Η νέα συζήτηση άναψε από ένα βίντεο σε ψεύτικο λογαριασμό στο “X”, με υπαινιγμούς που άγγιξαν την προεκλογική εκστρατεία του Προέδρου.
Από τη μια, αναφορές για παράνομες χρηματοδοτήσεις και «διαδρομές χρήματος».
Από την άλλη, καταγγελίες για ξένη μονταζιέρα, «υβριδικό πόλεμο» και επιχείρηση αποσταθεροποίησης.
Όμως πίσω από τον θόρυβο, μένει το ίδιο ερώτημα: ποιος πληρώνει τη Δημοκρατία και ποιος την ελέγχει; Ένα ερώτημα που ήρθε και έφυγε πάμπολλες φορές στο παρελθόν, όπως στην πολύκροτη υπόθεση των χρυσών διαβατήριων, αλλά υποθέσεις χρηματοδοτήσεων κομμάτων και υποψήφιων Προέδρων και βουλευτών.
Και το πρώτο πρόβλημα είναι ότι ο έλεγχος πατά πάνω σε ένα θεσμικό μωσαϊκό, που, σύμφωνα με ειδικούς, δεν αντέχει στις πραγματικές συνθήκες μιας σύγχρονης εκστρατείας.
Από πού ξεκινά η “τρύπα”; Από τον χρόνο. Η νομοθεσία μετρά έξοδα σε ορισμένη προεκλογική περίοδο όμως η εκστρατεία, στην πράξη, ξεκινά πολύ νωρίτερα. Με εικόνα, δίκτυα, στήσιμο. Και όσο πιο νωρίς ξεκινά, τόσο πιο δύσκολα ελέγχεται.
Και όταν έρχεται ο έλεγχος; Έρχεται μετά την κάλπη.
Το πιο κρίσιμο όμως δεν είναι μόνο πόσα ξοδεύεις. Είναι πόσα παίρνεις και από ποιον.
Εκεί, σύμφωνα με τον τέως Γενικό Ελεγκτή, υπάρχει ένα θεμελιώδες κενό: οροφή στις εισφορές προς υποψηφίους δεν υπάρχει, ενώ δεν υπάρχει ούτε πρόνοια για τα πλεονάσματα.
Το τρίτο μεγάλο «σκοτεινό» σημείο είναι το μετρητό. Δαπάνες πάνω από 100 ευρώ μέσω τραπεζικού εμβάσματος — αλλά εισφορές σε cash, όχι ρητά απαγορευμένες.
Και όταν το σύστημα βασίζεται σε δηλώσεις, τα πρόστιμα και οι ποινές, λένε οι ειδικοί, δεν λειτουργούν αποτρεπτικά.
Υπάρχει και η “τεχνική του δεν μετράει”: οι έμμεσες χορηγίες. Όχι χρήμα.
Υπηρεσίες, χώροι, διοργανώσεις. Δύσκολο να αποτιμηθούν, δύσκολο να αποδειχθούν.
Και σαν να μην έφταναν αυτά, η διαφάνεια συχνά κερδίζεται όχι από το σύστημα, αλλά από την πίεση της δημοσιότητας.
Το Υπουργείο Εσωτερικών περιγράφει τη διαδρομή: Έφορος συγκεντρώνει, Γενικός Ελεγκτής ελέγχει, και μετά κυρώσεις.
Παραδέχεται όμως και την πραγματικότητα: υπάρχουν όρια δαπανών, όχι όμως όρια εσόδων για υποψηφίους.
Τι γίνεται αλλού; Τρεις χώρες, τρία μοντέλα, μία κοινή αρχή: συχνές δηλώσεις, δημόσια βάση δεδομένων, ανεξάρτητος έλεγχος, ισχυρές κυρώσεις.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, τριμηνιαίες δηλώσεις και δημόσιο μητρώο δωρητών.
Στην Ιρλανδία, όρια και υποχρεωτική δημοσιοποίηση.
Στον Καναδά, δωρεές μόνο από φυσικά πρόσωπα — όχι εταιρείες.
Και στην Κύπρο; Η διαφάνεια δεν είναι μόνο νόμος.
Είναι και κουλτούρα.
Οι προτάσεις είναι συγκεκριμένες: επέκταση της περιόδου που καλύπτει η δήλωση δαπανών, όρια στις εισφορές προς υποψηφίους, καλύτερη καταγραφή εκδηλώσεων, αυστηρότερες ποινές, ηλεκτρονική δημοσιοποίηση εξόδων πριν από την κάλπη.
Δείτε το θέμα όπως το ανέδειξε η εκπομπή "Κωδικός 56"
