Λίγα εικοσιτετράωρα απομένουν από το άνοιγμα των καλπών για το τουρκικό δημοψήφισμα
Τα τελευταία χρόνια στην Τουρκία υπάρχουν τέσσερα σημεία πόλωσης της κοινωνίας, τα οποία καθορίζουν τις συμμαχίες και τη στάση που επέλεξαν να τηρήσουν τα κόμματα όσον αφορά στο δημοψήφισμα

Με κύριο χαρακτηριστικό τη συμμαχία ανάμεσα στο κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης της Τουρκίας (AKP) και το Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης του Ντεβλέτ Μπαχτσελί (ΜΗΡ), την πόλωση που έχει καλλιεργηθεί ανάμεσα στους Τούρκους ψηφοφόρους και την κρίση στις σχέσεις Τουρκίας και Ευρωπαϊκής Ένωσης, διεξάγεται την Κυριακή του Πάσχα δημοψήφισμα στην Τουρκία, με το ερώτημα αν θα εγκριθούν ή όχι οι συνταγματικές αλλαγές, οι οποίες θα αλλάξουν το πολιτειακό σύστημα της χώρας από Κοινοβουλευτική σε Προεδρική Δημοκρατία.

Το γεγονός αυτό θα επιτρέψει τη θεσμική πλέον συγκέντρωση εκτεταμένων εξουσιών στα χέρια του Τούρκου Προέδρου Ταγίπ Ερντογάν. Τα τελευταία χρόνια στην Τουρκία υπάρχουν τέσσερα σημεία πόλωσης της κοινωνίας τα οποία και καθορίζουν τις συμμαχίες και τη στάση που επέλεξαν να τηρήσουν τα κόμματα, όσον αφορά στο δημοψήφισμα.

Το πολιτικό Ισλάμ, που εκφράζεται από το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, η Τουρκικότητα/Τουρκισμός που εκφράζεται από το Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης, ο Κεμαλισμός που εκφράζεται από το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP) και η Κουρδική ταυτότητα που εκφράζεται από το φιλο-Κουρδικό Κόμμα Δικαιοσύνης των Λαών (HDP).

Το δημοψήφισμα κατέδειξε σύγκλιση των δύο πρώτων πόλων, αδυναμία της κεμαλικής παράταξης να ορθώσει αντιπολιτευτικό λόγο και ενίσχυση της Κουρδικής ταυτότητας και αντίδρασης.

Η εκστρατεία του ΑΚΡ
Το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης κατήλθε στην προεκλογική εκστρατεία ενισχυμένο από το αποτυχημένο πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου κατά του Ταγίπ Ερντογάν, γεγονός που επισημοποίησε τη ρήξη στις σχέσεις του Τούρκου Προέδρου με τον ιμάμη Φετουλάχ Γκιουλέν, του οποίου το κίνημα Hizmet ήταν για πολλά χρόνια ένας από τους σημαντικότερους συμμάχους του AKP.

Το πραξικόπημα, στην ουσία, έδωσε στο Κόμμα τη δικαιολογία που χρειαζόταν για να εφαρμόσει ουσιαστικά πολιτική εξόντωσης αυτών που ο Ερντογάν θεωρεί ως προσωπικούς του αντιπάλους με χιλιάδες δημοσιογράφους, ακαδημαϊκούς και καλλιτέχνες να διώκονται και να οδηγούνται με συνοπτικές διαδικασίες στη φυλακή.

Την ίδια στιγμή σημειώθηκαν μεγάλες εκκαθαρίσεις στον στρατό, στα Σώματα ασφαλείας, στις τάξεις των εκπαιδευτικών και στη Δημόσια Υπηρεσία. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως η επιδίωξη για συγκέντρωση ακόμη μεγαλύτερων συνταγματικών αλλαγών στα χέρια του Ταγίπ Ερντογάν θα οδηγήσει την Τουρκία σε ένα ακόμη πιο συντηρητικό και απολυταρχικό καθεστώς, όπου η Δημοκρατία θα υπάρχει κατά επίφαση.

Η προεκλογική εκστρατεία του ΑΚΡ έλαβε χώρα και στο εσωτερικό και στο εξωτερικό. Η έντονη προεκλογική εκστρατεία υπέρ του «ναι» στο δημοψήφισμα βασίστηκε κυρίως στη λογική πως, όποιος δεν είναι μαζί μας είναι εναντίον μας και όποιος είναι εναντίον μας είναι τρομοκράτης («Μιλιέτ» 21.03.17).

«Όποιος είναι μέλος αυτού του έθνους δεν έχει λόγο να είναι αντίθετος με τις συνταγματικές αλλαγές», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Ερντογάν (Πρακτορείο Ανατολή 17.03.17). Το ΑΚΡ διεξήγαγε, επίσης, έντονη εκστρατεία ενάντια στους κουρδικής καταγωγής πολίτες της Τουρκίας που υποστηρίζουν ανοικτά το «όχι» στο δημοψήφισμα.

Στο εξωτερικό ο Ερντογάν υιοθέτησε μία ακόμη πιο σκληροπυρηνική συμπεριφορά, ειδικότερα ενάντια σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με αποκορύφωμα την άρνηση πολλών ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να επιτρέψουν τη διεξαγωγή συλλαλητηρίων Τούρκων πολιτικών υπέρ του «ναι».

Χρειάζεται σαφή λαϊκή εντολή
Αξίζει πάντως να σημειωθεί πως για το ΑΚΡ δεν είναι αρκετό να επικρατήσει απλώς το «ναι». Σύμφωνα με την εφημερίδα «Σαμπάχ» (23.03.17), το κόμμα χρειάζεται μια σαφή λαϊκή εντολή, το λιγότερο της τάξης του 55%, κυρίως, για λόγους γοήτρου. Είναι επίσης αξιοσημείωτο το γεγονός ότι αξιωματούχοι του Κόμματος, με επικεφαλής τον ίδιο τον Ερντογάν, επικαλούνται ακόμη και τον Ατατούρκ για να ενισχύσουν το στρατόπεδο του «ναι».

Όπως έγραψε ο Μουράτ Γετκίν σε άρθρο του στη «Χουριέτ» (29.03.17) απαντώντας σε «προκλητικό» άρθρο της γερμανικής εφημερίδας «Bild» με τίτλο «Ο ίδιος ο Ατατούρκ θα έλεγε όχι», ο Ερντογάν δήλωσε, χρησιμοποιώντας για πρώτη φορά το όνομα Ατατούρκ (συνήθως τον αποκαλεί Μουσταφά Κεμάλ ή Γκαζί που σημαίνει ήρωας πολέμου), πως ακόμη και ο Ατατούρκ θα έλεγε στο δημοψήφισμα «ναι».

Η συμμαχία με το Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης (MHP)
Η συνεργασία των δύο κομμάτων, ο συνδυασμός των ποσοστών των οποίων θα μπορούσε να οδηγήσει σε επικράτηση του «ναι» με ποσοστό κοντά στο 60% στο δημοψήφισμα (το ΑΚΡ πήρε 49,5% και το ΜΗΡ 10,8% στις βουλευτικές εκλογές του 2015), μπορεί αρχικά να φαντάζει παράδοξη, ωστόσο, στην ουσία έχει βάσεις τόσο ιδεολογικές όσο και πρακτικές.

Η πολιτική που ασκεί τα τελευταία χρόνια το ΑΚΡ, τόσο στην εξωτερική πολιτική -με την υιοθέτηση πρακτικών ενίσχυσης της επικράτησης της Τουρκίας στη Μέση Ανατολή, τη σκλήρυνση της στάσης ενάντια στην Ευρωπαϊκή Ένωση- όσο και στο εσωτερικό -με λήξη της ειρηνευτικής διαδικασίας για το Κουρδικό και την υιοθέτηση ανένδοτης πολιτικής απέναντι στους Κούρδους, σκλήρυνση της στάσης απέναντι στην αριστερά και γενικότερα στις πιο φιλελεύθερες εκφάνσεις της τουρκικής κοινωνίας- δεν βρίσκει απλώς σύμφωνο το ΜΗΡ, αλλά εντάσσεται στις πάγιες θέσεις του Κόμματος.

Βασική διαφορά των δύο κομμάτων υπήρξε το Κυπριακό, ωστόσο, όπως θα δούμε πιο κάτω, η στάση που τηρεί τελευταία το ΑΚΡ, όσον αφορά στις συνομιλίες, σχετίζεται με τη διαμόρφωση των συμμαχιών υπέρ του δημοψηφίσματος. Όπως έγραψε η Ζεϊνέπ Γκουρτζανί στην εφημερίδα «Σοζτζού» (20.03.17), το ΑΚΡ κατάφερε, με την εξωτερική και εσωτερική πολιτική που ασκεί, να δημιουργήσει ένα κράμα ισλαμισμού-εθνικισμού, το οποίο επιτρέπει στο ΜΗΡ να συνταχθεί μαζί του.

Πέραν της ιδεολογικής προσέγγισης που παρατηρείται ανάμεσα στα δύο κόμματα, το ΜΗΡ αναμένεται να έχει και πρακτικά οφέλη από τη στήριξη που παρέχει στον Ερντογάν. Σύμφωνα με τον Μουράτ Γετκίν της «Χουριέτ» (06.02.17), μετά το δημοψήφισμα και νοουμένου ότι το «ναι» επικρατήσει σε ικανοποιητικό βαθμό ο Ερντογάν αναμένεται να προβεί σε ανασχηματισμό της κυβέρνησης, διορίζοντας ως Υπουργούς μέλη του κόμματος των Γκρίζων Λύκων, «ως να δημιουργείται μία κυβέρνηση συνασπισμού ανάμεσα στο ΑΚΡ και το ΜΗΡ», όπως σημειώνει ο Γετκίν.

Αναμένεται επίσης να διορίσει μέλη του ΜΗΡ στο Δικαστικό Σώμα και σε άλλες νευραλγικές θέσεις. Αν σημειωθεί η εξέλιξη αυτή, θα είναι η πρώτη φορά από το 2002, αφότου το ΑΚΡ ανήλθε στην εξουσία, που θα έχει τέτοιου είδους πολιτική συνεργασία με ένα άλλο κόμμα. Από την πλευρά του το ΜΗΡ θα έχει, για πρώτη φορά, μέρισμα εξουσίας εδώ και 20 σχεδόν χρόνια.

Δεν είναι όλα ρόδινα
Ωστόσο, δεν είναι τα πάντα ρόδινα στη συμμαχία ΑΚΡ-ΜΗΡ. Όπως σημειώνει ο Γετκίν, η προσέγγιση ανάμεσα στα δύο κόμματα και η σκληρή στάση του ΑΚΡ απέναντι στο Κουρδικό, που έχει σκληρύνει ακόμη περισσότερο μετά την άτυπη συμμαχία με το ΜΗΡ, έχει δυσαρεστήσει τους κουρδικής καταγωγής βουλευτές και μέλη του ΑΚΡ. Και όχι μόνο αυτούς, αλλά και τον βασικό πυρήνα των ισλαμιστών υποστηρικτών του Κόμματος.

Την ίδια στιγμή, άρθρο της «Χουριέτ» (27.03.17) αναφέρει ότι το ΑΚΡ έχει αρχίσει να διαφοροποιεί τις τελευταίες μέρες τη ρητορική του ενάντια στο Κουρδικό, σε μία προσπάθεια να προσεγγίσει τους Κούρδους ψηφοφόρους που στήριζαν στο παρελθόν το ΑΚΡ, κυρίως επειδή οι ψηφοφόροι του ΜΗΡ δεν δείχνουν να ακολουθούν την εντολή του ηγέτη του Κόμματος να ψηφίσει «ναι» στο δημοψήφισμα.

Ο διχασμός στο Κόμμα οφείλεται περισσότερο στις διαμάχες για την ηγεσία του ΜΗΡ παρά στο περιεχόμενο του δημοψηφίσματος και ήδη σημαντικά στελέχη του ΜΗΡ, ανάμεσά τους και η νεολαία του Κόμματος «Εστίες της Πατρίδας», φυτώριο των Γκρίζων Λύκων, αλλά και πρωτοκλασάτα στελέχη του Κόμματος όπως ο Σινάν Ογάν, ο Ουμίτ Οζντάγ και η Μεράλ Ακσενέρ -που είχαν αμφισβητήσει της ηγεμονία του Μπαχτσελί στο Κόμμα- υποστηρίζουν επίσημα την καμπάνια του «όχι».

Σύμφωνα με τη διαδικτυακή εφημερίδα «Ντικέν» (17.03.17), μεγάλο ποσοστό των αναποφάσιστων ψηφοφόρων ψήφισαν ΜΗΡ στις προηγούμενες εκλογές και μόνο 3 στους 5 οπαδούς του Κόμματος θα ψηφίσουν σίγουρα «ναι» στο δημοψήφισμα. Νοουμένου ότι ποσοστό των αναποφάσιστων υπάρχει και εντός του ΑΚΡ, το στρατόπεδο του «ναι» δείχνει να ανησυχεί για την έκβαση του αποτελέσματος.

Η στάση του CHP
Το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα τάχθηκε αμέσως ενάντια στις προσπάθειες αλλαγής του πολιτειακού συστήματος της χώρας, υποστηρίζοντας ότι το νέο πολίτευμα θα αποτελεί ουσιαστικά δικτατορία με τη συγκέντρωση τεράστιας εξουσίας στα χέρια του Ερντογάν, προειδοποιώντας μάλιστα πως θα φέρει την Τουρκία στην κατάσταση που βρίσκονταν τα έθνη πριν από το 1789, που έλαβε χώραν η Γαλλική Επανάσταση.

Ο ηγέτης του Κόμματος Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου προσπάθησε να πλήξει την ιδεολογική συμμαχία του ΜΗΡ με το ΑΚΡ, τονίζοντας ότι ο εθνικισμός δεν μπορεί να σχετίζεται με το ερώτημα που θέτει το δημοψήφισμα. «Καλώ τους ιδεολόγους αδελφούς μου: Αν ο εθνικισμός σας είναι τόσο πολύτιμος, να πείτε όχι. […] Είμαι κι εγώ και πατριώτης και εθνικιστής» («Χουριέτ» 17.03.17).

Κατηγόρησε επίσης το ΑΚΡ πως αν ο Ερντογάν συγκεντρώσει ακόμη περισσότερη δύναμη στα χέρια του, οι διώξεις απέναντι σε δημοσιογράφους, ακαδημαϊκούς και διανοουμένους θα αυξηθούν ακόμη περισσότερο. «Έχουν στα χέρια τους το 90% των Μέσων Ενημέρωσης, αλλά δεν τους είναι αρκετό», είπε («Μιλιέτ» 20.03.17). Σύμφωνα με τον τουρκικό Τύπο, η προεκλογική εκστρατεία που διεξήγαγε ο Κιλιτσντάρογλου ήταν χαμηλών τόνων και είχε σε αρκετά σημεία αμυντική στάση, κυρίως επειδή το ΑΚΡ προσπάθησε να περάσει το μήνυμα ότι όσοι υποστηρίζουν το «όχι» συντάσσονται με τους «τρομοκράτες», που δεν θέλουν το καλό της Τουρκίας.

Ο Κιλιτσντάρογλου προσπάθησε χωρίς μεγάλη επιτυχία να αποδείξει ότι το «όχι» του CHP δεν ταυτίζεται με το «όχι» των Κούρδων. Ωστόσο, όπως σημειώνει η Ογιά Μπαϊντάρ της δικτυακής εφημερίδας Τ24, (16.03.17), το κόμμα απέτυχε και πάλι να έχει σαφή αντιπολιτευτικό ρόλο, όπως και τα τελευταία 15 χρόνια που βρίσκεται στη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Επίσης, σημειώνει η Μπαϊντάρ, στην κρίση που ξέσπασε με την Ολλανδία και το θέμα της διοργάνωσης συλλαλητηρίων εκτός Τουρκίας, το κόμμα όρθωσε εθνικιστικό λόγο, υπερασπιζόμενο τη σκληρή στάση που τήρησε το ΑΚΡ, ενώ θα έπρεπε, αν ήταν πιστό στις κεμαλικές δυτικές του καταβολές, να υπερασπιστεί την ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας, η οποία πλήγηκε ίσως ανεπανόρθωτα από τις εξελίξεις.

Ο Κιλιτσντάρογλου δήλωσε επίσης πως ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, δεν θα ζητήσει τη διεξαγωγή πρόωρων εκλογών, γεγονός που σύμφωνα με τη «Χουριέτ» (23.03.17) δείχνει έλλειψη πίστης για επικράτηση του αποτελέσματος που υποστηρίζει. Σε κάθε περίπτωση, σύμφωνα με τη διαδικτυακή εφημερίδα «Ντικέν» (17.03.17) η πλειοψηφία των υποστηρικτών του κόμματος θα στηρίξουν το «όχι» στο δημοψήφισμα, καθώς το κόμμα δείχνει να συσπειρώνεται γύρω από τον αρχηγό του στο θέμα αυτό.

Η ψήφος των Κούρδων
Το Δημοκρατικό Κόμμα των Λαών τέθηκε επικεφαλής της εκστρατείας του «όχι» στην Τουρκία, εν μέσω των διώξεων και της πολεμικής που η κυβέρνηση της Τουρκίας ασκεί στο κόμμα τα τελευταία δύο χρόνια. Η κρίση ανάμεσα στο κόμμα και την τουρκική κυβέρνηση εντάθηκε μετά τη σύλληψη των δύο ηγετών του κόμματος Σελαχατίν Ντεμιρτάς και Φιγκέν Γιουκσεκντάγ, καθώς και την άρση της βουλευτικής ασυλίας των βουλευτών του κόμματος για να εξετασθούν εναντίον τους κατηγορίες για σχέσεις με τρομοκρατία.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος που θα διαμοιραστεί η ψήφος των Κούρδων στο δημοψήφισμα. Σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Χουριέτ» (27.03.17) ο Μπεκίρ Αγιρντίρ, της εταιρείας ερευνών Konda, αναφέρει ότι μέχρι τις εκλογές του 2010/2011 το ΑΚΡ λάμβανε πέραν του 60% των ψήφων των Κούρδων, οι οποίοι σε ποσοστό 50% είναι θρησκευόμενοι και επηρεάζονταν από την πολιτική του ΑΚΡ υπέρ τους.

Το φιλοκουρδικό Δημοκρατικό Κόμμα των Λαών έπαιρνε το 40% των ψήφων. Ωστόσο, τα δεδομένα φαίνεται τον τελευταίο καιρό να έχουν αλλάξει και η κουρδική ταυτότητα υπερέχει της θρησκευτικής, ένεκα και της στάσης που τήρησε το ΑΚΡ στο θέμα του Συριακού και των διώξεων του Κόμματος των Κούρδων. Σύμφωνα με τον Αγιρντίρ, το 70% των Κούρδων θα ψηφίσουν «όχι» στο δημοψήφισμα ενώ οι υπόλοιποι θα ψηφίσουν «ναι».

Τι λένε οι δημοσκοπήσεις
Μάχη ψήφο με ψήφο φαίνεται να δίνει το «ναι» με το «όχι» στο δημοψήφισμα, με το «όχι» να υπερτερεί ελαφρώς, σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις που δημοσιεύθηκαν στον τουρκικό Τύπο. Σύμφωνα με δημοσκόπηση της εταιρείας Gezici, μίας από τις πιο έγκυρες εταιρείες δημοσκοπήσεων στην Τουρκία που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Τζουμχουριέτ» (20.03.17), οι υποστηρικτές του «ναι» ανέρχονται στο 48.9% και οι υποστηρικτές του «όχι» στο 51.1%.

Την ίδια στιγμή ένα ποσοστό της τάξης του 17-18% δηλώνουν πως δεν θα ψηφίσουν, επειδή θεωρούν ότι η ψήφος τους δεν θα επηρεάσει το αποτέλεσμα. Ωστόσο, σύμφωνα με τη δημοσκόπηση, αν αυτό το ποσοστό κατέλθουν τελικά στην κάλπη, είναι πολύ πιθανό να ψηφίσουν «όχι», επηρεάζοντας ακόμη περισσότερο την έκβαση του δημοψηφίσματος υπέρ του «όχι». Δημοσκόπηση της εταιρείας Metropoli που δημοσιεύτηκε στη διαδικτυακή εφημερίδα «Καράρ» (23.02.17) αναφέρει πως το αποτέλεσμα θα το καθορίσει ο υψηλός αριθμός των αναποφάσιστων που ανέρχεται στο 13%.

Στην ίδια δημοσκόπηση αναφέρεται πως τα κόμματα που υποστηρίζουν το «όχι» στο δημοψήφισμα παρουσιάζουν μεγαλύτερη συσπείρωση των οπαδών τους (CHP 85% και HDP 80%) σε σχέση με τα κόμματα που υποστηρίζουν το «ναι». Είναι αξιοσημείωτο πως το ΑΚΡ παρουσιάζει τη χαμηλότερη συσπείρωση που είχε ποτέ σε περίοδο εκλογών με ποσοστό 75%.

Τη χειρότερη συσπείρωση από όλα τα κόμματα παρουσιάζει το ΜΗΡ με ποσοστό 55%, το οποίο έχει και το μεγαλύτερο ποσοστό αναποφάσιστων στις τάξεις του. Όπως αναφέρει η εφημερίδα, η συσπείρωση στο ΑΚΡ αναμένεται να αυξηθεί καθώς πλησιάζουν οι μέρες διεξαγωγής του δημοψηφίσματος, οι διαρροές ωστόσο στο ΜΗΡ προς το στρατόπεδο του «όχι» δείχνουν να μεγαλώνουν.

Πολύ κοντά τα ποσοστά
Σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Χουριέτ» (27.03.17), ο Μπεκίρ Αγιρντίρ, της επίσης έγκυρης εταιρείας ερευνών Konda, αναφέρει πως τα ποσοστά του «ναι» και του «όχι» είναι πολύ κοντά και είναι δύσκολο να προβλεφθεί το αποτέλεσμα. Ο Αγιρντίρ σημειώνει επίσης πως το δημοψήφισμα δεν έχει επηρεάσει την τουρκική κοινωνία στον βαθμό που θα επιθυμούσε το ΑΚΡ, αφού ο μέσος Τούρκος δεν κατανοεί και δεν ενδιαφέρεται πώς θα αλλάξει η ζωή του αν υιοθετηθεί το προεδρικό σύστημα, ούτε πώς αυτή η αλλαγή θα βοηθήσει στην επίλυση των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η Τουρκία και τα οποία εντοπίζονται περισσότερο στην οικονομία.

Σε άρθρο του στην εφημερίδα «Χουριέτ» (06.03.17) ο Αμπτουλκαντίρ Σελβί αναφέρει ότι ο καταμερισμός των ψήφων στην Τουρκία είναι γεωγραφικός και παρουσιάζει μεγάλες διαφορές ανάμεσα στις μητροπολιτικές πόλεις της αστικής τάξης όπου επικρατεί το «όχι» και τις μικρές πόλεις της Ανατολίας όπου επικρατεί το «ναι».

Σύμφωνα με τον Σελβί, οι μεγάλες πόλεις είναι αυτές που συγκεντρώνουν επίσης το μεγαλύτερο ποσοστό των αναποφάσιστων (18%) και των ατόμων που δεν θα προσέλθουν στις κάλπες, ενώ στην Ανατολία, όπου το ΑΚΡ συγκεντρώνει την πλειοψηφία των ψήφων, η εικόνα είναι σαφής και ξεκάθαρη προς το «ναι». Στα παράλια της Μικράς Ασίας, σε πόλεις όπως η Σμύρνη που παραδοσιακά υποστηρίζουν το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα το «όχι» υπερέχει με διαφορά, όπως και στις Νοτιανατολικές περιοχές των Κούρδων.

Ποιες είναι οι αλλαγές που προωθούνται:
Οι αλλαγές που τίθενται προς έγκριση στο δημοψήφισμα της 16ης Απριλίου αφορούν αναθεώρηση 18 άρθρων, τα οποία εγκρίθηκαν από τη σχετική επιτροπή της Μεγάλης Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης. Σύμφωνα με την εφημερίδα «Μιλιέτ» (19.02.17) σε περίπτωση που οι αλλαγές εγκριθούν μέσα από το δημοψήφισμα θα υπάρχει μία περίοδος δύο ετών, όπου θα γίνουν σταδιακά οι απαιτούμενες αλλαγές για ομαλή μετάβαση στο νέο πολιτειακό σύστημα. Οι επόμενες εκλογές θα πραγματοποιηθούν στις 3 Νοεμβρίου του 2019. Οι Βουλευτές και ο Πρόεδρος θα συνεχίσουν τα καθήκοντά τους μέχρι τις εκλογές.

Οι πιο ενδεικτικές αλλαγές είναι οι ακόλουθες:
1.Ο Πρόεδρος της Τουρκικής Δημοκρατίας είναι ο επικεφαλής του κράτους. Στον Πρόεδρο μεταφέρονται οι αρμοδιότητες της εκτελεστικής εξουσίας. Ο Πρόεδρος θα διασφαλίζει την εφαρμογή του συντάγματος και την ομαλή λειτουργία των θεσμών του Κράτους. Μπορεί να επιστρέψει τους νόμους της βουλής και στην περίπτωση που θεωρεί ότι αντιβαίνουν το Σύνταγμα να προσφύγει στο Συνταγματικό Δικαστήριο.

2.Η διευθέτηση που φέρει τον Πρόεδρο να διακόπτει τη σχέση του με το κόμμα του αίρεται. Ο Πρόεδρος διορίζει τους Αντιπροέδρους και τους Υπουργούς. Αποστέλλει τους εκπροσώπους της Τουρκίας στο εξωτερικό και δέχεται τους εκπροσώπους των ξένων χωρών στην Τουρκία. Καθορίζει την πολιτική εθνικής ασφάλειας και λαμβάνει τα απαραίτητα μέτρα.

3.Στην περίπτωση που υπάρχει ισχυρισμός ότι ο Πρόεδρος διέπραξε αδίκημα μπορεί η Βουλή με απλή πλειοψηφία να ζητήσει την έναρξη έρευνας εναντίον του.

4.Ο Πρόεδρος θα μπορεί να κηρύξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης που δεν θα ξεπερνά τους έξι μήνες σε ολόκληρη τη χώρα ή μια περιοχή σε περίπτωση που υπάρχει κίνδυνος για επιδημία, οικονομική ύφεση, κατάσταση πολέμου, επιστράτευση, βίαια γεγονότα. Η απόφαση για κατάσταση έκτακτης ανάγκης θα υποβάλλεται στη Βουλή, η οποία θα καλείται εκτάκτως.

5.Ο Πρόεδρος θα πρέπει να έχει ολοκληρώσει τα 40 του χρόνια, να έχει σπουδές ανώτατης εκπαίδευσης, να είναι Τούρκος πολίτης και να εκλέγεται απευθείας από τον λαό. Η θητεία του θα είναι πέντε χρόνια και θα έχει δικαίωμα εκλογής για δύο θητείες.

6.Με βάση την πρόταση, οι αρμοδιότητες της Βουλής θα είναι η νομοθέτηση, τροποποίηση ή κατάργηση ενός νόμου, η συζήτηση και έγκριση του προϋπολογισμού, η απόφαση για τύπωμα χρημάτων και για κήρυξη πολέμου, η έγκριση διεθνών συμφωνιών, η απόφαση για γενική ή ειδική αμνηστία με πλειοψηφία 3/5 και η χρήση των άλλων αρμοδιοτήτων που της παρέχει το Τουρκικό Σύνταγμα.

7.Ο αριθμός των βουλευτών θα αυξηθεί από 550 στους 600 και το δικαίωμα του εκλέγεσθαι μειώνεται από την ηλικία των 25 στην ηλικία των 18.

8.Απαγορεύεται η εμπλοκή στην πολιτική των στρατιωτικών.

9.Οι εκλογές δεν θα γίνονται κάθε τέσσερα χρόνια, αλλά κάθε πέντε.

Συμπέρασμα
Το δημοψήφισμα της 16ης Απριλίου είναι κρίσιμο για το μέλλον της Τουρκίας, αφού η πολιτειακή αλλαγή που ζητά το ΑΚΡ θα οδηγήσει στη συγκέντρωση μεγαλύτερης εξουσίας που θα κατοχυρώνεται πλέον θεσμικά στα χέρια του Ταγίπ Ερντογάν και θα μετατρέψει την Τουρκία σε ένα κράτος που βασίζεται στην προσωπικότητα και τις διαθέσεις του Προέδρου της χώρας.

Ωστόσο, τα δεδομένα δείχνουν πως η επικράτηση του «ναι» θα είναι πολύ πιο δύσκολη από όλες τις προηγούμενες εκλογικές αναμετρήσεις στις οποίες συμμετείχε το κόμμα. Το ΑΚΡ δεν επιθυμεί μόνο την επικράτηση του «ναι», αλλά και την επικράτηση με σαφή διαφορά της τάξης του 55% και σε αντίθεση περίπτωση αναμένεται να υπάρξουν αντιδράσεις, όσο αυτό είναι δυνατόν να υπάρξει, από το πιο φιλελεύθερο κομμάτι της τουρκικής κοινωνίας.

Η αντίδραση ενάντια στον Ερντογάν, που είχε παρουσιαστεί για πρώτη φορά το 2013 με την υπόθεση του πάρκου Γκεζί, μπορεί να οδηγήσει, σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας «Χουριέτ» (30.03.17) στη δημιουργία ενός νέου πολιτικού κόμματος, στον χώρο της κεντροδεξιάς, στο οποίο θα στεγαστούν τόσο τα μέλη του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης που εκδιώχθηκαν από τον Ντεβλέτ Μπαχτσελί όσο και από τα κατακρεουργημένα πολιτικά μέλη του ΑΚΡ, όπως ο Αμπντουλάχ Γκιουλ και ο Αχμέτ Νταβούτογλου.

Αν υπάρξει ωστόσο αλλαγή πολιτεύματος και μείωση των αρμοδιοτήτων της Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης και των βουλευτών, ένα νέο κόμμα δεν θα μπορεί να ασκεί τον αντιπολιτευτικό λόγο που θα ασκούσε σε μία χώρα με πολίτευμα την Κοινοβουλευτική Δημοκρατία. Όσον αφορά στο Κυπριακό, είναι σαφές ότι έπαιξε σημαντικό ρόλο στο θέμα της συμμαχίας που δημιουργήθηκε ανάμεσα στο ΑΚΡ και στο ΜΗΡ και πως οδήγησε σε σκλήρυνση της στάσης του ΑΚΡ απέναντι στο θέμα των συνομιλιών.

Ωστόσο, οι συνομιλίες θα πληγούν στην παρούσα φάση αν επικρατήσει το «όχι», γεγονός που θα οδηγήσει σε αστάθεια την Τουρκία. Συμπερασματικά, είναι αμφίβολη η επικράτηση του «ναι» ή του «όχι» στο δημοψήφισμα, αλλά όποιο και να είναι το αποτέλεσμα, όλο το παρασκήνιο και η προεκλογική εκστρατεία που προηγήθηκε μόνο ζημιά μπορεί να προκαλέσει στη δημοκρατική προοπτική της Τουρκίας.

Σημείωση: Τα πιο πάνω αποτελούν το κυριότερο μέρος του σημειώματος που ετοίμασε ο Κλάδος Τουρκικών Θεμάτων του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών. Στις επόμενες σελίδες εξετάζεται η πτυχή τού πόσο επηρεάζει τις συνομιλίες για το Κυπριακό το τουρκικό δημοψήφισμα.