ΤΙ ΑΦΗΝΕΙ ΠΙΣΩ ΤΗΣ Η ΦΕΤΙΝΗ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΙ ΤΙ ΦΕΡΝΕΙ Η ΝΕΑ, ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΑΝΑΛΥΤΕΣ

Κατά το τρέχον έτος συνέβησαν πολλά, ενώ το νέο έτος που θα υποδεχθούμε σε μερικές μέρες πιθανότατα να φέρει την ευρωπαϊκή αλλά και διεθνή κοινότητα ενώπιον πολύ σοβαρότερων ζητημάτων από τα όσα βίωσε εφέτος

Η επίθεση σε μια χριστουγεννιάτικη αγορά στην πρωτεύουσα της Γερμανίας έχει αυξήσει τις πιθανότητες να επικρατήσει η άκρα Δεξιά στη χώρα αυτή, αν και προς το παρόν δεν δείχνει να συμβαίνει στις εθνικές εκλογές του ερχόμενου χρόνου, ενώ μπορεί να αυξήσει τις ελπίδες της ακροδεξιάς προέδρου του Εθνικού Μετώπου Μαρίν Λε Πεν στις προεδρικές εκλογές της Γαλλίας το 2017

Η δολοφονία του πρέσβη της Ρωσίας στην Τουρκία, το βράδυ της περασμένης Δευτέρας, ίσως να προκάλεσε συγκρίσεις με τη δολοφονία το 1914 του Αρχιδούκα Φράνσις Φέρντιναντ, σίγουρα όμως δεν πρόκειται να είναι η αφορμή για έναν πόλεμο, όμοιο με αυτόν που ξέσπασε μετά το Σαράγεβο. Ήταν ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος. Η επίθεση με ένα φορτηγό, που προκάλεσε τον θάνατο 12 ανθρώπων στο Βερολίνο, λίγες ώρες αργότερα από τη δολοφονία της Άγκυρας, θα μπορούσε εντούτοις να προκαλέσει έναν ακόμα πολιτικό κλονισμό στην Ευρώπη.

Άλλες εκπλήξεις

Το 2016 δείχνει έτοιμο να επιφέρει και άλλες αναπάντεχες και μερικές φορές βίαιες εκπλήξεις ώς το τέλος του. Αν το 1989 -έτος της πτώσης του Τείχους του Βερολίνου- ήταν το σημείο όπου η παγκοσμιοποίηση, η φιλελεύθερη δημοκρατία και η δυτική άποψη για το τι είναι σύγχρονο, θεωρήθηκε ως θρίαμβος, ο χρόνος που τώρα μας αποχαιρετά ίσως να είναι ό,τι χειρότερο θα μπορούσε να συμβεί στον κόσμο. Σε πολλούς ίσως αυτό να φαντάζει ως υπερβολή.

Αλλά η εκλογική έκπληξη στο δημοψήφισμα για το Brexit και η εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ -καθώς και πολυάριθμα άλλα γεγονότα σε ολόκληρο τον κόσμο- μας θυμίζουν με τον πιο εμφατικό τρόπο τα δραματικά γεγονότα που κηλίδωσαν τον χρόνο που φεύγει. Ο επόμενος χρόνος θα μπορούσε να οδηγήσει την ανθρωπότητα σε πιο ήπιες καταστάσεις, αλλά θα μπορούσε να οδηγήσει και σε ακόμα μεγαλύτερες ανεξέλεγκτες καταστάσεις.

Ακροδεξιά, Γερμανία και Γαλλία

Η επίθεση σε μια χριστουγεννιάτικη αγορά στην πρωτεύουσα της Γερμανίας έχει αυξήσει τις πιθανότητες να επικρατήσει η άκρα Δεξιά στη χώρα αυτή, αν και προς το παρόν δεν δείχνει να συμβαίνει στις εθνικές εκλογές του ερχόμενου χρόνου. Το φονικό στο Βερολίνο θα μπορούσε επίσης να αυξήσει τις ελπίδες της ακροδεξιάς προέδρου του Εθνικού Μετώπου Μαρίν Λε Πεν στις προεδρικές εκλογές της Γαλλίας το 2017. Είναι βέβαια πιθανό οι δυνάμεις της μετριοπάθειας να ανακάμψουν τον ερχόμενο χρόνο - όπως συνέβη στις προεδρικές εκλογές της Αυστρίας. Ο ακραίοι δεν κερδίζουν πάντα.

Παρ' όλ' αυτά, το 2016 έδειξε πως τίποτε πλέον δεν είναι αληθινά απίστευτο - ή τουλάχιστον μερικές εναλλακτικές που στο παρελθόν εθεωρούντο εκτός πραγματικότητας, τώρα να έχουν πολλές πιθανότητες να συμβούν. Αυτό που επίσης είναι ξεκάθαρο, είναι πως ακόμα δεν έχουμε δει τις επιπτώσεις των περισσοτέρων που συνέβησαν το 2016. Ο εκλελεγμένος Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ακόμα δεν έχει εισέλθει στον Λευκό Οίκο, αλλά αυτός και τα όσα λέει μέσω του λογαριασμού του στο Twitter έχουν, ήδη, δημιουργήσει μεγάλο πανικό.

Η εκλογή Τραμπ

Ακόμα είναι πολύ νωρίς για να προβλέψει κανείς τι σημαίνει η εκλογή Τραμπ, το σίγουρο όμως είναι πως θα πρόκειται για μια πολύ διαφορετική προεδρία. Θα μπορούσε να σημαίνει ότι προσωρινά τουλάχιστον οι σχέσεις με τη Ρωσία θα βελτιωθούν. Η Μόσχα λέει πως οι σχέσεις με την Ουάσιγκτον βρίσκονται στην... κατάψυξη, αλλά ο Τραμπ συνέδεσε τη δολοφονία στην Άγκυρα με την τρομοκρατική ενέργεια στο Βερολίνο, τονίζοντας ότι προτίθεται να συνεργαστεί πολύ στενότερα με τη Ρωσία, ιδιαίτερα στον τομέα της καταπολέμησης των φανατικών Ισλαμιστών.

Ερωτηματικά υπάρχουν για το πώς θα χειριστεί την κατάσταση στη Συρία, ιδιαίτερα μετά την πτώση του Χαλεπίου, όπου νίκη της αντιπολίτευσης δεν φαίνεται στον ορίζοντα. Η κυβέρνηση Τραμπ θα μπορούσε, από τη άλλη, να βρεθεί σε μεγαλύτερη ακόμα αντιπαράθεση με τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας. Το επεισόδιο με το μη επανδρωμένο υποβρύχιο των Αμερικανών, που κατασχέθηκε στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας από τους Κινέζους, θα είναι πολύ δύσκολο να το καταπιεί ο Τραμπ. Ήδη ο εκλελεγμένος Πρόεδρος έτριξε τα δόντια στο Πεκίνο, ανατρέποντας διπλωματική πολιτική δεκαετιών, όταν μίλησε απ' ευθείας με την Πρόεδρο της Ταϊβάν, που του τηλεφώνησε για να τον συγχαρεί για την εκλογή του.

Το Πεκίνο, που υιοθετεί πολιτική μιας Κίνας, θεωρώντας την Ταϊβάν επαρχία του, που αποσχίσθηκε μετά την ήττα των εθνικιστών του Τσανγκ Κάι Σεκ από τους κομμουνιστές του Μάο Τσε Τουνγκ, έκανε τον κόσμο άνω κάτω με τις διαμαρτυρίες του για την πολιτική του Τραμπ. Ο ίδιος απάντησε διορίζοντας ως σύμβουλό του σε θέματα εμπορίου τον πιο δεδηλωμένο εχθρό της πολιτικής της ύφεσης με την Κίνα. Οι εμπορικές σχέσεις ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Κίνα αναμένεται πως θα περάσουν δύσκολες ώρες.

Βρετανία και Brexit

Αν είναι να πάρει κανείς στα σοβαρά την Πρωθυπουργό της Βρετανίας, τότε το 2017 το Brexit θα αρχίσει να σημαίνει Brexit, καθώς το Λονδίνο θα κληθεί να ενεργοποιήσει το άρθρο 50 για την αποχώρηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τι θα συμβεί στη συνέχεια. Και τούτο γιατί τέτοιο πράγμα δεν έχει ξανασυμβεί, ενώ κανείς δεν ξέρει πώς θα είναι πολιτικά η Ευρωπαϊκή Ήπειρος στο τέλος του ερχόμενου χρόνου. Η επίθεση στο Βερολίνο θα αυξήσει τις πολιτικές πιέσεις στην Καγκελάριο Άγκελα Μέρκελ, σχετικά με τις πολιτικές της απέναντι στους μετανάστες.

Οι τρομοκρατικές επιθέσεις στη Γαλλία, εν τω μεταξύ, αύξησαν τη δημοτικότητα του Εθνικού Μετώπου της Λε Πεν. Προς το παρόν, δεν φαίνεται πιθανό η Εναλλακτική για τη Γερμανία -ένα ακροδεξιό κόμμα που σε πρόσφατες εκλογικές αναμετρήσεις σε αρκετά βασικά γερμανικά κρατίδια κέρδισε το ένα τρίτο των ψήφων- να είναι ικανό από μόνο του να ανατρέψει τους Χριστιανοδημοκράτες της Μέρκελ. Όμως θα μπορούσε να προκαλέσει την πτώση της και την αντικατάστασή της από κάποιον πιο μετριοπαθή πολιτικό, είτε από το κόμμα της ή από κάποιον άλλον από τα αστικά κόμματα της Γερμανικής Βουλής.

Ο κίνδυνος για την Ευρώπη

Μια μετακίνηση της Ευρώπης προς την άκρα Δεξιά δεν είναι αναπόφευκτη. Το ποσοστό που πήρε η άκρα Δεξιά στις αυστριακές εκλογές είναι τεράστιο. Η προοπτική ενδυνάμωσης των ακροδεξιών κομμάτων στη Γαλλία, τη Γερμανία και άλλες χώρες θα μπορούσε να τους δώσει κυρίαρχο ρόλο. Η Ευρώπη δεν θα είναι πλέον ίδια. Όπως υποστηρίζει το πρακτορείο Reuters, το 2017 θα μπορούσε να ανατραπεί το ευρωπαϊκό ιδεώδες του Φιλελευθερισμού, με τα ανοικτά σύνορα και το εμπόριο. Και η ίδια η Ευρώπη ίσως να μην καταφέρει να επιβιώσει από τέτοια προοπτική.

Το ευρώ αναμένεται πως θα κλυδωνιστεί. Το ιταλικό δημοψήφισμα αυτόν τον μήνα έχει προκαλέσει μεγάλη κρίση στο κράτος, ενώ δεν αποκλείεται πλέον το αντιευρωπαϊκό κίνημα «Πέντε Αστέρια» να αναλάβει τον έλεγχο της διακυβέρνησης της χώρας. Αν η Ιταλία φύγει από την Ευρωζώνη, θα σημάνει το οριστικό τέλος του ευρώ και το Brexit θα μοιάζει με παιγνίδι μπροστά σε αυτά που θα ακολουθήσουν μια ιταλική έξοδο.

Καραδοκεί κι η Ρωσία

Στην ανατολική πτέρυγα της Ευρώπης, η Ρωσία περιμένει καραδοκώντας έτοιμη να προκαλέσει πολιτικό χάος και να φέρει τα πράγματα στο δικό της γήπεδο. Μετά τη νίκη του Τραμπ, το μακροπρόθεσμο μέλλον του ΝΑΤΟ έχει τεθεί υπό αμφισβήτηση. Η δολοφονία στην Άγκυρα έφερε την Τουρκία πλησιέστερα στη Ρωσία και το Ιράν, που συζητούν μόνες τους πλέον το μέλλον της Συρίας. Η Τουρκία μπορεί να είναι μέλος του ΝΑΤΟ, αλλά με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στο τιμόνι δεν αποκλείεται να κινηθεί πλησιέστερα στον Βλαντίμιρ Πούτιν.

Ήδη ο Τούρκος Πρόεδρος έχει πει πολλές φορές ότι η χώρα του δεν χρειάζεται την ΕΕ, καθώς θα μπορούσε να συνάψει οικονομικές και εμπορικές συμφωνίες με την Κίνα ή τη Ρωσία. Όπως παραδέχονται αναλυτές σε διάφορες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, το 2016 ήταν ένα πολύπλοκο έτος, και κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει το 2017 να είναι χειρότερο.