Μπορεί ο Χρηματοοικονομικός Επίτροπος να έχει διοριστεί εδώ και έξι περίπου μήνες, εντούτοις ο θεσμός χρειάζεται πολύ δουλειά ακόμη για να μπορέσει να λειτουργήσει σωστά προς όφελος του πολίτη. Σε αποκλειστική συνέντευξή του στο Sigmalive, ο Επίτροπος Επίλυσης Χρηματοοικονομικών Διαφορών, Παύλος Ιωάννου, αναφέρεται στην νομοθεσία που διέπει το ρόλο του, επισημαίνοντας πως εδώ και τέσσερα χρόνια υπάρχει επί της ουσίας ένας ανενεργός νόμος.
Ο κ. Ιωάννου αναφέρεται στο ρόλο του Χρηματοοικονομικού Επιτρόπου, όπως θα πρέπει να καταστεί στο μέλλον, εξηγεί πως θα γίνεται η διαμεσολάβηση διαφορών χρηματοοικονομικής φύσης – και σε ότι αφορά παράπονα εναντίον τραπεζών- ενώ εστιάζει στα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο θεσμός, με αποτέλεσμα να μην είναι ακόμη δυνατό να λεχθεί με βεβαιότητα το πότε θα μπορεί να επιλαμβάνεται παραπόνων.
Ο κ. Ιωάννου εξηγεί τι ακριβώς σημαίνει ο όρος αναδιάρθρωση δανείων, ενώ εκφράζει την άποψη ότι το πρόβλημα των μή εξυπηρετούμενων δανείων θα αντιμετωπιστεί μόνο με ανάπτυξη.
1. Συζητείται εδώ και μήνες το ζήτημα διορισμού διαμεσολαβητή για την αναδιάρθρωση δανείων. Τι ακριβώς είναι η διαμεσολάβηση και σε τι αποσκοπεί;
Σε μια εξώδικη προσπάθεια επίλυσης κάποιας διαφοράς, χρηματοοικονομικής ή άλλης φύσης, η διαμεσολάβηση συνιστά μια από τις πιο «φιλικές» προσεγγίσεις για τη διευθέτησή της και ενδεχομένως, από πολλές απόψεις, την πλέον αποτελεσματική. Τα εμπλεκόμενα μέρη, σε μια διαφορά, συμφωνούν από κοινού να αναθέσουν σε ένα τρίτο φυσικό πρόσωπο, εντελώς ανεξάρτητο, το διαμεσολαβητή, να τα υποβοηθήσει στην εξεύρεση κοινά αποδεκτής διευθέτησης της διαφοράς τους. Ο διαμεσολαβητής, ο ανεξάρτητος τρίτος στην προσπάθεια διευθέτησης της διαφοράς δεν λειτουργεί ως τεχνικός σύμβουλος οποιουδήποτε από τα εμπλεκόμενα μέρη αλλά ως ένα είδος «καταλύτη», ο οποίος αφού κατανοήσει τη φύση της διαφοράς και τις θέσεις των εμπλεκομένων μερών, καθώς επίσης και τους υποκείμενους λόγους (πραγματικούς ή άλλους) που διαμορφώνουν τις εν λόγω θέσεις, προσπαθεί να ανεύρει κοινά σημεία συμφερόντων μεταξύ των δύο μερών, στη βάση των οποίων να καταλήξουν σε συμφωνημένη λύση. Αναπόφευκτα, η εν λόγω λύση προωθεί τα κοινά αυτά συμφέροντα. Προφανώς, η λύση αυτή δεν επιβάλλεται από το διαμεσολαβητή. Είναι αποτέλεσμα ελεύθερης επιλογής των εμπλεκομένων στη διαφορά μερών και συνιστά ιδιωτική συμφωνία. Έχει, επομένως, τη νομική ισχύ οποιασδήποτε άλλης ιδιωτικής συμφωνίας. Ο διαμεσολαβητής δεν επιλύει τη διαφορά με την έκδοση οποιασδήποτε μορφής δικής του απόφασης. Στην πραγματικότητα, η μόνη απόφαση που ενδεχομένως να εκδώσει ο διαμεσολαβητής είναι η απόφαση με την οποία κηρύσσει τη διαδικασία άκαρπη, γεγονός που σηματοδοτεί και τη λήξη της. Στην Κύπρο δεν υπάρχει συγκεκριμένο νομικό πλαίσιο που να ρυθμίζει τα της διαμεσολάβησης στη διαδικασία αναδιάρθρωσης δανείων. Ούτε υφίσταται Τραπεζικός Διαμεσολαβητής. Ωστόσο, από το 2012 υπάρχει ένα πολύ ενδιαφέρον νομικό πλαίσιο το οποίο ρυθμίζει θέματα διαμεσολάβησης. Πρόκειται για το Ν159(Ι)/2012, το «Νόμο που προνοεί για ορισμένα θέματα διαμεσολάβησης σε αστικές διαφορές». Επίσης πολύ χρήσιμο πλαίσιο διαμεσολάβησης διαθέτει και προωθεί το ΚΕΒΕ.
2. Αναφερθήκατε προηγουμένως για συστήματα εξώδικης επίλυσης διαφορών. Εσείς είστε ο Χρηματοοικονομικός Επίτροπος του Ενιαίου Φορέα Εξώδικης Επίλυσης Διαφορών Χρηματοοικονομικής Φύσης. Μπορείτε να μας εξηγήσετε το θεσμό;
Ο Ενιαίος Φορέας Εξώδικης Επίλυσης Διαφορών Χρηματοοικονομικής Φύσης (ΕΦΕΕΔΧΦ), στα Αγγλικά «The Financial Ombudsman of the Republic of Cyprus», συστάθηκε με τη ψήφιση από τη Βουλή των Αντιπροσώπων του περί της Σύστασης και Λειτουργίας του Ενιαίου Φορέα Εξώδικης Επίλυσης Διαφορών Χρηματοοικονομικής Φύσης, Νόμου του 2010, [84(Ι)/2010]. Όπως αναφέρεται στο προοίμιο του εν λόγω νόμου, η ψήφισή του έγινε για σκοπούς εναρμόνισης με την πράξη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με τίτλο «Σύσταση 98/257/ΕΚ της Επιτροπής της 30ης Μαρτίου 1998 σχετικά με τις αρχές που διέπουν τα αρμόδια όργανα για την εξώδικη επίλυση των διαφορών κατανάλωσης». Επομένως, για την ορθή κατανόηση του θεσμού είναι απαραίτητο να προσφύγει κανείς στη καθ’ αυτό πηγή του θεσμού που δεν είναι άλλη από την Σύσταση της Επιτροπής της ΕΕ που μόλις ανέφερα. Στην αρχή, λοιπόν, της εν λόγω Σύστασης τονίζεται «ότι η μέριμνα για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και της ικανότητας τους να εκμεταλλευτούν πλήρως τις δυνατότητες που τους προσφέρει αυτή η τελευταία, περιλαμβάνει τη δυνατότητα ρύθμισης των διαφορών των καταναλωτών με αποτελεσματικό και ενδεδειγμένο τρόπο, μέσω εξώδικων διαδικασιών ή άλλων παρόμοιων διαδικασιών». Κατά συνέπεια, θεμελιώδης στρατηγικός σκοπός της οδηγίας είναι η αύξηση της αποτελεσματικότητας της λειτουργίας της ελεύθερης αγοράς, προς όφελος τόσο των καταναλωτών όσο και των επιχειρήσεων, αφού όπως επεξηγείται παραπέρα, στο ίδιο κείμενο, οι εναλλακτικοί μηχανισμοί εξώδικης ρύθμισης των διαφορών καταναλωτών με επιχειρήσεις, «μπορούν να εγγυηθούν θετικά αποτελέσματα, τόσο για τους καταναλωτές όσο και για τις επιχειρήσεις, μειώνοντας το κόστος και τη διάρκεια της ρύθμισης των διαφορών καταναλωτών» . Το Κυπριακό σύστημα εξώδικης διευθέτησης χρηματοοικονομικών διαφορών θεσμοποιήθηκε για να λειτουργήσει στη βάση του πιο πάνω πλαισίου στρατηγικών επιδιώξεων. Έτσι, ο ΕΦΕΕΔΧΦ, όπως ρητά αναφέρεται στο σχετικό Νόμο «επιλαμβάνεται παραπόνων από καταναλωτές εναντίον χρηματοοικονομικών επιχειρήσεων» με σκοπό το διακανονισμό των διαφορών που υπόκεινται των εν λόγω παραπόνων. Επιπρόσθετα το ισχύον νομικό πλαίσιο στην Κύπρο καθορίζει με σαφήνεια ότι ο ΕΦΕΕΔΧΦ οφείλει να ενεργεί «κατά τρόπο δίκαιο και αμερόληπτο, ακολουθώντας διαφανείς, γρήγορες και αποτελεσματικές διαδικασίες, με γνώμονα τη διασφάλιση των συμφερόντων των καταναλωτών».
3. Ποιος είναι ο δικός σας ρόλος, δηλαδή ο ρόλος του Χρηματοοικονομικού Επιτρόπου στα πλαίσια αυτού του θεσμού;
Ο νόμος καθορίζει ότι ο Χρηματοοικονομικός Επίτροπος «επιλαμβάνεται παραπόνων κατά χρηματοοικονομικών επιχειρήσεων» τα οποία δικαιούται να επιληφθεί ο Φορέας και τα οποία έχουν νομίμως υποβληθεί από ενδιαφερόμενους καταναλωτές υπηρεσιών και προϊόντων που διατίθενται από χρηματοοικονομικές επιχειρήσεις. Με άλλα λόγια, ο Χρηματοοικονομικός Επίτροπος είναι το φυσικό εκείνο πρόσωπο στο οποίο ανατίθεται η διεκπεραίωση του θεμελιώδους καθήκοντος του ΕΦΕΕΔΧΦ που δεν είναι άλλο από το να επιλαμβάνεται παραπόνων καταναλωτών κατά χρηματοοικονομικών επιχειρήσεων, προωθώντας διευθέτησή τους κατά τρόπο «δίκαιο και λογικό», στα πλαίσια των προνοιών της σχετικής νομοθεσίας. Στα ίδια πλαίσια ο Χρηματοοικονομικός Επίτροπος οφείλει να ενεργεί κατά τρόπο εντελώς ανεξάρτητο και αμερόληπτο και ο σχετικός νόμος περιλαμβάνει σημαντικές δικλείδες ασφαλείας που κατοχυρώνουν την εν λόγω ανεξαρτησία του Επιτρόπου. Πάντως, μια και μιλούμε για το νόμο που ρυθμίζει το ρόλο του Χρηματοοικονομικού Επιτρόπου θα πρέπει να τονιστεί ότι το εν λόγω πλαίσιο φαίνεται να έχει σαν πρότυπο το νομικό πλαίσιο που ισχύει στο Ηνωμένο Βασίλειο για τον αντίστοιχο σχήμα. Δηλαδή το Financial Ombudsman Services, UK. Ωστόσο είναι γεγονός ότι ο Κυπριακός νόμος δεν έχει υιοθετήσει, δυστυχώς, ορισμένες πολύ σημαντικές και καθοριστικής σημασίας πρόνοιες που ενυπάρχουν στο σχήμα του Ηνωμένου Βασιλείου οι οποίες το καθιστούν ιδιαίτερα αποτελεσματικό. Ας σημειωθεί ότι αυτό το σχήμα αναγνωρίζεται διεθνώς σαν ένα από τα αρτιότερα και πιο πετυχημένα εργαλεία εξώδικης διευθέτησης χρηματοοικονομικών διαφορών. Είχα την ευκαιρία να μελετήσω από κοντά τη λειτουργία του Financial Ombudsman Services, UK, ύστερα από διευθέτηση που έγινε με πρωτοβουλία του Γενικού Διευθυντή του Υπουργείου Οικονομικών και του Ύπατου Αρμοστή του Ηνωμένου Βασιλείου στην Κύπρο. Ήταν για μένα μια εξαιρετικά χρήσιμη τεχνική και επαγγελματική εμπειρία. Ευχαριστώ θερμά, δημοσίως, και τους δύο, εκ μέρους του Φορέα.
4. Δηλαδή ο Χρηματοοικονομικός Επίτροπος μπορεί να επιληφθεί και παράπονα οφειλετών κατά Τραπεζών;
Βεβαίως. Το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο επιτρέπει στο Χρηματοοικονομικό Επίτροπο να επιλαμβάνεται παραπόνων καταναλωτών για τις υπηρεσίες και προϊόντα που αγοράζουν από τις Τράπεζες. Προφανώς, σ’ αυτά τα προϊόντα συμπεριλαμβάνονται και τα δάνεια που εξασφαλίζουν οι καταναλωτές από τις Τράπεζες. Κατά συνέπεια, ο Χρηματοοικονομικός Επίτροπος μπορεί να επιληφθεί και παράπονα οφειλετών κατά Τραπεζών. Νοείται βέβαια ότι πληρούνται οι γενικές προϋποθέσεις που καθορίζονται στο νόμο, σχετικά με ορισμένα ποιοτικά και ποσοτικά χαρακτηριστικά του παραπόνου.
5. Πότε δημιουργήθηκε ο θεσμός και πώς λειτουργεί σήμερα στην Κύπρο;
Στην πραγματικότητα, ο θεσμός δημιουργήθηκε από τη στιγμή που ψηφίστηκε από τη Βουλή των Αντιπροσώπων το σχετικό νομικό πλαίσιο, δηλαδή ο «Περί της Σύστασης και Λειτουργίας Ενιαίου Φορέα Εξώδικης Επίλυσης Διαφορών Χρηματοοικονομικής Φύσης» Νόμος του 2010. Δυστυχώς, σήμερα ο θεσμός ΔΕΝ λειτουργεί. Το μοναδικό φυσικό πρόσωπο που έχει διοριστεί στο Φορέα, από την 1η Ιουλίου, 2013 είναι ο Χρηματοοικονομικός Επίτροπος. Αντιλαμβάνεστε, χωρίς να διοριστεί προσωπικό και να εκπαιδευθεί, να κατασκευαστεί η οργανωτική δομή και οι σχετικές διαδικασίες, να εξοπλισθεί με εργαλεία σύγχρονης τεχνολογίας, είναι αδύνατο (και επικίνδυνο για τη βιωσιμότητα του θεσμού) να εξαγγελθεί η έναρξη της λειτουργίας του.
6. Εννοείτε ότι υπάρχει ο θεσμός ως νομικό πλαίσιο και πρόσωπο δημοσίου δικαίου εδώ και 4 χρόνια και ακόμα να λειτουργήσει; Πότε επιτέλους θα αρχίσει να επιλαμβάνεται παραπόνων;
Ακριβώς, έτσι. Ο θεσμός ως νομικό πλαίσιο και πρόσωπο δημοσίου δικαίου υφίσταται εδώ και 4 χρόνια χωρίς, ωστόσο, να προχωρήσει σε επιχειρησιακή δράση για επιτέλεση των αντικειμενικών του σκοπών. Όπως έχουν σήμερα τα πράγματα, δεν είμαι σε θέση να εκτιμήσω πότε θα μπορεί ο Φορέας να προχωρήσει σε επιχειρησιακή δραστηριοποίηση προς εφαρμογή των προνοιών του σχετικού νόμου και εξυπηρέτηση τόσο των καταναλωτών όσο και των χρηματοοικονομικών επιχειρήσεων. Εκείνο που μπορώ να πω με σχετική βεβαιότητα είναι ότι από τη στιγμή που θα είναι έτοιμη η οργανωτική δομή και ολοκληρωθεί η διατύπωση των διαδικασιών του, αποκτήσει το κατάλληλο προσωπικό και τη σχετική τεχνολογική υποδομή, θα απαιτηθούν τουλάχιστον δύο μήνες περίπου, μέχρι να εξαγγελθεί η έναρξη της επιχειρησιακής του δράσης.
7. Γιατί δεν έχει λειτουργήσει μέχρι σήμερα;
Δεν είναι της αρμοδιότητας του Χρηματοοικονομικού Επιτρόπου να διερευνήσει τους λόγους για τους οποίους ο Φορέας, παρά το γεγονός ότι υπάρχει ως νομικό πλαίσιο εδώ και τέσσερα σχεδόν χρόνια, δεν έχει προχωρήσει σε ουσιαστική δραστηριοποίηση για επιτέλεση του θεσμικού του ρόλου. Κατά συνέπεια, ο Χρηματοοικονομικός Επίτροπος δεν είναι θέση να απαντήσει στο ερώτημα αυτό. Ωστόσο, σχετικά με το ζήτημα και σε ότι αφορά τους τελευταίους έξι μήνες που βρίσκομαι στη συγκεκριμένη θέση μπορώ να πω τα εξής:
(α) Αμέσως μετά το διορισμό μου και σε στενή συνεργασία με το Διοικητικό Συμβούλιο του Φορέα ετοίμασα λεπτομερές Σχέδιο Διαχείρισης του Έργου Προώθησης άμεσης και αποτελεσματικής έναρξης της λειτουργίας του θεσμού. Σύμφωνα με τους σχετικούς σχεδιασμούς, η εξαγγελία της έναρξης της λειτουργίας τοποθετείτο προς το τέλος του 2013.
(β) Στα πιο πάνω πλαίσια το Δ.Σ. του Φορέα σε συνεργασία με τον Επίτροπο, δημοσίευσε (ΚΔΠ 351/2013, Ε.Ε. Πρ. ΙΙΙ(Ι)) στις 11.10.2013 την περί του Προσωπικού του Φορέα (Αρμοδιότητες, Καθήκοντα, Προσλήψεις και Πειθαρχικός Έλεγχος) Οδηγία του 2013. Στην οδηγία αυτή περιλαμβάνονται και οι Όροι και Σχέδια Υπηρεσίας του Προσωπικού του Φορέα. Προφανώς, η έκδοση της εν λόγω οδηγίας ήταν θεμελιώδης προϋπόθεση για την προώθηση των διαδικασιών επάνδρωσης του Φορέα.
(γ) Από τη μελέτη του όλου ζητήματος τους τελευταίους μήνες και από ανάλυση του σχετικού νόμου, Ν84(Ι)/2010, σε σύγκριση με το πλαίσιο άλλων νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου μέσα από τα οποία εγκαθιδρύονται νέοι θεσμοί, προκύπτει ότι ένας, ίσως, από τους λόγους καθυστέρησης της δραστηριοποίησης του Φορέα, να είναι το γεγονός ότι ο σχετικός νόμος δεν προνοεί για προσωρινή και μεταβατική στελέχωση του από προσωπικό αποσπασμένο από τη Δημόσια Υπηρεσία. Για παράδειγμα, στο Νόμο που προνοεί για τη Ρύθμιση των Στοιχημάτων, του 2012 (Αρχή Στοιχημάτων), αναφέρεται ότι «σε περίπτωση που δεν καταστεί δυνατή η άμεση πρόσληψη προσωπικού και μέχρι την πρόσληψη του, η Αρχή δύναται να χρησιμοποιεί προσωπικό με απόσπαση από τις αρμόδιες υπηρεσίες» (άρθρο 9του σχετικού νόμου). Το ίδιο συμβαίνει και στις περιπτώσεις άλλων νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου. Ανεξάρτητα από αυτό, πρέπει να δηλώσω απερίφραστα ότι στους έξη μήνες που κατέχω τη θέση του Χρηματοοικονομικού Επιτρόπου έχω διαπιστώσει την έμπρακτη βούληση της Κυβέρνησης να προωθήσει το θεσμό και την έναρξη της λειτουργίας του. Τόσο ο Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου Οικονομικών όσο και ο ίδιος ο Υπουργός Οικονομικών, καταβάλλουν έντονες προσπάθειες προς την κατεύθυνση αυτή και παρέχουν στο Φορέα και στο Χρηματοοικονομικό Επίτροπο αμέριστη στήριξη και τεχνική βοήθεια. Προσωπικά, τους ευχαριστώ θερμά για τη στήριξη αυτή όπως επίσης και το προσωπικό του Υπουργείου για την τεχνική βοήθεια που μου παρέχουν.
8. Ας επανέλθουμε στο θέμα της αναδιάρθρωσης δανείων. Τι ακριβώς διαλαμβάνει αυτή η διαδικασία;
Κάθε συμφωνία παραχώρησης δανείου οποιουδήποτε ποσού, καθορίζει σε γενικές γραμμές, το επιτόκιο, τη χρονική διάρκεια αποπληρωμής του και το μηνιαίο τοκοχρεολύσιο (δηλαδή τη δόση) που πρέπει να καταβάλλει μηνιαίως ο οφειλέτης για αποπληρωμή του. Η αναδιάρθρωση δανείου σχετίζεται με διάφορες ρυθμίσεις που αποσκοπούν, μεταξύ άλλων, στη μείωση της μηνιαίας δόσης σε επίπεδα που είναι εφικτό για τον οφειλέτη ο οποίος αντιμετωπίζει προσωρινά οικονομικά προβλήματα, να τις αποπληρώνει. Συνήθως μια τέτοια διευθέτηση συνεπάγεται επιμήκυνση του χρόνου αποπληρωμής του δανείου. Δηλαδή μείωση του μηνιαίου τοκοχρεολυσίου και αύξηση του αριθμού των μηνιαίων δόσεων που ο οφειλέτης καταβάλλει στο δανειστή.
9. Με βάση ποιο νομικό πλαίσιο γίνεται στην Κύπρο η αναδιάρθρωση δανείου;
Στην Κύπρο, το νομικό πλαίσιο για την αναδιάρθρωση δανείων καθορίζεται από την οδηγία που εξέδωσε η Κεντρική Τράπεζα στις 9.9.2012. Είναι γνωστή ως η περί της Διαχείρισης Καθυστερήσεων Οδηγία του 2013. Αφορά στην αναδιάρθρωση δανείων «βιώσιμων οφειλετών» και περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, ένα σαφέστατο κώδικα συμπεριφοράς των τραπεζών για το χειρισμό δανειοληπτών που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες. Οι τράπεζες είναι υποχρεωμένες να εφαρμόζουν την οδηγία αυτή και επομένως, οφείλουν να συμμορφώνονται προς τον εν λόγω κώδικα συμπεριφοράς, εφαρμόζοντάς τον με ακρίβεια. Πρόκειται, νομίζω, για ένα αρκετά συγκροτημένο πλαίσιο που αν εφαρμοστεί σωστά θα βοηθήσει πολλούς συμπολίτες μας να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα αποπληρωμής των δανείων τους. Ωστόσο, εδώ, θα πρέπει να τονίσω ότι η σωστή εφαρμογή της οδηγίας δεν εξαρτάται μόνο από τις Τράπεζες. Εξαρτάται καθοριστικά και από τους δανειολήπτες που θα πρέπει να προσέρχονται έγκαιρα στους δανειστές τους για να εξηγήσουν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν και να συνεργάζονται καλόπιστα μαζί τους για τη διευθέτησή τους. Εξυπακούεται, βέβαια, ότι οι Τράπεζες θα εφαρμόζουν σωστά την οδηγία της ΚΤΚ, συμπεριλαμβανομένου και του Κώδικα Συμπεριφοράς που ενυπάρχει σ’ αυτήν, αντιμετωπίζοντας τους οφειλέτες το ίδιο καλόπιστα.
10. Διάχυτη είναι η εκτίμηση ότι τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια θα συνεχίσουν να αυξάνονται και τα επόμενα δυο χρόνια. Συμμερίζεστε την άποψη αυτή; Ποιες οι εκτιμήσεις για το πρόβλημα;
Η δυνατότητα των οφειλετών να εξυπηρετούν τα δάνεια τους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το διαθέσιμο εισόδημά τους. Αν το διαθέσιμο εισόδημα στα νοικοκυριά μιας οικονομίας αυξάνεται, η πιθανότητα δημιουργίας νέων Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων μειώνεται. Ισχύει βεβαίως και το αντίθετο. Επομένως, σε περιόδους ύφεσης, όσο αυτή βαθαίνει και όσο περισσότερο διαρκεί, η πιθανότητα δημιουργίας Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων είναι φυσικό να μεγαλώνει. Από την άλλη υπάρχει και ένα αδυσώπητο γεγονός που δεν θα πρέπει να διαφεύγει της προσοχής μας. Τα Μη Εξυπηρετούμενα Δάνεια στερούν από τις Τράπεζες ρευστότητα. Αυτό, εκτός των άλλων, μειώνει τη δυνατότητα των Τραπεζών για παραχώρηση δανείων γεγονός που περιορίζει την ενεργό ζήτηση η οποία εκδηλώνεται στην οικονομία. Αυτό αναστέλλει την έξοδο από την ύφεση και τη διευρύνει. Το αποτέλεσμα; Παραπέρα περιορισμός του διαθέσιμου εισοδήματος (μεγαλύτερη ανεργία, περισσότερες κλειστές επιχειρήσεις κτλ) και επομένως, μεγαλύτερη πιθανότητα αύξησης των Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων. Ένας πραγματικός φαύλος κύκλος. Δυστυχώς τα Μη Εξυπηρετούμενα Δάνεια είναι η «μαύρη οπή», κατ’ αναλογία με την κοσμολογική έννοια του όρου, στο σύστημα διαθέσιμης ρευστότητας της οικονομίας. Πρόκειται, μαζί με την ανεργία, για το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει σήμερα η κυπριακή οικονομία. Επιπρόσθετα, συνιστά άμεσο κίνδυνο για τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Το πρόβλημα των Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων θα αντιμετωπιστεί ριζικά μόνο με ουσιαστική και δραστική ανάπτυξη, χρηματοδοτούμενη από το εξωτερικό. Πολύ ορθά η Κυπριακή Κυβέρνηση προωθεί την προσπάθεια για προσέγγιση ξένων επενδύσεων στην Κύπρο. Ευτυχώς, αυτό γίνεται στη βάση συγκροτημένου σχεδίου.
