ΣΤΗΝ ΑΡΕΝΑ ΤΩΝ ΒΡΥΞΕΛΛΩΝ Η ΤΕΡΕΖΑ ΜΕΪ ΓΙΑ ΤΟ BREXIT

ΑΓΩΝΙΑ ΣΤΗ ΣΥΝΟΔΟ ΚΟΡΥΦΗΣ ΤΗΣ ΕΕ, ΘΡΙΛΕΡ ΣΤΟ ΛΟΝΔΙΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΟΜΕΝΗ ΜΕΡΑ

Παρά την έντονη ρητορική που υιοθέτησαν κάποιοι Ευρωπαίοι ηγέτες, το προσχέδιο της συμφωνίας του Brexit αναμένεται να πάρει το πράσινο φως κατά τη σημερινή έκτακτη σύνοδο κορυφής

Με τον υπόλοιπο κόσμο να παρακολουθεί να ξεδιπλώνεται η μεγαλύτερη πολιτική κρίση που πέρασε ποτέ η Βρετανία, η Τερέζα Μέι, εξοπλισμένη με την «προσωρινή» ασφάλεια ότι δεν απειλείται η πρωθυπουργική της θέση, βρέθηκε στις Βρυξέλλες για τη δεύτερη πράξη του «δράματος» της συμφωνίας του Brexit, η οποία αναμένεται να ολοκληρωθεί με τη σύνοδο κορυφής που θα πραγματοποιηθεί σήμερα. Το πολιτικό αφήγημα της κυβερνήσεώς της, ήθελε την άφιξή της στο κέντρο λήψης αποφάσεων της ΕΕ να συνοδεύεται από κάποιες, έστω μικρές, νίκες που θα «ηρεμούσαν» τους επικριτές της συμφωνίας και θα εξασφάλιζαν έστω και την ύστατη στιγμή, κάποιες καλύτερες πρόνοιες για τα θέματα «αγκάθια». Εντούτοις, φτάνοντας εκεί, η Μέι διαπίστωσε το προφανές. Τα άλλα κράτη μέλη έχουν επίσης εσωτερικά πολιτικά ζητήματα να αντιμετωπίσουν.

Σείονται τα θεμέλια της κυβέρνησης

Παρόλο που η εσωκομματική πολιτική κρίση δεν επιβεβαίωσε τα χειρότερα σενάρια, δηλαδή πρόταση μομφής από τους Τόρις και ανατροπή της Μέι, ναρκοθετώντας με αυτόν τον τρόπο, πρόωρα τουλάχιστον, την πορεία του προσχεδίου της συμφωνίας για το Brexit, τα θεμέλια της κυβέρνησης συνασπισμού εξακολουθούν να σείονται, προαναγγέλλοντας τις πολιτικές συμπεριφορές που θα λάβουν χώραν κατά την κρίσιμη ψηφοφορία στο Βρετανικό Κοινοβούλιο τον Δεκέμβριο.

Συγκεκριμένα, σαφέστατο ήταν το μήνυμα διαμαρτυρίας που έστειλε το συγκυβερνών Δημοκρατικό Ενωτικό Κόμμα (DUP) της Βόρειας Ιρλανδίας, αποσύροντας την υποστήριξή του στους Τόρις κατά την κρίσιμη ψηφοφορία για τον προϋπολογισμό, κλονίζοντας έτσι την εύθραυστη κοινοβουλευτική πλειοψηφία της Μέι. Εντούτοις, η ηρεμία εντός του διχασμένου κόμματος των Συντηρητικών μεταφράζεται πλέον ως στάση αναμονής για ενδεχόμενα «κέρδη» που αναμένουν ότι θα εξασφαλίσει η πρωθυπουργός τους από τις διαβουλεύσεις στις Βρυξέλλες.

Ειδικότερα, σε επίπεδο υπουργών, υπήρξαν έντονες πιέσεις προς τη Μέι, για να αξιώσει αλλαγές, ρεαλιστικές και μη, στη συμφωνία αποχώρησης της Βρετανίας από την ΕΕ. Οι πιο αισιόδοξοι έβλεπαν ακόμα και μετατροπή του «backstop» (δίκτυ ασφαλείας) σε μια διμερή συμφωνία μεταξύ Λονδίνου και Δουβλίνου, αφήνοντας εκτός την ΕΕ ή τουλάχιστον διεκδίκηση δικαιώματος μονομερούς αποχώρησης από τη συμφωνία για τα ιρλανδικά σύνορα. Οι πιο ρεαλιστές, αναγνωρίζοντας ότι το κείμενο της συμφωνίας αποχώρησης για τους Ευρωπαίους εταίρους είναι γραμμένο σε «πέτρα», εξέφρασαν ελπίδες ότι θα μπορούσαν να γίνουν κάποιες αλλαγές υπό τη μορφή προσθηκών ή παραρτημάτων.

Οι κόκκινες γραμμές των κρατών μελών

Η άφιξη της Πρωθυπουργού της Βρετανίας στην αρένα των Βρυξελλών ήταν μια υπενθύμιση ότι οι πολιτικές στην ΕΕ κυριαρχούνται από τα κρατικά συμφέροντα, διαλύοντας έτσι οποιαδήποτε ψευδαίσθηση υπήρχε για ενδεχόμενες διαφοροποιήσεις. Το πρώτο «ράπισμα» έγινε διά στόματος Μέρκελ, όταν απείλησε ακόμα και με αναβολή της συνόδου κορυφής, εάν η Μέι επέμενε σε περισσότερες αλλαγές.

Χωρίς να παραβλέπεται ότι οι διαφωνίες αποτέλεσαν μια μορφή επιτυχίας για την Μέι, αφού στέλνει το μήνυμα στο εσωτερικό ότι δίνει μάχη στις Βρυξέλλες για να εξασφαλίσει ένα καλύτερο μέλλον, είναι γεγονός ότι για συγκεκριμένα ζητήματα κάποια κράτη μέλη διατηρούν «κόκκινες γραμμές», οι οποίες ακόμα και εάν δεν δύνανται να διαφοροποιήσουν δραματικά τη θετική για την ΕΕ συμφωνία αποχώρησης της Βρετανίας, δημιουργούν τεχνικές δυσκολίες με σκοπό να εξασφαλίσουν από τη μια διαβεβαιώσεις για λεπτά ζητήματα που προκαλούν ανησυχία στις εσωτερικό των χωρών τους αλλά από την άλλη για λόγους διαπραγματευτικής τακτικής, θέλουν να ανακόψουν την προσπάθεια της Μέι να αλλάξει τη συμφωνία υπέρ του Ηνωμένου Βασιλείου.

Για τη Γαλλία «αγκάθι» αποτέλεσε το λεγόμενο «level playing field», πρόνοια που αφορά στον ανταγωνισμό, στις επιδοτήσεις, στη φορολογία και στην κοινωνική και περιβαλλοντική προστασία. Πιο ειδικά, το Παρίσι θέλει να αποτρέψει το Λονδίνο να επωφεληθεί από την πρόσβασή του στην ενιαία αγορά της ΕΕ, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι με την αποχώρησή του δεν θα έχει πλεονεκτήματα σε θέματα ανταγωνισμού σε σχέση με άλλα κράτη μέλη.

Πρόβλημα αποτέλεσε επίσης για τη Γαλλία αλλά και τη Δανία, την Ολλανδία, την Ισπανία και τη Σουηδία το μέλλον της αλιευτικής πολιτικής και πιο συγκεκριμένα το θέμα της πρόσβασης στα βρετανικά χωρικά ύδατα, αφού αποχωρήσει το Ηνωμένο Βασίλειο από την ΕΕ. Τα κράτη μέλη θέλουν να διασφαλίσουν ότι θα έχουν πρόσβαση, ενώ στο εσωτερικό της Βρετανίας υπάρχουν πιέσεις στη Μέι να πάρει πίσω τον έλεγχο των θαλασσών της χώρας.

Αναμένεται το πράσινο φως

Πάντως, εκτός συγκλονιστικού απρόοπτου και παρά την έντονη ρητορική που υιοθέτησαν κάποιοι Ευρωπαίοι ηγέτες, το τελικό κείμενο του προσχεδίου της συμφωνίας αποχώρησης της Βρετανίας από την ΕΕ αναμένεται να πάρει το πράσινο φως κατά τη σημερινή σύνοδο κορυφής. Εντούτοις, παρατηρήθηκε το φαινόμενο κάποιες χώρες, γνωστές για τον πολιτικό ρεαλισμό τους, όπως η Ολλανδία, η Σουηδία και οι χώρες της Βαλτικής, να επεξεργάζονται νομοθεσίες που να καλύπτουν σημαντικές εμπορικές παραμέτρους με τη Βρετανία σε περίπτωση Brexit χωρίς συμφωνία.

Η συγκεκριμένη τακτική θορύβησε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αφού θέλει τα κράτη μέλη να επιμείνουν στις πιέσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο, ώστε να ολοκληρώσει τη συμφωνία αποχώρησης και όχι να το υποβοηθούν με εναλλακτικές λύσεις σε περίπτωση μη «συναινετικού διαζυγίου».

Το σενάριο του «σκληρού» Brexit

Οι ανησυχίες όλων όσοι σπεύδουν να εξασφαλίσουν εναλλακτικές εγγυήσεις σε περίπτωση μη συμφωνίας για το Brexit απορρέουν όχι από φόβο ότι δεν θα εγκριθεί η συμφωνία στη σύνοδο κορυφής, αλλά έχοντας στο μυαλό την ψηφοφορία που θα γίνει στη Βουλή της Βρετανίας. Τα μέχρι στιγμής δεδομένα δείχνουν με μαθηματική ακρίβεια ότι η συμφωνία θα καταψηφιστεί από τους Βρετανούς βουλευτές, χωρίς όμως να σημαίνει αυτόματα έξοδο της Βρετανίας από την ΕΕ χωρίς συμφωνία. Παρόλα αυτά, όμως, με μια τέτοια εξέλιξη το σενάριο του «σκληρού» Brexit ίσως να μη φαίνεται τόσο απόμακρο.

Σε μια τέτοια περίπτωση, οι συνέπειες αναμένονται καταστροφικές και για τα δύο εμπλεκόμενα μέρη. Χωρίς συμφωνία δεν θα υπάρχει η μεταβατική περίοδος, με αποτέλεσμα την ένταξη σε μια περίοδο αβεβαιότητας. Η συντριβή της στερλίνας θεωρείται βέβαιη σε μια τέτοια εξέλιξη, ενώ δεν αποκλείεται έλλειψη αγαθών και τροφίμων από τη βρετανική αγορά και η επιβολή δασμών σε εξαγωγές προς την ΕΕ. Μέσα σε μια νύχτα, τρία εκατομμύρια Ευρωπαίοι πολίτες θα μετατραπούν σε πολίτες «τρίτης χώρας». Σε άμεση ισχύ θα τεθούν «σκληρά» σύνορα μεταξύ Βόρειας Ιρλανδίας και Δημοκρατίας της Ιρλανδίας, με τις συνέπειες μιας τέτοιας κρίσης να είναι ανυπολόγιστες.

Το ζήτημα του Γιβραλτάρ

Ενώ η Μέι «έσβηνε φωτιές» στο εσωτερικό της Βρετανίας για την πρόνοια των ιρλανδικών συνόρων, ένα θέμα, που πέρασε στα ψιλά γράμματα, αναδύθηκε στη Γηραιά Ήπειρο, απειλώντας εκ νέου την ομαλή πορεία που δρομολογείται για τη συμφωνία. Το ζήτημα του Γιβραλτάρ έθεσε η ισπανική κυβέρνηση, προειδοποιώντας ότι θα ασκήσει βέτο στο προσχέδιο συμφωνίας για το Brexit, θέτοντας ως όρο να υπάρξουν αλλαγές στη συμφωνία και πιο ειδικά το κείμενο να αναφέρει ρητώς ότι το καθεστώς της διαφιλονικούμενης περιοχής του Γιβραλτάρ θα οριστεί μόνο κατόπιν άμεσων διαπραγματεύσεων ανάμεσα στο Λονδίνο και στη Μαδρίτη.

Βάσει των κανόνων της ΕΕ, για να εγκριθεί η συμφωνία για το διαζύγιο απαιτείται η ενισχυμένη πλειοψηφία των 27 και όχι ομοφωνία, κάτι που σημαίνει ότι δεν μπορεί ένα κράτος μέλος να την εμποδίσει θέτοντας βέτο. Οι ηγέτες των χωρών μελών της ΕΕ, όμως, επιδιώκουν να υπάρξει ενότητα και δεν αναμένεται ότι σε περίπτωση αδιεξόδου να τεθούν υπέρ της Βρετανίας.

Ο Πρωθυπουργός της Ισπανίας Πέδρο Σάντσεθ, όντας αδύναμος πολιτικά στο εσωτερικό της χώρας, δύσκολα θα υποχωρήσει από την απαίτηση τροποποίησης του πρωτοκόλλου του Γιβραλτάρ, ενώ το γεγονός ότι οι θέσεις του για το ζήτημα απέχουν τόσο πολύ από τις θέσεις της πρωθυπουργού της Βρετανίας, η ίδια διαβεβαιώνει στο Κοινοβούλιο της χώρας της ότι η βρετανική κυριαρχία θα είναι «προστατευμένη», δείχνει ότι το τελικό κείμενο ίσως δεν είναι έτοιμο παρά την τελευταία στιγμή.