Ο ΤΟΥΡΚΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΠΑΕΙ ΝΑ ΜΕΤΑΤΡΑΠΕΙ ΚΑΙ ΕΠΙΣΗΜΑ ΣΕ ΝΕΟΣΟΥΛΤΑΝΟ

Η Τουρκία βαδίζει ολοταχώς προς ένα προεδρικό σύστημα, με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να βρίσκεται ξεκάθαρα πίσω από την πρόταση συνταγματικής αναθεώρησης του ΑΚP, ενώ η τουρκική αντιπολίτευση φοβάται τα χειρότερα

Ο ενθουσιασμός που επικρατεί στο AKP για τη συνταγματική αναθεώρηση δεν αρκεί για να πετύχει, αφού το κυβερνών κόμμα δεν διαθέτει τον απαιτούμενο αριθμό κοινοβουλευτικών εδρών προκειμένου να επικυρώσει εύκολα το νέο τουρκικό Σύνταγμα

Ο Κεμάλ Κιλιντζάρογλου θεωρεί πως μόνο η κατάθεση στην τουρκική Βουλή της συγκεκριμένης αναθεωρητικής πρότασης αποτελεί την αρχή του τέλους για τα «140 χρόνια κοινοβουλευτικής παράδοσης» στην Τουρκία

Ο Κεμάλ Κιλιντζάρογλου τα λέει έξω απ’ τα δόντια. Για τον αρχηγό του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), του μεγαλύτερου κόμματος της τουρκικής αντιπολίτευσης, η εισαγωγή ενός προεδρικού συστήματος στην Τουρκία θα ισοδυναμούσε, τη δεδομένη στιγμή, με την εγκαθίδρυση δικτατορίας. Πάντως, ανεξαρτήτως του εάν το αίτημα της κυβέρνησης του Μπιναλί Γιλντιρίμ γίνει αποδεκτό ή όχι, ένα είναι σίγουρο: Η μετάβαση από το κοινοβουλευτικό σε ένα προεδρικό σύστημα υπό τον νυν Πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θα οδηγήσει στη συγκέντρωση υπερεξουσιών στα χέρια ενός -ήδη πολύ ισχυρού- πολιτικού ηγέτη, μετατρέποντάς τον και επίσημα σε σύγχρονο… σουλτάνο.

Απόλυτος κυβερνήτης

Σημειώνεται πως, από το αποτυχημένο πραξικόπημα του περασμένου Ιουλίου και την κήρυξη της Τουρκίας σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, τη χώρα κυβερνά στην ουσία ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, μέσω προεδρικών διαταγμάτων. Σύμφωνα με το ισχύον Σύνταγμα, τα προεδρικά διατάγματα επικυρώνονται υποχρεωτικά εκ των υστέρων από το κοινοβούλιο, ωστόσο σε ένα προεδρικό σύστημα αίρεται κι αυτός ο στοιχειώδης, έστω, κοινοβουλευτικός έλεγχος. Κατά συνέπεια, ο αρχηγός του κράτους μετατρέπεται ταυτόχρονα και σε αρχηγό της κυβέρνησης.

Σε μια τέτοια περίπτωση, ο Πρόεδρος Ερντογάν θα είναι αυτός που θα διορίζει και θα απομακρύνει τα μέλη της κυβέρνησής του (όχι πως δεν το κάνει και σήμερα - βλ. περίπτωση τέως Πρωθυπουργού Αχμέτ Νταβούτογλου). Επίσης, δεν θα αναπληρώνεται από τον Πρόεδρο της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης, αλλά από τον Αντιπρόεδρο ή τους Αντιπροέδρους που ο ίδιος θα διορίζει.

Μεγάλη στήριξη του αναθεωρητικού εγχειρήματος από το AKP

Πάντως, υπό το σχεδιαζόμενο σύστημα αναμένεται να αρθεί και η ανεξαρτησία του Προέδρου της Τουρκίας, που μέχρι πρότινος αποτελούσε συστατικό στοιχείο της πολιτικής ζωής της χώρας. Για την ώρα, τυπικά τουλάχιστον, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δεν είναι μέλος του Kόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP), ωστόσο δεν κρύβει την εύνοιά του προς το κόμμα από το οποίο προήλθε. Από την άλλη, η στήριξη της σχεδιαζόμενης συνταγματικής αναθεώρησης στους κόλπους του ΑΚP είναι μεγάλη.

Ο Μεχμέτ Σιμσέκ, Αναπληρωτής Πρωθυπουργός της Τουρκίας, δεν βλέπει κανέναν κίνδυνο δημιουργίας ενός νέου, πανίσχυρου πόλου εκτελεστικής εξουσίας με τη μεταφορά κυβερνητικών αρμοδιοτήτων στον Πρόεδρο της χώρας. Το αντίθετο, θεωρεί ότι η εισαγωγή ενός προεδρικού συστήματος στην Τουρκία θα είναι ένα θετικό βήμα για τη χώρα. Θεωρεί πως η προεδρική θητεία θα αποκτήσει μεγαλύτερη ανεξαρτησία και σταθερότητα, δεδομένου ότι δεν θα εξαρτάται από το κατακερματισμένο κοινοβούλιο.

Τα εμπόδια στην αναθεώρηση παραμένουν

Ωστόσο, ο ενθουσιασμός που επικρατεί στο AKP για τη συνταγματική αναθεώρηση δεν αρκεί για να πετύχει. Το κυβερνών κόμμα δεν διαθέτει τον απαιτούμενο αριθμό κοινοβουλευτικών εδρών προκειμένου να επικυρώσει εύκολα το νέο τουρκικό Σύνταγμα. Τόσο το CHP όσο και το φιλοκουρδικό Δημοκρατικό Κόμμα των Λαών (HDP) δεν συμμερίζονται τις θέσεις του AKP και συνεπώς ακολουθούν αυστηρούς τόνους στην κριτική που ασκούν. Τον ίδιο σκεπτικισμό συμμερίζεται και ο Κρίστοφ Ραμ, ειδικός σε θέματα Τουρκίας στο Πανεπιστήμιο της Βόννης, υπογραμμίζοντας ότι για να επικυρωθεί ουσιαστικά η συνταγματική αναθεώρηση απαιτείται «τουλάχιστον ατύπως μια ευρύτερη συμμαχία με το ακροδεξιό Κόμμα Εθνικιστικού Κινήματος (MHP).

Σύμφωνα με τον Γερμανό ειδικό, μια τέτοια συμφωνία θα πρέπει να αφορά ένα ευρύτερο φάσμα θεμάτων, όπως για παράδειγμα το φλέγον θέμα της κατάργησης ή μη της θανατικής ποινής. Σε κάθε περίπτωση, ακόμη κι αν επικυρωθεί στην Εθνοσυνέλευση το σχέδιο αναθεώρησης, δεν αναμένεται να τεθεί σε ισχύ πριν τη μεσολάβηση δημοψηφίσματος, βάσει του τουρκικού Συντάγματος. Ο Κεμάλ Κιλιντζάρογλου πάντως δεν βλέπει με αισιοδοξία τις πολιτικές εξελίξεις. Για τον ίδιο, και μόνο η κατάθεση στην τουρκική Βουλή της συγκεκριμένης αναθεωρητικής πρότασης αποτελεί την αρχή του τέλους για τα «140 χρόνια κοινοβουλευτικής παράδοσης» στην Τουρκία.

Η ψηφοφορία

Σημειώνεται πως την περασμένη Δευτέρα πραγματοποιήθηκε η πρώτη ψηφοφορία στην τουρκική Εθνοσυνέλευση. Ειδικότερα, με 338 ψήφους υπέρ και 134 εναντίον, δύο αποχές, 5 λευκά και ένα άκυρο, η τουρκική Βουλή αποφάσισε να θέσει προς συζήτηση το πακέτο ευρύτατων συνταγματικών μεταρρυθμίσεων. Απόντες φυσικά ήταν οι 12 προφυλακισθέντες βουλευτές του φιλοκουρδικού κόμματος. Εφόσον το πακέτο ψηφιστεί θα σταλεί στον Πρόεδρο Ερντογάν, που έχει χρόνο δύο εβδομάδες να το εγκρίνει ή να το επιστρέψει στη Βουλή για δεύτερη ανάγνωση.

Εφόσον το εγκρίνει, το συνταγματικό πακέτο μπορεί σε 60 ημέρες να τεθεί στον λαό προς δημοψήφισμα. Η εν λόγω συνεδρίαση ήταν χαρακτηριστική της γενικότερης ατμόσφαιρας. Ένταση, αντιπαραθέσεις και παρατράγουδα. Ο Πρωθυπουργός Γιλντιρίμ δήλωσε ότι «το καράβι θέλει έναν καπετάνιο, με δύο βυθίζεται», υποστηρίζοντας ένθερμα την ενίσχυση των εκτελεστικών εξουσιών του Προέδρου, ωστόσο εξίσου έντονος ήταν και ο αντίλογος του πρώην αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης Ντενίζ Μπαϊκάλ, ο οποίος επεσήμανε ότι η συζήτηση αυτή γίνεται ενώ -όπως είπε- «έξω ισχύει κατάσταση έκτακτης ανάγκης και μέσα στη Βουλή στρατιωτικός νόμος».

Το τελικό αποτέλεσμα δεν είναι προδιαγεγραμμένο

«Η συνταγματική αυτή αλλαγή θα καταστρέψει την πολιτική παράδοση ενός αιώνα», ανέφερε ο Ντενίζ Μπαϊκάλ, «που βασίζεται στην αντίληψη της κυριαρχίας του έθνους και την υπεροχή του κοινοβουλίου. Ο πολιτικός πολιτισμός της χώρας μας θα καταρρεύσει και η παρούσα πρόταση θα αντικαταστήσει την κυριαρχία του έθνους με την ηγεμονία ενός ατόμου».

Κατά την ψηφοφορία, η οποία ήταν τυπικά μυστική, πολλοί βουλευτές υπέρ του πακέτου προτίμησαν να ψηφίσουν φανερά, ορισμένοι μάλιστα με το κινητό τους ή την ταμπλέτα τους κατέγραφαν άλλους ενώ ψήφιζαν. Παρ' όλ' αυτά, το αποτέλεσμα έδειξε ότι υπήρξαν διαρροές τόσο από το συνεργαζόμενο με την κυβέρνηση ακροδεξιό κόμμα (MHP) όσο και από το ίδιο το κυβερνών AKP. Στο μεταξύ, οι συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας πολιτών που οργανώθηκαν έξω από το κοινοβούλιο έδειξαν ότι το αποτέλεσμα μπορεί να μην είναι προδιαγεγραμμένο.

Πηγή: Deutsche Welle