Πώς αντιμετωπίζεται η έντονη κινητική δραστηριότητα και ζωηράδα
Φυσιολογικά χαρακτηριστικά παιδιών και κυρίως αγοριών μικρής ηλικίας που ελαττώνονται με την πάροδο του χρόνου

Πολλοί γονείς προβληματίζονται πολύ σοβαρά όταν τα παιδιά τους, και κυρίως τα αγόρια, παρουσιάζουν έντονη κινητική δραστηριότητα και ζωηράδα. Η απορία που γεννιέται σε πολλούς είναι κατά πόσον μπορούμε να διαχωρίσουμε εάν το παιδί μας είναι απλά πολύ ζωηρό ή εάν παρουσιάζει διαταραχή ελλειμματικής προσοχής-υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ). Η έντονη κινητική δραστηριότητα, ζωηράδα ή και υπερκινητικότητα μπορεί να αποτελούν φυσιολογικά χαρακτηριστικά παιδιών και κυρίως αγοριών μικρής ηλικίας. Τα χαρακτηριστικά αυτά σταδιακά ελαττώνονται καθώς τα παιδιά ωριμάζουν και ενηλικιώνονται. Σε κάποιες περιπτώσεις, όμως, τα χαρακτηριστικά αυτά επιμένουν και στην ενήλικη ζωή.

Οι διαφορές
Η διαφορά ανάμεσα σε ένα ζωηρό παιδί και ένα παιδί με ΔΕΠΥ είναι ότι το ζωηρό παιδί έχει την ικανότητα να ελέγξει την κινητική του υπερδραστηριότητα σε χώρους ή περιστάσεις που επιβάλλεται (π.χ. στην τάξη). Αντίθετα τα παιδιά με ΔΕΠΥ έχουν αυξημένη ανάγκη για εκτόνωση της ενέργειάς τους και δεν μπορούν να ελέγξουν την υπερκινητικότητά τους ακόμα και σε χώρους που αυτή η συμπεριφορά θεωρείται ακατάλληλη.
Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) είναι μια αναπτυξιακή διαταραχή, η αιτιολογία της οποίας αποδίδεται σε νευρολογικά ή γενετικά αίτια.

Η διαταραχή είναι πολύ πιο συχνή στα αγόρια απ' ό,τι στα κορίτσια. Τα κύρια χαρακτηριστικά ενός παιδιού με ΔΕΠΥ, εκτός από την υπερκινητικότητα, είναι η παρορμητικότητα και η ελλειμματική προσοχή. Η τριάδα αυτή των συμπτωμάτων διαχωρίζει τα παιδιά με ΔΕΠΥ από τα συνομήλικά τους παιδιά. Τι θα πρέπει να προσέχουν οι γονείς ώστε να εντοπίσουν έγκαιρα αν το παιδί τους παρουσιάζει ΔΕΠΥ.

Συμπτώματα Υπερκινητικότητας:
Το παιδί έχει αυξημένη ανάγκη για εκτόνωση της ενέργειάς του και χαρακτηρίζεται από υπερβολική ή και άσκοπη δραστηριότητα. Δύσκολα παραμένει καθισμένο στη θέση του, στριφογυρίζει, σηκώνεται την ώρα του μαθήματος. Πολύ συχνά μιλά υπερβολικά, χάνει τα παιχνίδια του και αφιερώνει λίγο χρόνο παίζοντας με ένα παιχνίδι κατά τη διάρκεια του αυθόρμητου παιχνιδιού. Δεν κοιμάται πολλή ώρα.

Όταν δεν ακολουθεί κανόνες
Τα συμπτώματα της παρορμητικότητας είναι: Έχει χαμηλό αυτοέλεγχο. Δεν περιμένει τη σειρά του στο παιχνίδι ή στο μάθημα. Διακόπτει τη συζήτηση ή το μάθημα, δεν ακολουθεί τους κανόνες του παιχνιδιού όταν παίζει με άλλα παιδιά. Βιάζεται να απαντήσει σε ερωτήσεις και απαντά πριν ακόμη ολοκληρωθεί η ερώτηση. Δεν ακολουθεί οδηγίες, γι’ αυτό και στο σχολείο αντιμετωπίζει δυσκολίες στην επίλυση ασκήσεων ή τη διεκπεραίωση των εργασιών του. Πολλές φορές μπορεί να χαρακτηριστεί ως αδιάκριτο γιατί δεν μπορεί να ελέγξει την περιέργειά του. Το παιδί αυτό μπορεί να έχει περισσότερα δυστυχήματα από τους συνομήλικούς του αφού ενεργεί χωρίς να σκέφτεται.

Ελλειμματική προσοχή
Τα συμπτώματα της ελλειμματικής προσοχής είναι:
Το παιδί παρουσιάζει δυσκολία στη συγκέντρωση και έντονη απόσπαση προσοχής. Δεν μπορεί να ακολουθήσει οδηγίες και συχνά δυσκολεύεται να ολοκληρώσει μια δραστηριότητα. Μοιάζει απρόσεχτο και αφηρημένο. Ξεχνά τα πράγματά του. Από τη νηπιακή ηλικία δεν ολοκληρώνει αυτό που αρχίζει. Αλλάζει συνεχώς είδος παιχνιδιού ή αρχίζει άλλη δραστηριότητα. Μοιάζει σαν να μην ακούει. Δυσκολεύεται να οργανώσει δραστηριότητες. Χάνει αντικείμενα απαραίτητα για συγκεκριμένες δραστηριότητες (βιβλία, τετράδια, φυλλάδια κτλ.).

Αποφεύγει, αντιπαθεί ή είναι διστακτικός να ασχοληθεί με δραστηριότητες που απαιτούν παρατεταμένη συγκέντρωση. Αποτυγχάνει να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στις λεπτομέρειες ή κάνει λάθη λόγω απροσεξίας. Καθώς τα παιδιά αυτά μεγαλώνουν και απαιτείται από αυτά να ανταποκρίνονται σε πολύπλοκες οδηγίες, αποτυγχάνουν να το πράξουν επειδή αδυνατούν να αντιληφθούν και να ανακαλέσουν, ακόμη και σχετικά σύντομες ακολουθίες οδηγιών.

Συναισθηματική αστάθεια
Το παιδί με ΔΕΠΥ συχνά χαρακτηρίζεται από συναισθηματική αστάθεια και έντονες ταλαντεύσεις στην ψυχική διάθεση. Ενώ έχει καλή διάθεση μπορεί να εκνευριστεί, να γίνει επιθετικό ή να κλαίει. Οι εκρήξεις θυμού, η ισχυρογνωμοσύνη, η έντονη απαιτητικότητα και η ανυπομονησία είναι μερικά άλλα χαρακτηριστικά που μπορεί να παρουσιάσει ένα παιδί με ΔΕΠΥ. Αυτή η συμπεριφορά μπορεί να οδηγήσει στην απόρριψη από τους συμμαθητές, γονείς και δασκάλους, με αποτέλεσμα να οδηγηθεί στην απομόνωση, να βιώσει το περιβάλλον του ως εχθρικό και κατά συνέπεια να έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση.

Όλες οι πιο πάνω δυσκολίες που αντιμετωπίζουν αυτά τα παιδιά είναι δυνατό να επηρεάσουν αρνητικά τη μαθησιακή και κοινωνική τους ανάπτυξη, με αποτέλεσμα να κινδυνεύουν να αποτύχουν στο σχολείο. Για τον λόγο αυτόν ο έγκαιρος εντοπισμός και η κατάλληλη διάγνωση και παρέμβαση από τους ειδικούς, αποτελούν το κλειδί ώστε να ελαχιστοποιηθούν οι αρνητικές επιδράσεις στην ανάπτυξη του παιδιού.

Πρέπει να σημειωθεί ότι οι πιο πάνω συμπεριφορές μπορεί να αλλάξουν καθώς το άτομο μεγαλώνει. Ένα παιδί Νηπιαγωγείου ή Δημοτικού με ΔΕΠΥ, που χαρακτηρίζεται από τεράστιες ποσότητες ενέργειας και ανησυχίας, μπορεί να μετατραπεί σε έναν έφηβο ή νεαρό ενήλικα, ελάχιστα επικοινωνιακό και αποσυρμένο στον εαυτό του.

Ο ρόλος των γονιών
Όπως αναφέρουν ερευνητές και ειδικοί, ο ρόλος των γονιών στην ανατροφή ενός παιδιού με ΔΕΠΥ είναι ιδιαίτερα απαιτητικός και έχουν μικρότερα περιθώρια για λάθη στην ανατροφή των παιδιών τους. Οι προκλήσεις για τους γονείς είναι μεγάλες και επιβάλλεται να είναι απόλυτα συνεπείς στην ανατροφή του παιδιού τους.

Μικρές συμβουλές
Οργανώστε το πρόγραμμά σας στο σπίτι, καθορίζοντας συγκεκριμένες ώρες για φαγητό, παιχνίδι, εργασίες για το σχολείο.

Φροντίστε να έχει το παιδί συγκεκριμένο χώρο όπου θα διαβάζει. Ο χώρος αυτός δεν πρέπει να έχει πολλά ερεθίσματα που να του αποσπούν την προσοχή (π.χ. τηλεόραση, παιχνίδια κτλ.). Ενθαρρύνετε το παιδί να τοποθετεί τα αντικείμενα, που χρησιμοποιεί συχνά, στον ίδιο πάντα τόπο.

Αν το παιδί έχει πολλές εργασίες για το σχολείο, βοηθήστε το να οργανώσει το διάβασμά του με τρόπο ώστε να κάνει αρκετά ολιγόλεπτα διαλείμματα ενδιάμεσα, για να ξεκουράζεται.

Ο τρόπος μελέτης θα πρέπει να είναι προσαρμοσμένος στους ρυθμούς του παιδιού, δίνοντάς του πάντα πολλή ενθάρρυνση.

Όταν δίνετε οδηγίες στο παιδί, βεβαιωθείτε πως έχετε την προσοχή του και πως σας κοιτάζει. Οι οδηγίες πρέπει να είναι απλές, σύντομες και κατανοητές.

Πάντα να λέτε στο παιδί αυτό που θέλετε να κάνει και όχι αυτό που δεν θέλετε.

Επαινείτε κάθε θετική προσπάθεια ή καλή συμπεριφορά συχνά, κάνοντας το παιδί να αισθανθεί ότι το εμπιστεύεστε, ώστε να εμπιστευθεί και το ίδιο τον εαυτό του.

Να είστε σταθεροί σε αυτά που υπόσχεστε και σ’ αυτά που λέτε στο παιδί. Χρειάζεται να βάζετε όριο και κανόνες, ώστε να είναι ξεκάθαρο στο παιδί ποιες συμπεριφορές είναι αποδεκτές και ποιες όχι.

Βοηθήστε το παιδί να βρει τα ρούχα του και να ετοιμάσει την τσάντα του από το προηγούμενο βράδυ, ώστε το πρωί να έχει αρκετό χρόνο να ντυθεί και να φάει ένα καλό πρόγευμα.