Ο Maurice Cranston, καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου, στο σύγγραμμά του «Τι είναι Ανθρώπινα Δικαιώματα;» (έκδοση The Bodley Head Ltd., Λονδίνο, 1973), απορρίπτει την ευρέως πιστευόμενη επιφανειακή άποψη ότι τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, όπως τα ξέρουμε σήμερα, πήγασαν από τον Ευρωπαϊκό Διαφωτισμό. Απεναντίας, κατά τον Maurice Cranston, πήγασαν από τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Λέει σχετικά (σελ. 2) στο εν λόγω βιβλίο του:

«Τέτοιες είναι οι κλασικές διακηρύξεις των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Παρά ταύτα θα ήταν λάθος να θεωρήσει κανείς την ιδέα αυτή (των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων) ως τέκνο του Διαφωτισμού. Είναι μια πολύ πιο αρχαία ιδέα. Οι πολίτες αρκετών αρχαίων ελληνικών πόλεων απολάμβαναν τέτοια δικαιώματα, ως την ισηγορία ή ισότητα στην ελευθερία του λόγου, καθώς και την ισονομία ή ισότητα ενώπιον του νόμου, που είναι εκ των σημαντικών Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων που διεκδικούνται στον σύγχρονο κόσμο.

Κατά την ελληνιστική περίοδο, η οποία ακολούθησε την κατάρρευση των ελληνικών πόλεων - κρατών, οι στωικοί φιλόσοφοι διατύπωσαν τη θεωρία των φυσικών δικαιωμάτων ως κάτι που ανήκει σε όλους τους ανθρώπους και κατά πάντα χρόνον. Αυτά τα δικαιώματα δεν αποτελούσαν τα ιδιαίτερα προνόμια πολιτών συγκεκριμένων πόλεων, αλλά κάτι το οποίο δικαιωματικά ανήκε σε κάθε ανθρώπινο ον, εκ μόνου του λόγου του απλού γεγονότος ότι το τέτοιο ον είναι ανθρώπινο και λογικό.

»Ο John Locke έγραφε ως μαθητής των στωικών, όταν διατύπωνε τη θεωρία του περί φυσικών δικαιωμάτων για το αναγνωστικό κοινό του 17ου αιώνα, που είχαν θορυβηθεί οι άνθρωποι του 17ου αιώνα από την κατάρρευση της παραδοσιακής πολιτικής τάξης και αναγκάστηκαν να ξανασκεφτούν τη φύση των καθηκόντων και δικαιωμάτων τους».

Ο Maurice Cranston θεωρεί την τραγωδία «Αντιγόνη» του Σοφοκλή ως το κλασικό έργο της παγκόσμιας λογοτεχνίας που διαλαμβάνει τη σύγχρονη περί Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων πολιτική θεωρία, ως φυσικών δικαιωμάτων, και αφιερώνει τις σελίδες 9 και 10 του εν λόγω βιβλίου του, για να παραθέσει τη σχετική στιχομυθία της Αντιγόνης με το βασιλιά Κρέοντα, από την οποία προκύπτει η έννοια των φυσικών δικαιωμάτων.

Περαιτέρω λέει σχετικά ο Maurice Cranston στο εν λόγω βιβλίο του (σελ.10): «Η δημοφιλής απάντηση μεταξύ φιλοσόφων και νομικών στο ερώτημα “ποιος είναι ο νόμος που είναι ανώτερος από το θετικό δίκαιο;”, είναι πως τέτοιος νόμος είναι το φυσικό δίκαιο. Αυτή η έννοια του φυσικού δικαίου, αν και είχε ως προδρόμους της τον Σοφοκλή και -σε κάποια έκταση- και τον Αριστοτέλη, έτυχε λεπτομερούς εκπονήσεως / επεξεργασίας, μαζί με την έννοια των φυσικών δικαιωμάτων, από τους στωικούς φιλοσόφους της ελληνιστικής περιόδου. Γι’ αυτούς το φυσικό δίκαιο ενσωμάτωνε τέτοιες στοιχειώδεις αρχές δικαιοσύνης, οι οποίες όπως πίστευαν, ήταν προφανείς από μόνες τους στο διανοητικό μάτι της λογικής. Οι στωικοί της Ρώμης, παρότι νομικοί μάλλον παρά φιλόσοφοι, υποστήριξαν την ίδια ιδέα. Ο Κικέρων είπε: “Υπάρχει ένας αληθής νόμος, μια ορθή λογική σύμφωνη με τη φύση. Είναι αμετάβλητος και αιώνιος”».

Είναι καλώς γνωστό ότι ο θεμελιωτής της στωικής φιλοσοφίας της ελληνιστικής περιόδου ήταν ο Ζήνων ο Κιτιεύς. Συνεπώς και η Κύπρος, ως πολιτισμικός τόπος του Ελληνισμού, έχει το ιδιαίτερο και σημαντικό μερίδιό της στη σύγχρονη αντίληψη, έννοια, θεωρία και πρακτική περί Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Τη συμβολή του Ζήνωνα του Κιτιέα και της στωικής φιλοσοφικής του σχολής στη σύγχρονη περί Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων πολιτική θεωρία (του φυσικού δικαίου και των φυσικών δικαιωμάτων), παραδέχεται και αναλύει και ο Τουρκοκύπριος ακαδημαϊκός (Πολιτικός Επιστήμονας) ?ZDEMIR A. ?ZGUR, στο σύγγραμμά του «Understanding Human Rights», Λευκωσία-Κύπρος, 1991, σελ. 13 και 14.

Η πολιτική θεωρία του φυσικού δικαίου και των φυσικών δικαιωμάτων, υπήρξε ο φιλοσοφικός κινητήριος μοχλός της μεγάλης Γαλλικής Επανάστασης του 1789, της επανάστασης που κατέστρεψε τις φεουδαρχικές πολιτικές δομές στον ευρωπαϊκό χώρο και άνοιξε τον δρόμο στην επικράτηση της φιλελεύθερης ή πλουραλιστικής δημοκρατίας κατά τους Νεώτερους Χρόνους. Περί αυτού βλέπε ενδελεχώς στο βιβλίο του B. Groethuysen, καθηγητή στα Πανεπιστήμια Βερολίνου και Παρισιού, «Η φιλοσοφία της Γαλλικής Επανάστασης», μετάφραση Τάκη Κονδύλη, Αθήνα 1973, εκδόσεις ΚΑΛΒΟΣ.

Ο Maurice Cranston, στο κεφάλαιο V του εν λόγω βιβλίου του υπό τον τίτλο «Το δικαίωμα στην Ελευθερία», για να αναλύσει εμβριθώς την έννοια της Ελευθερίας, αναγκάζεται να παρεμβάλει και αρχαία Ελληνικά στο αγγλόγλωσσο κείμενό του: «The word that Epictetus uses is ελευθερία (eleutheria), and the etymology of this Greek word for Freedom is given by one authority as παρά το ελεύθειν όπον ερά or “to go where one wills”». Με άλλες λέξεις, αυτό που ξέρουμε σήμερα ως ευρωπαϊκές ελευθερίες ή ευρωπαϊκό κεκτημένο. Ο καλόπιστος και πραγματικά προοδευτικός αναγνώστης όλων των πιο πάνω, είναι δυνατόν να θεωρεί σοβινισμό τη διαπίστωση, ότι η ελευθερία είναι ελληνική; (1)

Η Κύπρος, λοιπόν, ως πολιτισμικός τόπος του οικουμενικού Ελληνισμού, είναι ιστορική κοιτίδα των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Ως εκ τούτου, θα ισοδυναμούσε με πολιτική Χιροσίμα και Ναγκασάκι, εάν η λύση του Κυπριακού τον 21ον αιώνα και εντός της Ε.Ε., θα διαλαμβάνει μόνιμο έλλειμμα στα ατομικά και πολιτικά Ανθρώπινα Δικαιώματα των Κυπρίων πολιτών με φυλετικό κριτήριο (την εθνική καταγωγή τους), (2) πολύ περισσότερο δε, όταν ο τέτοιος αντιδημοκρατισμός - ρατσισμός θα πράττεται εναντίον του Κυπριακού Ελληνισμού. Της εθνοτικής ομάδας που, ως τμήμα του ευρύτερου Ελληνισμού, δώρισε στην Ανθρωπότητα τον φιλοσοφικό κινητήριο μοχλό, που δημιούργησε τη σύγχρονη φιλελεύθερη-δημοκρατική τάξη πραγμάτων στην Ευρώπη και στον υπόλοιπο πολιτισμένο κόσμο.

ΝΙΚΟΣ Π. ΙΑΚΩΒΙΔΗΣ
Νομικός του Α.Π.Θ. και Διπλωματούχος στην Αγγλική Γλώσσα, στο Insurance Management και στο Journalism and Professional Writing, μέλος του Association of Insurance and Risk Managers in Industry and Commerce της Βρετανίας.

1. Βλέπε εκτενέστερη ανάλυση στο βιβλίο μου «Η Ελευθερία είναι Ελληνική», εκδόσεις ΕΠΙΦΑΝΙΟΥ, βιβλιοπωλείο ΕΛΛΑΣ, Λευκωσία, τηλ. 22 679058.
2. Δηλαδή αντιδημοκρατικό - ρατσιστικό καθεστώς τύπου Νότιας Αφρικής των Μπόθα, Ντε Κλέρκ και πρώην Ροδεσίας (νυν Ζιμπάπουε) του Ίαν Σμιθ.