Η Τουρκία προχώρησε μέσα σε λίγες ημέρες σε μια σειρά κινήσεων που περιορίζουν τη δραστηριότητα ιρανικών οικονομικών και αεροπορικών συμφερόντων στη χώρα, την ώρα που η Ουάσιγκτον εντείνει την οικονομική πίεση προς την Τεχεράνη και ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν βρίσκεται στη Νέα Υόρκη για τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ.

Οι εξελίξεις αφορούν την Golden Global Bank, την ιρανική Bank Mellat και τις πτήσεις της Mahan Air προς την Τουρκία. Η χρονική συγκυρία αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει των επαφών του Τούρκου Προέδρου στις ΗΠΑ και της αναμενόμενης συνάντησής του με τον Ντόναλντ Τραμπ.

Οι τουρκικές αρχές παρουσιάζουν τις τραπεζικές αποφάσεις ως ρυθμιστικές κινήσεις που συνδέονται με τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Ωστόσο, αυτές καταγράφονται ενώ η αμερικανική κυβέρνηση διευρύνει την εκστρατεία οικονομικής απομόνωσης του Ιράν, υπό την ονομασία «Operation Economic Outcast».

Υπό κρατικό έλεγχο η Golden Global

Η αλληλουχία των εξελίξεων άρχισε στις 4 Σεπτεμβρίου, όταν το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών επέβαλε κυρώσεις στην τουρκική Golden Global Yatırım Bankası και σε δύο θυγατρικές της.

Σύμφωνα με το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών, η τράπεζα φέρεται να διευκόλυνε συναλλαγές δεκάδων εκατομμυρίων δολαρίων για τη Δύναμη Κουντς των Φρουρών της Επανάστασης. Η Ουάσιγκτον υποστήριξε επίσης ότι χρησιμοποιήθηκε για τη μεταφορά ιρανικών πετρελαϊκών εσόδων από την Κίνα προς την Τουρκία μέσω δικτύου που αξιοποιούσε μετρητά και χρυσό. Η Golden Global απέρριψε τις κατηγορίες, δηλώνοντας ότι τηρεί τους κανόνες συμμόρφωσης και ότι θα προσφύγει κατά των αμερικανικών μέτρων.

Λιγότερο από δύο εβδομάδες αργότερα, η τουρκική τραπεζική εποπτική αρχή BDDK εξουσιοδότησε το κρατικό Ταμείο Ασφάλισης Καταθέσεων TMSF να ασκεί τα δικαιώματα που αντιστοιχούν στο 99,98% των μετοχών της Golden Global, θέτοντας ουσιαστικά την τράπεζα υπό κρατικό έλεγχο.

Σταματούν οι πτήσεις της Mahan Air

Το δεύτερο μέτωπο αφορά την αεροπορική σύνδεση Ιράν–Τουρκίας. Η ιρανική Mahan Air ανέστειλε τις πτήσεις της προς Κωνσταντινούπολη και Άγκυρα από τις 21 Σεπτεμβρίου, καθώς η πίεση των αμερικανικών κυρώσεων επεκτείνεται στον ιρανικό αεροπορικό τομέα και στις εταιρείες τρίτων χωρών που τον υποστηρίζουν.

Η Mahan Air βρίσκεται εδώ και χρόνια υπό αμερικανικές κυρώσεις. Τα τελευταία αμερικανικά μέτρα διεύρυναν το δίκτυο των εταιρειών και προσώπων που στοχοποιούνται για υποστήριξη του ιρανικού αεροπορικού τομέα, περιλαμβάνοντας και εταιρείες με έδρα την Τουρκία.

Δεν πρόκειται, πάντως, για συνολική απαγόρευση των ιρανικών αεροπορικών εταιρειών στην Τουρκία.

Τέλος στην Bank Mellat μετά από 44 χρόνια

Η τρίτη εξέλιξη ήρθε στις 18 Σεπτεμβρίου. Η BDDK ανακάλεσε την άδεια λειτουργίας της Bank Mellat στην Τουρκία, με την απόφαση να δημοσιεύεται στην Επίσημη Εφημερίδα στις 19 Σεπτεμβρίου.

Η ιρανική τράπεζα δραστηριοποιούνταν στην Τουρκία από το 1982. Η τουρκική εποπτική αρχή επικαλέστηκε διάταξη του τραπεζικού νόμου που επιτρέπει την ανάκληση άδειας όταν η συνέχιση της λειτουργίας ενός πιστωτικού ιδρύματος θεωρείται ότι απειλεί τα δικαιώματα των καταθετών ή την ασφάλεια και σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Στην επίσημη απόφαση δεν έγινε σύνδεση με τα αμερικανικά μέτρα. Η Bank Mellat, ωστόσο, έχει βρεθεί επί σειρά ετών στο επίκεντρο δυτικών κυρώσεων και περιορισμών λόγω των σχέσεών της με το ιρανικό κράτος και καταγγελιών σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.

Το μήνυμα προς Ουάσιγκτον και Τεχεράνη

Οι τρεις εξελίξεις καταγράφονται μέσα σε διάστημα μικρότερο των τριών εβδομάδων και σε μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνηση Τραμπ επιχειρεί να περιορίσει περαιτέρω την πρόσβαση του Ιράν στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα και στις διεθνείς μεταφορές.

Η χρονική τους εγγύτητα με την επίσκεψη Ερντογάν στις Ηνωμένες Πολιτείες ενισχύει τις εκτιμήσεις ότι η Άγκυρα επιχειρεί παράλληλα να περιορίσει τον κίνδυνο έκθεσης του τουρκικού χρηματοπιστωτικού συστήματος σε αμερικανικές δευτερογενείς κυρώσεις.

Η υποδοχή Ερντογάν στην Νέα Υόρκη από Τούρκους

Η Τουρκία εξακολουθεί να διατηρεί πολιτικές και οικονομικές σχέσεις με το Ιράν. Ταυτόχρονα, όμως, οι τελευταίες αποφάσεις δείχνουν ότι το περιθώριο μέσα στο οποίο μπορούν τουρκικές επιχειρήσεις και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να συναλλάσσονται με ιρανικά συμφέροντα στενεύει όσο εντείνεται η αμερικανική πίεση.

Το γεγονός ότι οι κινήσεις αυτές προηγούνται των επαφών Ερντογάν στις ΗΠΑ προσθέτει μια επιπλέον διπλωματική διάσταση: η Άγκυρα καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στη διατήρηση των σχέσεών της με την Τεχεράνη και στην ανάγκη προστασίας των οικονομικών της δεσμών με τις Ηνωμένες Πολιτείες.