Σαουδική Αραβία και η Τουρκία επιταχύνουν τις προετοιμασίες για τη δημιουργία ενός σύγχρονου σιδηροδρομικού διαδρόμου, που θα συνδέει την Ευρώπη με τον Περσικό Κόλπο, μέσω Συρίας, Ιορδανίας και Σαουδικής Αραβίας. Κοινή μελέτη σκοπιμότητας αναμένεται να ολοκληρωθεί πριν από το τέλος του 2026, όπως ανακοίνωσε ο Σαουδάραβας Υπουργός Μεταφορών, Saleh al-Jasser.
Μέκκα - Μεδίνα και Κωνσταντινούπολη
Τεχνικές εργασίες βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη, με στενό συντονισμό μεταξύ των δύο πλευρών για τον καθορισμό του πλαισίου του έργου. Ο Τούρκος Υπουργός Μεταφορών Abdulkadir Uraloglu χαρακτήρισε την πρωτοβουλία ως μακροπρόθεσμο σχέδιο δημιουργίας ενός αδιάλειπτου άξονα Βορρά–Νότου, που θα λειτουργεί ως βασικός δίαυλος εμπορικών ροών από την Ευρώπη προς τον Κόλπο. Σε συμβολικό επίπεδο θέλουν να συνδέσουν τις ιερές πόλεις Μέκκα-Μεδίνα με την Κωνσταντινούπολης μέσω Ιορδανίας και Συρίας.
Φάσεις υλοποίησης και διαδρομή
Η πρώτη φάση επικεντρώνεται στην επέκταση του τουρκικού σιδηροδρομικού δικτύου μέχρι το Χαλέπι, με κόστος περίπου 110 εκατ. δολάρια. Στη συνέχεια, αξιοποιώντας την υφιστάμενη γραμμή Χαλέπι–Δαμασκός, το έργο θα επεκταθεί προς την Ιορδανία και θα ενσωματωθεί στο σαουδαραβικό δίκτυο, με τελικό προορισμό το Ριάντ. Παράλληλα εξετάζεται η επαναλειτουργία της γραμμής Νουσαϊμπίν–Καμισλί, ενισχύοντας τη σύνδεση με το Ιράκ.
Αναβίωση της ιστορικής γραμμής Χετζάζ
Το σχέδιο αποτελεί ουσιαστικά αναβίωση της ιστορικής σιδηροδρομικής γραμμής Χετζάζ, που κατασκευάστηκε επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας την περίοδο 1900-1908, επί Σουλτάνου Αβδούλ Χαμίτ Β΄, και συνέδεε τη Δαμασκό με τη Μεδίνα. Αν και καταστράφηκε κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, σήμερα επανέρχεται ως σύγχρονος εμπορευματικός και επιβατικός διάδρομος, με στόχο τη μείωση της εξάρτησης από οδικές μεταφορές και τα ευάλωτα θαλάσσια περάσματα, όπως τα Στενά του Ορμούζ και η Ερυθρά Θάλασσα.
Ανοίγματα Τουρκίας σε Ιορδανία
Η Ιορδανία εμφανίζεται ιδιαίτερα πρόθυμη για την ταχεία υλοποίηση του έργου του Σιδηροδρόμου Χετζάζ, δήλωσε ο Πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της τουρκικής Βουλής, Φουάτ Οκτάι, μετά από επαφές στο Αμμάν. Όπως ανέφερε, κυβερνητικοί αξιωματούχοι, επιχειρηματικοί φορείς και ακαδημαϊκοί θεωρούν το έργο στρατηγικής σημασίας και πιέζουν για άμεση πρόοδο.
Ο Οκτάι υποστήριξε ότι οι πρόσφατες περιφερειακές εξελίξεις καθιστούν τον σιδηρόδρομο όχι απλώς αναγκαίο αλλά επιβεβλημένο, καθώς θα μπορούσε να συνδέσει έναν άξονα Βορρά-Νότου και ευρύτερους εμπορικούς διαδρόμους από την Κίνα έως την Ευρώπη. Παράλληλα, έγινε αναφορά σε πιθανή ενεργειακή διασύνδεση Κατάρ - Σαουδικής Αραβίας - Ιορδανίας - Συρίας - Τουρκίας.
Χρηματοδότηση και περιφερειακές συνέργειες
Οι εμπλεκόμενες χώρες βρίσκονται ήδη σε διαβουλεύσεις για τη χρηματοδότηση, ενώ το έργο εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλέγμα περιφερειακών υποδομών και logistics. Η Σαουδική Αραβία, αξιοποιώντας υφιστάμενες συνδέσεις προς τα σύνορα με την Ιορδανία, προωθεί παράλληλα μεγάλα έργα logistics και λιμενικών διαδρόμων.
Σημαντικά εμπόδια για την υλοποίηση
Παρά τη δυναμική που αναπτύσσεται γύρω από το φιλόδοξο σιδηροδρομικό σχέδιο, οι προκλήσεις παραμένουν μεγάλες. Η πιο σοβαρή αφορά τις κατεστραμμένες υποδομές, κυρίως στη Συρία, όπου ο εμφύλιος πόλεμος άφησε πίσω του εκτεταμένες ζημιές σε γραμμές, σταθμούς και εξοπλισμό, καθιστώντας αναγκαία μια δαπανηρή ανακατασκευή και πλήρη εκσυγχρονισμό. Παράλληλα, καθοριστικός παράγοντας είναι η πολιτική σταθερότητα αλλά και ο τρόπος με τον οποίο το Ισραήλ θα δει ένα τέτοιο εγχείρημα στην περιφέρειά του.
Επιπτώσεις για την Κύπρο
Ως νησιωτικό κράτος-μέλος της ΕΕ στην Ανατολική Μεσόγειο, η Κύπρος βρίσκεται αντιμέτωπη με νέες εμπορικές δυναμικές. Ο χερσαίος διάδρομος μπορεί να λειτουργήσει ως εναλλακτική διαδρομή για εμπορεύματα από τον Κόλπο προς την Ευρώπη, περιορίζοντας τη σημασία θαλάσσιων οδών που διέρχονται κοντά από την κυπριακή ΑΟΖ. Αυτό ενδέχεται να αυξήσει τον ανταγωνισμό για λιμάνια όπως της Λεμεσού και της Λάρνακας.
Σχέση με τον διάδρομο IMEC
Το έργο επηρεάζει έμμεσα και τη δυναμική του India-Middle East-Europe Economic Corridor (IMEC), που επίσης στοχεύει στη σύνδεση Ινδίας - Μέσης Ανατολής - Ευρώπης μέσω συνδυασμού θαλάσσιων και σιδηροδρομικών διαδρομών. Ο αναβιωμένος Χετζάζ μπορεί να λειτουργήσει είτε ανταγωνιστικά είτε συμπληρωματικά προς τον IMEC, ανάλογα με τη γεωπολιτική σταθερότητα και τις συμμαχίες στην περιοχή. Για την Κύπρο, αυτό σημαίνει ότι η θέση της στον χάρτη των logistics θα εξαρτηθεί από το κατά πόσον θα ενταχθεί σε μιαν από αυτές τις αλυσίδες αξίας.
Γεωπολιτικές προεκτάσεις
Η ενίσχυση της συνεργασίας Τουρκίας - Σαουδικής Αραβίας αναδιαμορφώνει τις ισορροπίες στην περιοχή, ενισχύοντας τον ρόλο της Άγκυρας ως διαμετακομιστικού κόμβου. Για τη Λευκωσία, οι εξελίξεις αυτές έχουν διπλή σημασία: οικονομική, λόγω αλλαγής των εμπορικών ροών, και πολιτική, καθώς επηρεάζουν το ευρύτερο πλαίσιο σχέσεων ΕΕ - Τουρκίας και τις ισορροπίες γύρω από το Κυπριακό.
Πέρα από την ιστορική του διάσταση, το έργο σηματοδοτεί μια ευρύτερη μετατόπιση προς χερσαίες υποδομές και αναδεικνύει έναν νέο χάρτη εμπορίου και συνεργασιών στη Μέση Ανατολή, με άμεσες και έμμεσες συνέπειες για την Κύπρο.
Σιδηρόδρομος Τουρκίας - Αρμενίας και η Ρωσία
Τουρκία και Αρμενία πραγματοποίησαν νέα συνάντηση κοινής ομάδας εργασίας στην επαρχία Καρς της ανατολικής Τουρκίας, συνεχίζοντας τις προσπάθειες εξομάλυνσης των σχέσεών τους. Στο επίκεντρο βρέθηκε η αποκατάσταση και επαναλειτουργία της σιδηροδρομικής γραμμής Καρς-Γκιουμρί, με τις δύο πλευρές να τονίζουν ότι η άμεση επανέναρξη θεωρείται κρίσιμη για τη βελτίωση των περιφερειακών μεταφορικών συνδέσεων. Η πρεσβεία των ΗΠΑ στο Εριβάν χαρακτήρισε τη συνάντηση «ιστορική πρόοδο» για έναν ειρηνικό και ευημερούντα Νότιο Καύκασο. Υπενθυμίζεται ότι τα σύνορα Τουρκίας-Αρμενίας παραμένουν κλειστά από το 1993, ενώ από το 2022 διεξάγονται συνομιλίες για επαναπροσέγγιση και άνοιγμα των συνόρων.
Η προσέγγιση Άγκυρας - Εριβάν επιταχύνθηκε μετά τον πόλεμο στο Καραμπάχ το 2020, ενώ κομβικής σημασίας θεωρείται και ο Διάδρομος Ζανγκεζούρ, που θα συνδέει το Αζερμπαϊτζάν με το Ναχιτσεβάν μέσω αρμενικού εδάφους.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η επιρροή της Ρωσίας στον Νότιο Καύκασο και την Κεντρική Ασία φαίνεται να υποχωρεί, καθώς χώρες του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών - Αζερμπαϊτζάν, Καζακστάν, Κυργιστάν, Τουρκία και Ουζμπεκιστάν, δηλώνουν ότι θα βασιστούν περισσότερο στις δικές τους δυνατότητες ασφάλειας. Την ίδια ώρα, ο διάδρομος Trans-Caspian Transport ενισχύεται, μειώνοντας τον ρόλο της Ρωσίας ως βασικού διαμετακομιστικού κόμβου μεταξύ Ασίας και Ευρώπης.
Δημοσιεύτηκε στη Σημερινή (3/05/26)
