαφορετικές ιδεολογίες, διαφορετικούς κομματικούς προσανατολισμούς. Αλλά με ένα κοινό χαρακτηριστικό, κατά την άποψή μου. Δεν επικεντρώνεται σε αυτό ο συγγραφέας, αλλά είναι διάχυτο σε όλες τις αναφορές τους, σε όλες τις κατ' ιδίαν εξομολογήσεις τους, σε όλη την πολιτική τους. Ποιο είναι αυτό το στοιχείο που τους ενώνει; Η πολιτική των ψευδαισθήσεών τους, η υποτίμηση του τουρκικού παράγοντα, η άγνοια του αντιπάλου, η εμμονή σε όσα εκείνοι επέλεξαν ως στρατηγικές.

Επικεντρωνόμαστε σε σχετικές αποκαλυπτικές αναφορές, για να δώσουμε ένα ελάχιστο δείγμα αυτών που προείπαμε:

Μακάριος: Οι Τουρκοκύπριοι θα καταρρεύσουν οικονομικώς

1965: Ο Κώστας Χατζηκωστής, 26 ετών, τότε, δημοσιογράφος στην «Ελευθερία», χαρακτηρισθείς ως «αντιμακαριακός», λόγω της έντονης επίκρισης που ασκούσε κατά της πολιτικής Μακαρίου, από τις στήλες της εφημερίδας, γίνεται δεκτός από τον Μακάριο, κατόπιν αιτήματος του διευθυντή της εφημερίδας. Είχαν προηγηθεί συνεντεύξεις που πήρε από επιφανείς Ελλαδίτες πολιτικούς της εποχής και ο Μακάριος έδειχνε να ενδιαφέρεται να πληροφορηθεί για το τι είπαν οι Ελλαδίτες πολιτικοί. Αλλά οι προθέσεις του νεαρού δημοσιογράφου ήταν άλλες:

«Μακαριώτατε, πώς πάμε με το Κυπριακό; Τι θα γίνει με την de facto διχοτόμηση που ο Ντενκτάς τεχνούργησε μετά την τουρκοανταρσία τον Δεκέμβριο του 1963;», ερώτησε. Και ιδού η συνέχεια, όπως περιγράφεται στο σύγγραμμα. «Με κοίταξε περίεργα, συνδυάζοντας ένα χαμόγελο λαλίστατης αυτοπεποίθησης και ασφάλειας, με τη σοφία ενός ανθρώπου που ξέρει τι κάνει. ''Πάμε καλά'', μου είπε, "μην ανησυχείς. Οι Τούρκοι δεν θα αντέξουν, θα γονατίσουν, θα καταρρεύσουν οικονομικώς...".

"Μα, Μακαριώτατε", αντέταξα, "η Τουρκία είναι το πρόβλημα και όχι οι Τουρκοκύπριοι. Αν γονατίσουν, θα έλθει η Τουρκία να τους σηκώσει. Δεν θα τους αφήσει να καταρρεύσουν. Έχω τη γνώμη ότι τώρα που είναι αδύνατοι, πρέπει να το εκμεταλλευτείτε προς όφελός μας. Φέρτε πίσω τους δικαστές, τους ανώτερους δημοσίους υπαλλήλους, προσεγγίστε τους υπαλλήλους επιρροής, βρείτε τρόπους να επανέλθουν στο κράτος". Ο Μακάριος άναψε ένα τσιγάρο, και κοίταξε έξω από το παράθυρο του γραφείου του τα πεύκα, επαναλαμβάνοντάς μου: "Μην ανησυχείς, οι Τούρκοι θα υποκύψουν. Είναι θέμα χρόνου. Θα πάμε καλά"».

Σχόλιο δικό μου: Αντί να καταρρεύσουν οικονομικώς οι Τούρκοι, κατέρρευσαν οι ελληνοκύπριοι...

Γλ. Κληρίδης: Η λύση που θέλουμε, έρχεται...

1968: Αρχίζουν οι διακοινοτικές συνομιλίες μεταξύ Γλαύκου Κληρίδη και Ραούφ Ντενκτάς. Ο Μακάριος, ευρισκόμενος υπό πίεση ότι δεν ενημερώνει τον Τύπο για όσα συνέβαιναν στα παρασκήνια του Κυπριακού, αποφασίζει να ενημερώσει τους εκδότες των εφημερίδων. Την ενημέρωση ανέλαβε να κάμει ο Γλαύκος Κληρίδης. Ας μου επιτρέψει ο κ. Χατζηκωστής μία δική μου παρέμβαση. Παροτρύνω τους αναγνώστες να διακρίνουν την ομοιότητα νοοτροπίας και φιλοσοφίας του Κληρίδη, την αισιόδοξη εικόνα που καλλιεργούσε, με τη φιλοσοφία Αναστασιάδη, σήμερα. Και πόσο πιστά αντιγράφεται από τον σημερινό Πρόεδρο.
Περιγράφει ο Κώστας Χατζηκωστής:

«Ο Κληρίδης, έδωσε μία αισιόδοξη εικόνα, ότι η λύση περίπου, όπως την ήθελε η πλευρά μας, θα ερχόταν σύντομα. Ότι η Τουρκία δεν είχε ενστάσεις και δεν θα δημιουργούσε προβλήματα με σχετικές παρεμβάσεις. Ήταν τόσο αισιόδοξη, αλλά, ταυτοχρόνως, και τόσο επιδερμική η ανάλυση, και η εκτίμησή του ότι η λύση όπως τη θέλαμε θα ερχόταν, που δεν άντεξα και τον διέκοψα. Αμφισβήτησα την πολιτική αξία των επιχειρημάτων του και χαρακτήρισα τουλάχιστον ως ευσεβή πόθο τη θεωρία ότι η Τουρκία θα δεχόταν τις θέσεις μας στο Κυπριακό και μάλιστα μετά την εθνική ταπείνωσή μας και την ουσιαστική νίκη της τουρκικής διπλωματίας, το 1967.

»Ο Κληρίδης, στην προσπάθειά του να πείσει για την ορθότητα των πολιτικών αναλύσεων και εκτιμήσεών του, επιχείρησε να τοποθετήσει την Τουρκία στο παλαιό και σύγχρονο ιστορικό και γεωστρατηγικό της περιβάλλον. Προσπάθησε να αναλύσει τις τουρκοβαλκανικές, τουρκορωσικές και τουρκοαμερικανικές σχέσεις για να στηρίξει το επιχείρημά του, ότι στα πλαίσια αυτών των σχέσεων, η Τουρκία δεν μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη λύση του Κυπριακού. Μου έκανε μεγάλη εντύπωση η ιστορικά αβάσιμη ανάλυσή του. Τον διέκοψα: "Κύριε Κληρίδη, η σημερινή πολιτική της Τουρκίας, στον στρατηγικό της χώρο, είναι προϊόν του Ανατολικού Ζητήματος.

»Όλα τα τουρκικά σύνδρομα και όλες οι κεμαλικές υποθήκες στην πολιτικο-στρατηγική ζωή της σύγχρονης Τουρκίας, έχουν τις ρίζες τους στην πολυτάραχη και αιματηρή ιστορική περίοδο του Ανατολικού Ζητήματος". Ο Κληρίδης, στο σημείο αυτό με διέκοψε και είπε ότι όσα έλεγα ήταν εκτός θέματος. Στην πραγματικότητα, δεν συνειδητοποιούσε ότι όταν αναφερόμουν στο Ανατολικό Ζήτημα, εννοούσα τους πολέμους, για τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η οποία είχε τελικώς επιτευχθεί. Ο Μακάριος, όμως, το είχε αντιληφθεί. Με ευγένεια χτύπησε τον Κληρίδη ελαφρά στο χέρι, λέγοντάς του να με αφήσει να συνεχίσω. Συνέχισα, είπε αυτά που σκεφτόμουν, για την τουρκική επεκτατική στρατηγική και ανέλυσα πόσο φοβερός διαπραγματευτής είναι η Τουρκία. Κανένας δεν σχολίασε αυτά που είπα».

Η συνέντευξη Ντενκτάς και ο Κυπριανού

Το 1985, ο Κώστας Χατζηκωστής είχε πάρει συνέντευξη από τον Ραούφ Ντενκτάς. Την καταγράφει ολόκληρη στο σύγγραμμά του. Δημοσιεύτηκε στη «Σημερινή», στις 30 Ιουνίου του 1985. Όσα είπε ο Ντενκτάς, επαλήθευσαν όλους τους φόβους, αλλά και τις εκτιμήσεις του συγγραφέα. Γράφει σχετικά:

«Θα μπορούσε (σημ. η συνέντευξη) να έχει γίνει η ίδια και σήμερα, με τις ίδιες λέξεις, με τα ίδια μηνύματα, με τα μη κρυπτόμενα τουρκικά σχέδια. Πάντοτε η τουρκική πλευρά κοινοποιούσε τα σχέδιά της. Κωδικοποιούσε και διακήρυττε τους στόχους της. Ήξερε τι ήθελε και πώς θα το επιτύγχανε. Εμείς ποτέ δεν ξέραμε τι θέλαμε και, κυρίως, πώς θα το επιτυγχάναμε. Από τη συνέντευξη αυτή, καταδεικνύεται η συνέπεια, η επιμονή, η καθαρότητα, η αμετακίνητα τουρκική κατακτητική πολιτική. Δύο κράτη, Δύο Λαοί, Διχοτόμηση, Τουρκοποίηση... Ενημέρωσα τον Κυπριανού για τη συνάντηση που είχα με τον Ραούφ Ντενκτάς. Ο Κυπριανού έδειχνε να αντιλαμβάνεται σαφώς τις τουρκικές θέσεις, αλλά συγχρόνως ήθελε να μου δώσει την εντύπωση ότι γνώριζε πώς θα τις αντιμετωπίσει. Ούτε ο Κυπριανού, όμως, ούτε οι διάδοχοί του, στην Προεδρία της Κύπρου, δεν κατάφεραν με επιτυχείς σχεδιασμούς και ορθές στρατηγικές να ανατρέψουν τις τουρκικές πάγιες θέσεις, οι οποίες επιβλήθηκαν η μία μετά την άλλη...».

Την προσεχή Κυριακή: Γιώργος Βασιλείου, Γλαύκος Κληρίδης, Τάσσος Παπαδόπουλος και Δημήτρης Χριστόφιας.