Η βιωσιμότητα και παραγωγικότητα των Μερών θα διασφαλιστεί μόνο από την ύπαρξη μιας ενιαίας οικονομίας εντός της Ε.Ε.

Εισηγήθηκα κάποτε τη συστηματοποίηση των ενεργειών μας στο Κυπριακό με την ετοιμασία ενός ολοκληρωμένου σχεδίου, που θα περιελάμβανε ανάλυση του προβλήματος, των επιδιώξεών μας κι επεξεργασία των διαζευκτικών ενεργειών για προώθηση των στόχων μας. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μ. Σπύρος Κυπριανού θεώρησε ότι ήταν παρακινδυνευμένο να αποκαλύψουμε με αυτόν τον τρόπο τα χαρτιά μας. Έκτοτε το μόνο που έγινε ήταν η «κωδικοποίηση» των θέσεών μας κατά την προεδρία ορισμένων Προέδρων, η οποία ήταν κυρίως έκφραση γενικών αρχών κι όχι πρόγραμμα δράσης.

Ποιές είναι οι δυνατότητες να απαλλαγούμε από τα δεσμά της Τουρκίας; Μήπως μπορούμε να γυρίσουμε πίσω το ρολόι του χρόνου πριν το 1974; Τότε θα αφιερώσουμε όλες μας τις ενέργειες στην κατεύθυνση αυτή. Ή μήπως πιστεύουμε ότι είναι καλύτερη η λύση του «εμείς απ’εδώ κι εκείνοι απ’ εκεί». Και τότε ποιο είναι το μέλλον του Ελληνισμού σ’ αυτό το κομμάτι γης; Εάν δεν ξεκαθαρίσουμε τι θέλουμε, τι είναι εφικτό και τι ευκταίο, οποιοδήποτε σχέδιο προκύψει από τις νέες συνομιλίες στη βάση διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας και πάλι θα απορριφθεί.

Η ιστορία των πολλών προσπαθειών επίλυσης του Κυπριακού επαναλαμβάνεται ακόμη μια φορά, ίσως με καλύτερες προϋποθέσεις τώρα. Ορθά η δική μας πλευρά υποδεικνύει τα τρία θέματα (three singles) σαν την πρώτη κόκκινη γραμμή. Όμως θα πρέπει να θέσουμε τις εισηγήσεις μας στα επίμαχα σημεία των διαπραγματεύσεων σε όλους τους διαμεσολαβητές. Δεν ξέρω τι είπαμε στους Ρομπέι/Μπαρόζο, τους Αμερικανούς, τους Βρετανούς, τον Πάπα και, γιατί όχι, στους Ρώσους, τους Κινέζους κ.ά. Πιστεύω ότι θα ήταν πιο παραγωγικό εάν καταρτίζαμε έναν κατάλογο των θεμάτων στα οποία θα μπορούσαν να μεσολαβήσουν.

Τα σημεία αυτά θα αναλύονται με αναφορά στο καλώς νοούμενο συμφέρον των Ε/κ και των Τ/κ, χωρίς δυσμενείς επιπτώσεις στα λογικά συμφέροντα της Τουρκίας, της Ε.Ε., των ΗΠΑ, των Βρετανών, της περιοχής. Τα σημεία αυτά θα είναι εκείνα πάνω στα οποία πολύ πιθανόν θα σκοντάψουν οι συνομιλίες. Ο Πρόεδρος, οι Σύμβουλοί του και τα κόμματα γνωρίζουν πολύ καλά τα σημεία αυτά. Όλοι θα πρέπει να εργαστούμε προς την κατεύθυνση ανάλυσης του τρόπου αντιμετώπισής τους. Εάν τελικά επαναβεβαιώσουμε τη δέσμευση που αναλάβαμε το 1977, τα θέματα που πρέπει να αναλυθούν και προβληθούν είναι:

Από το 1985 τα Η.Ε. χρησιμοποιούν το 29%+ όταν αναφέρονται στο έδαφος του τ/κ συνιστώντος μέρους της μετεξελισθησόμενης Κυπριακής Δημοκρατίας. Η ιδιωτική ιδιοκτησία γης των Τ/κ όμως δεν ήταν πάνω από 12% του συνόλου. Η βιωσιμότητα και παραγωγικότητα των Μερών θα διασφαλιστεί μόνο από την ύπαρξη μιας ενιαίας οικονομίας εντός της Ε.Ε. Μια λύση που θα ήταν πιο κοντά στις προτάσεις του 1976 (22%), θα έλυε πολλά άλλα ακανθώδη προβλήματα. Θα παρουσιαζόταν περίπου σαν μια συγκέντρωση των Τ/κ και των περιουσιών τους σε ένα μέρος προς το παρόν. Θα ανταλλάσσονταν οι επηρεαζόμενες ε/κ περιουσίες με τις τ/κ στις ε/περιοχές χωρίς την ανάγκη καταβολής δυσβάστακτων αποζημιώσεων, όπως προβλεπόταν στο Σχέδιο Ανάν.

Περισσότεροι Ε/κ θα επέστρεφαν στα σπίτια και τις περιουσίες τους υπό ε/κ διοίκηση. Κάτι τέτοιο θα έλυε και το πρόβλημα τυχόν πλειοψηφίας στο τ/κ «καντόνιο». Με τη συνδρομή της Ε.Ε. όλα τα θέματα που έχουν να κάμουν με τα ανθρώπινα δικαιώματα θα μπορούσαν να υπερπηδηθούν. Πρόκειται για την πλήρη εφαρμογή μελλοντικά των τριών βασικών ελευθεριών. Είδαμε τι έγινε με τις πολύ απλές εξαιρέσεις που ζήτησε η Ιρλανδία. Τι θα γίνει αύριο αν αρχίσουν οι Βάσκοι, οι Φλαμανδοί, οι Κούρδοι αργότερα κι όπου αλλού υπάρχουν μειονότητες ή και Χώρες/Μέλη ακόμη να ζητούν παρέκκλιση από τις τρεις βασικές ελευθερίες; Εδώ διακυβεύονται πολύ βασικά συμφέροντα της ίδιας της Ε.Ε. Κι η Κύπρος είναι Κράτος/Μέλος της και μάλιστα ολόκληρη.

Τι θα γίνει αύριο εάν κάθε Χώρα/Μέλος ή πιθανό Μέλος ζητά επίσης να έχει επεμβατικά δικαιώματα σε μιαν άλλη για «προστασία» των μειονοτήτων τους, που υπάρχουν ή θα δημιουργηθούν στο μέλλον λόγω της ελευθερίας εγκατάστασης;

Το ομοσπονδιακό σύστημα διακυβέρνησης είναι μια διέξοδος για ικανοποίηση της τ/κ μειοψηφίας ως οντότητας. Το σύστημα όμως αυτό ενέχει τεράστιες δυσκολίες, οικονομικές και πολιτικές, ιδιαίτερα για μια μικρή χώρα, όπως η Κύπρος, που δεν είναι πιο μεγάλη από μια μικρο-μεσαία πόλη της Ευρώπης. Η ομοσπονδιακή λύση είναι μια πολύ δαπανηρή λύση και δεν πρέπει να δημιουργήσουμε ένα κράτος αδηφάγο, που όλοι θα εργάζονται για τη συντήρησή του. Είναι ταυτόχρονα πολύ επιρρεπής σε πολιτικά αδιέξοδα, όπως αποδεικνύεται από χώρες, όπου η ομοσπονδία στηρίζεται σε διάφορες εθνικές ομάδες. Το θέμα των εποίκων δεν είναι μόνο πληθυσμιακό/δημογραφικό αλλά και οικονομικό, γιατί κάθε επιχορήγηση από την Κεντρική Κυβέρνηση θα γίνεται κατά κεφαλήν.

Τέλος, στο θέμα παρθενογένεση/μετεξέλιξη ασφαλώς πρόκειται για μετεξέλιξη της Κυπριακής Δημοκρατίας, όπως συνάγεται κι από τη Συμφωνία Ένταξης στην Ε.Ε. και τη Συμφωνία Τ.Ε. Τα πιο πάνω επιχειρήματα θα πρέπει να αποτελέσουν τη βάση της στρατηγικής μας κατά τις διαπραγματεύσεις για μια βιώσιμη και λειτουργική λύση. Με τον ίδιο τρόπο το προτεινόμενο σχέδιο θα μπορούσε να συμπληρωθεί και με τις άλλες διαστάσεις λύσης του Κυπριακού. Δεν θα καταλήξουμε στις συνομιλίες μέχρι λογικής ικανοποίησης των κόκκινων γραμμών μας. Αυτήν τη φορά δεν υπάρχουν χρονοδιαγράμματα κι επιδιαιτησίες.

ΔΡ. ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός,
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού