Τα greeklish κάνουν κακό στη γλώσσα, όπως και άλλες πολλές φράσεις-κλισέ, παρωχημένες κινδυνολογίες και ανακρίβειες, συνηθίζουν να βομβαρδίζουν τα αφτιά μας σχεδόν σε καθημερινό επίπεδο

Οι νέοι δεν χρησιμοποιούν σωστά ελληνικά, η ελληνική γλώσσα θα εξοστρακιστεί, τα greeklish κάνουν κακό στη γλώσσα και άλλες πολλές φράσεις-κλισέ, παρωχημένες κινδυνολογίες και ανακρίβειες, συνηθίζουν να βομβαρδίζουν τα αφτιά μας σχεδόν σε καθημερινό επίπεδο. Τι ακριβώς συμβαίνει με τους νέους μας και πόσο ευσταθούν οι ανησυχίες των «ειδικών»; Η προσωπική μου εμπειρία στη διδασκαλία της Ελληνικής σε μαθητές λυκείου μπορεί να αποτελέσει σημαντικό ρόλο, σε μία προσπάθεια εξέτασης του πραγματικού προβλήματος, σε αντιπαραβολή με τις παρερμηνείες, καθώς και των βαθύτερων αιτιών του.

Πρώτιστα, θα πρέπει να διασαφηνιστεί η ύπαρξη δύο επιπέδων στη γλώσσα, που δεν είναι άλλα από τον προφορικό και τον γραπτό λόγο. Στον προφορικό λόγο υπάρχει «αδεία», μιας και παραμένουν αστιγμάτιστες διάφορες φόρμες που κατακρίνονται στον προφορικό λόγο. Για παράδειγμα, δεν θα λογοδοτήσουμε για την παράλειψη μιας αντωνυμίας ή ενός άρθρου καθώς μιλάμε ούτε εάν χρησιμοποιήσουμε άστοχα μη ορθό χρόνο στο ρήμα. Αντίθετα, ο γραπτός λόγος διέπεται από νόρμες που υπάρχουν είτε ως γραμματικοί κανόνες είτε ως κοινωνικές προτάξεις, τις οποίες πρέπει να υπακούουν οι συγγραφείς - εξαιρώντας τον λογοτεχνικό λόγο.

Επομένως, οι ανησυχίες των δήθεν ειδικών έγκεινται στη γραπτή απεικόνιση της γλώσσας, οι οποίοι εκφράζουν τους φόβους ωσάν να πρόκειται ότι θα σταματήσει να μιλιέται η ελληνική, ενώ στην πραγματικότητα το όλο ζήτημα αφορά ουσιαστικά τον γραπτό λόγο. Θα πρέπει να υπάρχει διασαφήνιση όσον αφορά στο επίπεδο της γλώσσας, για το οποίο υπάρχει θέμα. Πράγματι, κάπου υπάρχει πρόβλημα. Διαβάζοντας μόνο τη θεματική πρόταση στις εκθέσεις της πλειοψηφίας των Ελληνοκύπριων μαθητών, διαπίστωσα την αδυναμία τους στην ορθογραφία των λέξεων, τη σύνταξη των προτάσεων και γενικότερα στην πραγμάτωση ουσιαστικού νοήματος στην πρόταση. Δεν είναι τυχαίο που έρχονται βροχή οι αποτυχίες των μαθητών στο μάθημα των Νέων Ελληνικών για τις εισαγωγικές εξετάσεις, με την πλειοψηφία των βαθμών να χάνονται στην παραγωγή επικοινωνιακού λόγου. Να πανικοβληθώ; Διαλύεται η ελληνική γλώσσα;

Οι αέναες κινδυνολογίες προέρχονται κυρίως από συντηρητικές σχολές που τις περισσότερες φορές φοράνε παρωπίδες αλλά και από αδήμονες που παρουσιάζονται ως ειδήμονες, εξετάζοντας λεπτά ζητήματα μόνο επιφανειακά. Οι σολοικισμοί και οι ανορθόγραφες λέξεις δεν πρόκειται να αφανίσουν την ελληνική, την οποία είναι δυνατό κάποιος να τη μιλά χωρίς να μπορεί να τη γράφει. Άλλωστε, ο προφορικός λόγος προηγήθηκε του γραπτού, με τη γραπτή απεικόνιση των φθόγγων να έρχεται πολύ αργότερα. Η γνώση της ορθογραφίας ενέχει πρακτικές αλλά πνευματικές αναγκαιότητες. Γνωρίζοντας ορθογραφία μπορεί κανείς να διαχωρίσει, οπτικά, λέξεις που ακουστικά είναι ίδιες (π.χ. τείχος, τοίχος) αλλά νοηματικά διαφορετικές.

Είναι δυνατόν επίσης να μπορεί να εντοπίσει την ετυμολογία μιας λέξης, ώστε να παραγάγει σωστά ορθογραφημένες κι άλλες ομόριζές της (π.χ. παιδιά, παιδεύω). Ακόμη, διαιωνίζεται το αδιαίρετο της ελληνικής γλώσσας, εφόσον συνδέεται άρρηκτα με την αρχαία, στοιχείο που τονώνει τη συνοχή του λαού σε χαλεπούς καιρούς και ενισχύει την πολιτισμική έγνοια και ενημερότητα. Γενικά, το να γνωρίζει κάποιος καλά τον γραπτό λόγο της γλώσσας του, τού επιτρέπει να αποτιμά αισθητικά λογοτεχνικά έργα μεγάλης αξίας, τού προσδίδει μια αίσθηση υπερηφάνειας λόγω του κύρους της αρχαίας ελληνικής και ο ίδιος στιγματίζεται θετικά ως γλωσσικά εγγράμματος, πράγμα που αυξάνει παράλληλα τις πιθανότητες για εξεύρεση εργασίας.

Αν κάποιος δεν γνωρίζει καλά να αποδίδει γραπτώς υστερεί, όμως δεν θα καταστραφεί η γλώσσα λόγω αυτού! Ωστόσο, για τα συχνά λάθη των μαθητών λόγω της χρήσης των greeklish διίστανται οι απόψεις. Από τη μία φαίνεται ότι η ελληνοαγγλική αυτή γραφή λόγω της περιορισμένης χρήσης της στο διαδίκτυο και στα γραπτά μηνύματα κινητών τηλεφώνων δεν δημιουργεί τόσο μεγάλο πρόβλημα. Θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι οι χρήστες της αντιλαμβάνονται ότι πρόκειται για μία ανεπίσημη μορφή επικοινωνίας μόνο για πρακτικούς σκοπούς. Από την άλλη, ίσως συμβάλλει στην αποταύτιση της σύνδεσης της οπτικής εικόνας της λέξης με συγκεκριμένη ορθογραφία, με αποτέλεσμα τα ασύστολα ορθογραφικά λάθη.

Πάντως, ακόμα και αν τα greeklish ευθύνονται για τα όποια λάθη στον γραπτό λόγο, το μερίδιο ευθύνης που τα βαραίνει δεν είναι τόσο μεγάλο όσο συμβαίνει με άλλους σημαντικότερους παράγοντες. Ψάχνοντας τις βαθύτερες αιτίες της λανθασμένης χρήσης της γραπτής μορφής της ελληνικής από τους μαθητές μας, θα μπορούσε κανείς πρώτιστα να θίξει την κατάργηση εξέτασης της ορθογραφίας στο δημοτικό, ενισχύοντας έτσι τα κενά στην ορθογράφηση σε κατοπινά στάδια. Επίσης, η απότομη τεχνολογική ανάπτυξη που επήλθε κατά τα τελευταία δέκα χρόνια, καθήλωσε μικρούς -αλλά και μεγάλους- στην «οθόνη», απομακρύνοντάς τους από δραστηριότητες όπως διάβασμα λογοτεχνικών βιβλίων και γενικότερα ενασχόληση με πνευματικές δραστηριότητες.

Επιπρόσθετα, η δόμηση, το περιεχόμενο και οι τρόποι διδασκαλίας του γλωσσικού μαθήματος δεν επενεργούν στο να εγείρουν το ενδιαφέρον, με αποτέλεσμα να δημιουργεί αρνητικά συναισθήματα στους μαθητές. Το περιεχόμενο θα πρέπει να εμπλουτιστεί με μη ανιαρά θέματα που θα βρίσκονται κοντά στα ενδιαφέροντα των μαθητών, η διδασκαλία θα πρέπει να είναι διαφοροποιημένη και μαθητοκεντρική, για να μπορέσει να βοηθήσει κάθε επιπέδου μαθητή και εντέλει θα πρέπει να διέπεται από διαδραστικότητα.

Τέλος, η αδυναμία μεταλαμπάδευσης συγκεκριμένων δεξιοτήτων λειτουργεί ανασταλτικά προς την καλλιέργεια γλωσσικής ενημερότητας. Η μεταγλωσσική δεξιότητα, η γνώση του τι και πώς γνωρίζω κάτι σε επίπεδο γλώσσας, η οποία μπορεί να καλλιεργηθεί με κατάλληλου τύπου δραστηριότητες, απουσιάζει παντελώς, συμβάλλοντας στην άγνοια των μαθητών για το πώς λειτουργεί η γλώσσα, με συνεπακόλουθο τα σοβαρά λάθη στον γραπτό λόγο. Θα ήταν αφελές να μην λάβει σοβαρά κανείς υπόψη το ιδιαίτερο γλωσσικό συγκείμενο της Κύπρου.

Η κυπριακή διάλεκτος αποτελεί αδιαμφισβήτητα τη μητρική γλωσσική ποικιλία του κάθε Ελληνοκύπριου ομιλητή και τη χρησιμοποιεί αδιάλειπτα στην προφορική του επικοινωνία. Η κοινή νέα Ελληνική έρχεται να προστεθεί με τη χρησιμοποίησή της κατά την παραγωγή «επίσημου λόγου», σαφώς σε λιγότερες περιστάσεις. Επομένως, η μη προφορική εξάσκηση της κοινής νέας Ελληνικής από τους Κύπριους ομιλητές, έρχεται να αφαιρέσει από το επίπεδο γλωσσικής ευφράδειάς τους, στοιχείο που αποτυπώνεται έντονα στον γραπτό λόγο.

Συνοψίζοντας, με τον όρο γλώσσα εννοείται τόσο ο γραπτός όσο και ο προφορικός λόγος. Οι περισσότεροι μιλάνε για «καταστροφή της γλώσσας» και όχι «καταστροφή του γραπτού λόγου», όπως θα ήταν το σωστό. Κι όμως καταστροφή για τη γραπτή γλώσσα λόγω της λανθασμένης χρήσης της δεν υφίσταται. Υπάρχει προσωπική και μόνο καταστροφή για όσους καταβαραθρώνουν τη γλώσσα. Οι σολοικισμοί και οι ανορθογραφίες, που αποτελούν μάστιγα ιδιαίτερα στους μαθητές μας, δεν πρόκειται να περάσουν στο γλωσσικό σύστημα και την επίσημη γραμματική, παρά μόνο εάν θεωρηθούν ανάγκη.

Γιατί η γλώσσα αλλάζει συνεχώς και προσαρμόζεται ανάλογα με τις ανάγκες της κοινωνίας. Η αδυναμία αυτή των μαθητών είναι δεδομένη και μειώνει την επικοινωνιακή τους επάρκεια σε γραπτό λόγο, τους καθιστά λιγότερο εγγράμματους και συμβάλλει στην πολιτισμική άγνοιά τους. Η γραπτή ελληνική γλώσσα αναβαθμίζεται συνεχώς, ως φυσικό επακόλουθο, αλλά δεν πρόκειται να εξαφανιστεί, τουλάχιστον στο εγγύς μέλλον.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ
Υποψήφιος Διδάκτωρ Επιστημών Αγωγής [email protected]