Υψηλή η χρήση τους στην κυπριακή κτηνοτροφία
Έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΜΑ) δεικνύει ότι η χρήση αντιβιοτικών στην κυπριακή κτηνοτροφία κυμαίνεται σε πολύ υψηλά επίπεδα και είναι η δεύτερη υψηλότερη από τις 29 χώρες που υπέβαλαν στοιχεία

Σύμφωνα με έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΜΑ), η χρήση αντιβιοτικών στην κυπριακή κτηνοτροφία είναι εξαιρετικά υψηλή και η δεύτερη υψηλότερη από τις 29 χώρες που υπέβαλαν στοιχεία.

Στοιχεία σχετικά με τις πωλήσεις των αντιβιοτικών για κτηνοτροφική χρήση στην Κύπρο είναι διαθέσιμα μόνο για τα έτη 2011 έως 2014. Στοιχεία για τις πωλήσεις για όλα τα άλλα κράτη-μέλη δημοσιεύονται κάθε χρόνο από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΜΑ), λόγω της ευρωπαϊκής επιτήρησης του έργου Κτηνιατρικής Αντιμικροβιακής Κατανάλωσης (ESVAC) (1).
Οι εκθέσεις του Οργανισμού δείχνουν ότι η χρήση των αντιβιοτικών στην κυπριακή κτηνοτροφία είναι εξαιρετικά υψηλή. Βλέπε πίνακα 1.

Πίνακας 1 Active ingredient of antibiotics sold for use in veterinary medicine in Cyprus (tonnes) 1999-2014 [1][2][3]
2011 2012 2013 2014
52 45 47.9 41.7

Αν και ο πίνακας 1 δείχνει ότι υπήρξε μια μείωση κατά 20% στη χρήση από το 2011, οι αριθμοί των χοίρων και των πουλερικών (τα είδη στα οποία χορηγούνται τα περισσότερα αντιβιοτικά) έχουν μειωθεί κατά περίπου 14% από τότε (1)(3), επομένως η χρήση ανά ζώο δεν έχει μειωθεί πολύ, αν και η μείωση το 2014 ήταν σημαντική.

Τα αντιβιοτικά που χαρακτηρίζονται ως «εξαιρετικής σημασίας στην ιατρική», δηλαδή fluoroquinolones και 3ης και 4ης γενιάς cephalosporins, χρησιμοποιούνται στην κτηνοτροφία στην Κύπρο. Επιπλέον, η κτηνοτροφική χρήση του αντιβιοτικού κολιμυκίνη, ενός αντιβιοτικού έσχατης λύσης που χρησιμοποιείται στις πιο δύσκολες περιπτώσεις στην ιατρική, χρησιμοποιείται αρκετά ευρέως στην κυπριακή κτηνοτροφία.

Στοιχεία από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων δείχνουν ότι πάνω από το 95% της χρήσης αντιβιοτικών στην κτηνοτροφία στην Κύπρο αφορούν τη μαζική φαρμακευτική αγωγή, στις ζωοτροφές ή στο πόσιμο νερό, με λιγότερο από το 5% να χρησιμοποιούνται για μεμονωμένες θεραπείες (1).

Συγκριτικά στοιχεία με άλλες ευρωπαϊκές χώρες
Οι πιο πρόσφατες στατιστικές ESVAC για όλες τις χώρες της ΕΕ αφορούν το 2014, έτος στο οποίο η χρήση αντιβιοτικών στην κτηνοτροφία στην Κύπρο ήταν η δεύτερη υψηλότερη από τις 29 χώρες που υπέβαλαν στοιχεία. Οι πωλήσεις υπολογίζονται σε συνάρτηση με το βάρος του δραστικού συστατικού ανά μονάδα ζωικού κεφαλαίου (η μονάδα του ζωικού κεφαλαίου της ΕΕ ονομάζεται PCU), και η χρήση στην Κύπρο ήταν 391,5 mg/PCU, ενώ ο μέσος όρος για τις 29 χώρες της Ευρώπης (ΕΕ/ΕΕΑ) ήταν 152 mg/PCU. Η χρήση είχε μειωθεί λίγο από τα 425,8 mg/kg του 2013.

Η χρήση στην Κύπρο είναι πολλές φορές μεγαλύτερη από ό,τι στις σκανδιναβικές χώρες (Νορβηγία 3,1 mg/PCU, Ισλανδία 5,2 mg/PCU, Σουηδία 11,5 mg/PCU, Φινλανδία 22,3 mg/PCU και Δανία 44,2 mg/PCU) (1). Επιπλέον, με εξαίρεση τη Δανία, σε όλες αυτές τις σκανδιναβικές χώρες τα περισσότερα αντιβιοτικά στην κτηνοτροφία χρησιμοποιούνται για μεμονωμένες θεραπείες.

Η χρήση των εξαιρετικά σημαντικών αντιβιοτικών στην κυπριακή κτηνοτροφία είναι αρκετά κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Πρέπει να δοθεί προσοχή στις συγκρίσεις σε διεθνές επίπεδο, καθώς η χρήση αντιβιοτικών είναι διαφορετική στα διάφορα είδη ζώων.

Συνήθως, στα εντατικά εκτρεφόμενα είδη όπως οι χοίροι, τα πουλερικά και τα νεαρά μοσχάρια (σε εντατική εκτροφή) υπάρχει πολύ υψηλή χρήση αντιβιοτικών, ενώ για τα εκτατικά εκτρεφόμενα πρόβατα και βοοειδή, που εκτρέφονται σε βοσκότοπους, υπάρχει πολύ χαμηλότερη χρήση αντιβιοτικών. Επομένως χώρες με διαφορετικές αναλογίες των διαφόρων ειδών ζώων αναμένεται να έχουν διαφορετικά επίπεδα χρήσης.

Η Κύπρος έχει ένα υψηλό ποσοστό των χοίρων (42% του συνολικού PCU, σε σύγκριση με τον μέσο όρο του 33% της ΕΕ), και δεδομένου ότι στη χοιροτροφία η χορήγηση αντιβιοτικών είναι ιδιαίτερα υψηλή, αυτό εξηγεί εν μέρει το υψηλό επίπεδο χρήσης. Αυτός δεν είναι ο κύριος λόγος όμως, δεδομένου ότι η Δανία έχει αναλογικά περισσότερους χοίρους (πάνω από το 70% PCU), αλλά η χρήση αντιβιοτικών στην κτηνοτροφία στη Δανία είναι σχεδόν 9 φορές χαμηλότερη ανά PCU.

Η κατάσταση στην Κύπρο
Από το 2006, στην Κύπρο όπως και στην υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση, τα αντιβιοτικά δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιηθούν για την ανάπτυξη των ζώων και η κτηνιατρική συνταγή είναι πάντα απαραίτητη.

Ωστόσο, σύμφωνα με τη νομοθεσία της ΕΕ, τα αντιβιοτικά μπορούν ακόμη να χρησιμοποιούνται για προληπτική θεραπευτική αγωγή. Αυτό σημαίνει, για παράδειγμα, ότι παραμένει νόμιμη η συνταγογράφηση για μαζική θεραπευτική αγωγή των ζώων (συνήθως χοίρους ή πουλερικά) μέσω των ζωοτροφών ή του πόσιμου νερού, ακόμη και σε περιπτώσεις που δεν έχει διαγνωσθεί κάποια νόσος σε οποιοδήποτε από τα ζώα.

Η συστηματική προληπτική χρήση δεν ασκείται πλέον στις σκανδιναβικές χώρες και στην Ολλανδία, και αυτός είναι ο λόγος που αυτές οι χώρες έχουν χαμηλότερα επίπεδα χρήσης αντιβιοτικών σε σχέση με την Κύπρο και άλλες χώρες της Ευρώπης.
Δεν φαίνεται να υπάρχει οποιαδήποτε απαγόρευση της συστηματικής προληπτικής χορήγησης στην Κύπρο.

Εθνικό Σχέδιο Δράσης
Το κυπριακό εθνικό σχέδιο δράσης κατά της αντοχής στα αντιβιοτικά έχει δημοσιευθεί από το Υπουργείο Υγείας (4). Το έγγραφο φαίνεται να είναι διαθέσιμο μόνο στα Ελληνικά.

Επόμενες ενέργειες
Για να σταματήσει η ευρέως διαδεδομένη κατάχρηση των αντιβιοτικών στην κυπριακή κτηνοτροφία, η συστηματική προληπτική θεραπεία με χρήση αντιβιοτικών πρέπει να απαγορευτεί. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε την απαγόρευση της συστηματικής προληπτικής χρήσης των αντιβιοτικών στην κτηνοτροφία, αλλά αυτό πρέπει να γίνει αποδεκτό από το Συμβούλιο των Υπουργών στον επικείμενο τριμερή διάλογο για τα κτηνιατρικά φάρμακα. Η Κύπρος πρέπει να στηρίξει τη θέση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και να εφαρμόσει την απαγόρευση, χωρίς περαιτέρω καθυστέρηση.

Υπάρχει επίσης ανάγκη για την εφαρμογή ειδικών περιορισμών σχετικά με τη χρήση των εξαιρετικά σημαντικών αντιβιοτικών. Αυτά θα πρέπει να επιτρέπονται μόνο για τη θεραπεία μεμονωμένων άρρωστων ζώων (όχι προληπτική χρήση ούτε ομαδικές θεραπείες), και μόνο σε περιπτώσεις όπου η δοκιμή ευαισθησίας δείχνει ότι εναλλακτικά αντιβιοτικά δεν θα δράσουν. Μια ολοκληρωτική απαγόρευση της χρήσης της κολιμυκίνης, αντιβιοτικό το οποίο χρησιμοποιείται ως έσχατη λύση για τη θεραπεία των πιο σοβαρών περιπτώσεων, είναι επίσης αναγκαία.

Ευζωία και απογαλακτισμός
Πρέπει να εφαρμοστούν μέτρα για τη βελτίωση της υγείας και της ευζωίας των ζώων, προκειμένου να γίνουν μεγαλύτερες μειώσεις στη χρήση αντιβιοτικών στην κτηνοτροφία απ’ ό,τι έχει ήδη επιτευχθεί. Συστήματα εντατικής εκτροφής, τα οποία δεν προάγουν την υγεία και ευζωία των ζώων, πρέπει να αποφεύγονται. Η εντατική εκτροφή χοίρων και πουλερικών απαιτεί ιδιαίτερα υψηλή χρήση αντιβιοτικών, το ίδιο και για τα νεαρά μοσχάρια όταν εκτρέφονται εντατικά.

Στην εκτροφή χοίρων, για παράδειγμα, υπάρχουν ενδείξεις ότι ο πρώιμος απογαλακτισμός των χοιριδίων οδηγεί σε πολύ υψηλότερα επίπεδα αντιβίωσης καθώς η διάρροια είναι πιο συχνή. Σε μελέτη που συνέκρινε τις πρακτικές απογαλακτισμού και τη χρήση των αντιβιοτικών στη Σουηδία, το Βέλγιο, τη Γαλλία και τη Γερμανία διαπιστώθηκε ότι η κατά μέσο όρο χρήση αντιβιοτικών σε χοιρίδια απογαλακτισμού ήταν πάνω από 100 φορές μικρότερη στη Σουηδία απ’ ό,τι στις άλλες τρεις χώρες (4).

Στη Σουηδία, η μέση ηλικία απογαλακτισμού ήταν 35 ημέρες, ενώ στις άλλες τρεις χώρες ήταν από 22 μέχρι 25 ημέρες.
Στις περισσότερες χώρες της ΕΕ, τα χοιρίδια απογαλακτίζονται το συντομότερο σε 21 ημέρες. Η Οδηγία του Συμβουλίου 2008/120/ΕΚ αναφέρει ως επίσημη ηλικία απογαλακτισμού τις 28 ημέρες, αλλά επιτρέπει τον απογαλακτισμό στις 21 ημέρες, εφόσον πληρούνται ορισμένες ελάχιστες προϋποθέσεις.

Αντίθετα, στη Σουηδία ο απογαλακτισμός δεν επιτρέπεται από τον νόμο πριν από τις 28 ημέρες. Η κυπριακή νομοθεσία για την υγεία και ευζωία των ζώων πρέπει να εξασφαλίσει μεγαλύτερη ηλικία απογαλακτισμού.

Παραπομπές
1. ESVAC, 2016. Sales of veterinary antimicrobial agents in 29 EU/EEA countries in 2014,
2. ESVAC, 2015. Sales of veterinary antimicrobial agents in 26 EU/EEA countries in 2013,
3. ESVAC, 2014. Sales of veterinary antimicrobial agents in 26 EU/EEA countries in 2012,
4. Εθνική Στρατηγική Κύπρου για την Αντιμετώπιση της Μικροβιακής Αντοχής στα Αντιβιοτικά, http://www.moh.gov.cy/moh/moh.nsf/0/6b4121829d8502a5c2257c210026e74c/$FILE/ATTLV98V/%CE%95%CE%98%CE%9D%CE%99%CE%9A%CE%97%20%CE%A3%CE%A4%CE%A1%CE%91%CE%A4%CE%97%CE%93%CE%99%CE%9A%CE%97%20%CE%9C%CE%91%20%CE%A4%CE%95%CE%9B%CE%99%CE%9A%CE%9F.pdf
5. Sjolund et al., 2016. Quantitative and qualitative antimicrobial usage patterns in farrow-to-finish pig herds in Belgium, France, Germany and Sweden, Preventive Veterinary Medicine, 13: 41-50,
6. Postma et al., 2016. The biosecurity status and its associations with production and management characteristics in farrow-to-finish pig herds, Animal, 10: 478-89, http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26567800