Μια… υγιής απάντηση στην ανεργία
Καθώς βαθαίνει η οικονομική κρίση στον τόπο

Καθώς η ανεργία επιδεινώνει το πρόβλημα της ψυχικής υγείας στην κυπριακή κοινωνία και αποτελεί μεγάλο εμπόδιο στην επανεκκίνηση της οικονομίας, τα Κέντρα Πρόληψης «Μεσόγειος» στην Πύλα, που είναι μέρος του ΚΕΝΘΕΑ (Κέντρου Ενημέρωσης για τα Ναρκωτικά και Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων), υλοποιούν με επιτυχία, πρόγραμμα της Αρχής Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού για εργασιακό επαναπροσανατολισμό, ιδιαίτερα νέων πτυχιούχων.

Στο πλαίσιο του προγράμματος η «Μεσόγειος» εργοδοτεί οκτώ ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς και κοινωνιολόγους, τους οποίους προετοιμάζει σε θέματα που αφορούν την ψυχική υγεία, τη χρήση ουσιών και τις εξαρτήσεις, για να δραστηριοποιηθούν στον τομέα της πρόληψης στα σχολεία.

Ναι, σε μια άλλη ειδίκευση
«Αυτήν τη στιγμή οι περισσότεροι πτυχιούχοι της Κύπρου μετατρέπονται σε “πτυχιοφόρους”, δηλ. κατέχουν πτυχία που δεν έχουν αξία για τον σκοπό για τον οποίο μόχθησαν στα πανεπιστήμια», μας εξήγησε ο επιστημονικός διευθυντής του ΚΕΝΘΕΑ και της «Μεσογείου», νευρολόγος ψυχίατρος Δρ Κυριάκος Βερεσιές. Σε πλείστα επαγγέλματα υπάρχει περισσότερη προσφορά από τη ζήτηση θέσεων εργασίας, οπότε δεν υπάρχει ελπίδα εργοδότησης για τους νέους μας. Το πρόγραμμα εργασιακού επαναπροσανατολισμού προτείνει στον νέο την αναζήτηση ενός επαγγέλματος παραπλήσιου εκείνου που σπούδασε, με βάση το μορφωτικό υπόβαθρο του καθενός και μέσα στο πλαίσιο της δικής του ειδικότητας.

Αυτό θα του δώσει πιθανόν επαγγελματική απασχόληση και μια νέα ταυτότητα, θα του προσφέρει αυτοπεποίθηση και αυτοεκτίμηση, θα διατηρήσει καλή την ψυχική του υγεία που θα μπορούσε να είχε διαταραχθεί λόγω της ανεργίας και θα του δώσει τη δυνατότητα να αναπτύξει νέες ιδέες και δεξιότητες. Π.χ. ένας νέος επιστήμονας, που έχει πτυχίο Φυσικής ή Βιολογίας και που δεν βρίσκει εργασία στην εκπαίδευση, μπορεί μέσω ενός προγράμματος εργασιακού επαναπροσανατολισμού να αποκτήσει μιαν άλλη ειδίκευση και να εργαστεί σε κάποιο εργοστάσιο, όπου θα του είναι χρήσιμες και οι γνώσεις που ήδη έχει από τις σπουδές του».

Η αγχώδης απειλή απώλειας εργασίας
Στη συγκριτική έρευνα του 2009-2011 στην Ελλάδα (τα στοιχεία της οποίας αναλογούν και στην Κύπρο, όπως διαφάνηκε εμπειρικά), μας παρέπεμψε ο Δρ Βερεσιές - έρευνα που κατέδειξε ότι η οικονομική κρίση, η ανεργία και η γενικευμένη δυσπραγία λειτουργεί ως ψυχοπιεστικό μέσο στον πληθυσμό. Σύμφωνα με αυτήν, ποσοστό 20-30% των υφιστάμενων ψυχικά ασθενών έχουν υποτροπιάσει λόγω της οικονομικής κρίσης. Σχολίασε ότι περίπου 5-10% είναι νέες περιπτώσεις, με πιο συχνές τις γενικευμένες αγχώδεις διαταραχές και τη μείζονα κατάθλιψη.

«Εκείνο που κάνει εντύπωση», παρατήρησε, «είναι ότι μεγαλύτερη αγχώδη γενικευμένη διαταραχή αναπτύσσουν άτομα που απειλούνται να χάσουν τη δουλειά τους, από εκείνα που την έχουν ήδη χάσει. Το άγχος είναι μεγαλύτερο γι’ αυτούς που απειλούνται, από αυτούς που έχουν αλλάξει ταυτότητα, προσπαθούν να προσαρμοστούν με τα νέα δεδομένα τους και δεν έχουν περιθώριο άλλου άγχους, αφού όπως λέμε, “έφτασαν στον πάτο”. Το άγνωστο, γενικά, γεννά περισσότερο άγχος. Η απειλή είναι πολύ πιο δύσκολη από το τελικό αποτέλεσμα, το βίωμά της. Π.χ. οι φοιτητές φοβούνται μέχρι την ώρα που παίρνουν το γραπτό τους, οπότε το άγχος φτάνει στο ζενίθ του. Όμως, μόλις πάρουν το γραπτό και δουν την εξέταση, προσαρμόζονται, ησυχάζουν και προσπαθούν να απαντήσουν όπως μπορούν, στις ερωτήσεις.

»Γι’ αυτό κι εμείς στη “Μεσόγειο” προσφέρουμε δωρεάν προγράμματα κάθε Τετάρτη, για να ενισχύσουμε και στηρίξουμε ανθρώπους με ψυχικές διαταραχές, ώστε να νιώσουν καλά. Να πούμε ότι η κατάθλιψη εκδηλώνεται συνήθως με θυμό στους άντρες και με τάση απομόνωσης και κλάμα, στις γυναίκες. Σε μια τέτοια κατάσταση, χρειάζεται πολλή κατανόηση, τόσο ανάμεσα στους συζύγους, όσο και στο ευρύτερο οικογενειακό σύστημα, ώστε να μπορέσουν να αντιληφθούν ότι χρειάζονται ειδική βοήθεια και να την αναζητήσουν».

Απλησίαστος ο ψυχίατρος για ανέργους…
Ο Δρ Βερεσιές προειδοποίησε ότι «σύντομα θα έχουμε ένα τεράστιο πρόβλημα με τους νέους κανονισμούς για δωρεάν ιατρική περίθαλψη στα δημόσια νοσοκομεία, εφόσον για να δικαιούται κανείς κάρτα νοσηλείας, πρέπει να έχει εισφορές κοινωνικών ασφαλίσεων τα τελευταία τρία χρόνια. Τι θα γίνει όμως με τα άτομα που θα συμπληρώσουν και το τρίτο έτος ανεργίας; Αντί να είναι οι πρώτοι που θα έχουν δωρεάν ιατρική περίθαλψη από το κράτος, θα είναι οι πρώτοι που το κράτος τούς αποκλείει! Κι αυτό θα οδηγήσει πολύ κόσμο στην απόγνωση. Αυτό πρέπει οπωσδήποτε να το προλάβουμε, πριν συμβεί.

Ήδη οι Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας έχουν δηλώσει μέσω του Διευθυντή τους ότι παρέχουν τέτοιου είδους υπηρεσίες σε όλες τις πόλεις - αλλά, δυστυχώς, το άτομο που δεν έχει κάρτα νοσηλείας για να πάει στον ψυχίατρο και έχει την άμεση ανάγκη του, αποκλείεται. Γι’ αυτό τώρα, ο ρόλος του μη κυβερνητικού τομέα είναι αποφασιστικός στη δωρεάν προσφορά ψυχολογικής στήριξης, όπως τον υλοποιεί η “Μεσόγειος”. Στο σημείο αυτό, να ευχαριστήσω την Αρχή Λιμένων Κύπρου, που μας έχει παραχωρήσει ένα χώρο στάθμευσης στη Λάρνακα, όπου υλοποιούμε από τον Απρίλη 2013, πρόγραμμα μερικής απασχόλησης και οικονομικής ανακούφισης ανέργων, που επιλέγονται με βάση τον κατάλογο ανέργων του Γραφείου Εργασίας Λάρνακας. Μέχρι τώρα έχουν εργοδοτηθεί περισσότερα από 30 άτομα».

Ο φαύλος κύκλος της ψυχικής πάθησης
Δρ Κυριάκος Βερεσιές: «Το ρίσκο της αποτυχίας και της ματαιότητας είναι ορατό γύρω μας, μέσα στις δύσκολες συνθήκες που βιώνουμε. Η ψυχική υγεία πολλών συμπολιτών μας είναι τραυματισμένη κι αυτό δημιουργεί οικονομική δυσχέρεια, που με τη σειρά της προκαλεί μεγαλύτερη ψυχική πάθηση, η οποία οδηγεί σε μεγαλύτερη οικονομική δυσχέρεια… δηλαδή μπαίνουμε πραγματικά σε έναν φαύλο κύκλο... Η ψυχική κατάπτωση και κατάθλιψη μεγάλου μέρους του κυπριακού λαού, οδηγεί σε αναποφασιστικότητα και αδυναμία ανάληψης ρίσκου, για μια νέα επιχείρηση, για μια νέα εργασία. Επίσης δυσχεραίνει σε μεγάλο βαθμό τις σχέσεις του ατόμου με άλλους ανθρώπους και όλα αυτά έχουν επιπτώσεις στην καθημερινή του ζωή. Η αλλαγή ρόλων μέσα στην οικογένεια, είναι μια από αυτές.

Πολλές φορές τώρα ο άντρας αναγκάζεται να δέχεται την εξουσία μιας γυναίκας που προηγουμένως δεν δεχόταν, γιατί τώρα η γυναίκα φέρνει το εισόδημα στο σπίτι, αφού εκείνος είναι άνεργος ή υποαπασχολούμενος. Μπορεί το ζευγάρι να συντηρείται από τον πεθερό και την πεθερά, τη γιαγιά ή τον παππού, πράγμα που τους δίνει το δικαίωμα να επεμβαίνουν στο οικογενειακό σύστημα. Αυτή η κατάσταση δημιουργεί δυσκολίες στην επανεκκίνηση της οικονομίας, γιατί αυτή απαιτεί υγιείς ανθρώπους που έχουν τη δύναμη να την πραγματοποιήσουν».