ΟΙ ΕΚΤΙΜΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΑΣΙΑ ΤΟΥ ΟΗΕ

Η πραγματικότητα είναι οδυνηρή, τόσο σε οικονομικό όσο και σε πολιτικό επίπεδο, αφού δεν δικαιώθηκαν οι πόθοι εκατοντάδων εκατομμυρίων Αράβων για οικονομική ανάπτυξη και δημοκρατία

Η εξέγερση που ξεκίνησε από την Τυνησία προκάλεσε την ανατροπή ηγετών σε τέσσερεις χώρες και οδήγησε σε πολέμους, καταστροφές και ασύλληπτη αθλιότητα τους λαούς στη Λιβύη, τη Συρία και την Υεμένη

Σε χώρες όπου σημειώθηκαν πολιτικές αλλαγές, οι νέες κυβερνήσεις δεν έχουν προχωρήσει σε οικονομικές μεταρρυθμίσεις που θα αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τα ζητήματα τα οποία προκάλεσαν αρχικά την εξέγερση των πολιτών

Δεν χωράει καμιά αμφιβολία πως η μεγαλύτερη απειλή για την πολιτική μεταρρύθμιση προέρχεται από τις διαμάχες ανάμεσα στα τρία ισχυρότερα πολιτικά στοιχεία της τυνησιακής κοινωνίας

Η κατ’ ευφημισμόν μονάχα Αραβική Άνοιξη, το κίνημα των διαδηλώσεων για οικονομική ευμάρεια και περισσότερη δημοκρατία στον αραβικό κόσμο, όπως ήταν ο πόθος εκατομμυρίων, νέων κυρίως ανθρώπων, έχει κοστίσει ως σήμερα περίπου 620 δισεκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με τον ΟΗΕ. Ο υπολογισμός αυτός είναι ο πρώτος του είδους του από έγκυρο οικονομικό σώμα και εκπροσωπεί το 6% του συνολικού Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος (GDP) της περιοχής, ανάμεσα στο 2011 και το 2015. Αυτό το αναφέρει η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή για τη Δυτική Ασία (ESCWA) του ΟΗΕ.

Πώς ξεκίνησε

Η εξέγερση που ξεκίνησε από την Τυνησία προκάλεσε την ανατροπή ηγετών σε τέσσερεις χώρες και οδήγησε σε πολέμους, καταστροφές και ασύλληπτη αθλιότητα τους λαούς στη Λιβύη, τη Συρία και την Υεμένη. Η ESCWA, για να κάνει τους υπολογισμούς της, χρησιμοποίησε στοιχεία για την ανάπτυξη στον αραβικό κόσμο πριν από την εξέγερση.

Αυτά τα στοιχεία περιλαμβάνουν χώρες που δεν επηρεάστηκαν από την πολιτική αναταραχή, αλλά που τώρα αντιμετωπίζουν πρόβλημα από το κύμα των μεταναστών, την απώλεια υπηρεσιών και συναλλαγών με τις χώρες που επλήγησαν από την εξέγερση και κυρίως από τη δραματική πτώση εσόδων από τον τουρισμό.

Στη Συρία, όπου οι αντικυβερνητικές διαδηλώσεις μεταβλήθηκαν σε έναν φοβερό εμφύλιο πόλεμο, στον οποίο τώρα μετέχουν πολλές ξένες δυνάμεις, η απώλεια κεφαλαίων ανέρχεται από το 2011 στα 259 δισεκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα την Εθνική Ατζέντα για το Μέλλον της Συρίας του ESCWA. Σε χώρες όπου σημειώθηκαν πολιτικές αλλαγές, οι νέες κυβερνήσεις δεν έχουν προχωρήσει σε οικονομικές μεταρρυθμίσεις που θα αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τα ζητήματα τα οποία προκάλεσαν αρχικά την εξέγερση των πολιτών. Οπότε εγκυμονεί πάντα ο κίνδυνος για νέα αναταραχή.

Οι εξαιρέσεις

Παρόλα αυτά, υπάρχουν και οι εξαιρέσεις. Μία από αυτές, η πιο χτυπητή ίσως, είναι η περίπτωση της Τυνησίας. Μια ομάδα από κοινωνικές οργανώσεις σε αυτήν τη χώρα τιμήθηκε το 2015 με το βραβείο Νομπέλ Ειρήνης. Πώς, όμως, μια αραβική χώρα πέτυχε να γράψει ιστορία τη στιγμή που άλλες, πιο ιστορικές, ίσως απέτυχαν παταγωδώς;

Το Ιράκ και η Συρία είναι γονατισμένες από εμφυλίους πολέμους. Η Αίγυπτος κυβερνιέται από τον στρατό της. Και η Λιβύη, έπαψε να είναι κυρίαρχο κράτος. Μέσα όμως σε αυτό το χάος της Μέσης Ανατολής, η Τυνησία κατάφερε να διατηρήσει τις δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις. Από τότε που ανατράπηκε ο Πρόεδρος Ζιν Αλ Αμπιντίν Μπεν Άλι το 2011, στη χώρα έχουν διενεργηθεί δύο δυναμικές αλλά ειρηνικές γενικές εκλογές. Παρόλα αυτά ισχυρές δυνάμεις αντιτίθενται στην τυνησιακή δημοκρατία. Αυτόν τον Μάρτιο τζιχαντιστές δολοφόνησαν 22 ανθρώπους στο Εθνικό Μουσείο της Τυνησίας. Τρεις μήνες αργότερα, 38 άνθρωποι σφαγιάστηκαν στην παραλία Σουσέ. Αλλά ενώ οι επιθέσεις των τζιχαντιστών ήταν αιματηρές και θεαματικές, αυτοί που χρησιμοποιούν τη βία δεν έχουν τη λαϊκή συμπάθεια.

Η απειλή για την τυνησιακή κοινωνία

Δεν χωράει καμία αμφιβολία πως η μεγαλύτερη απειλή για την πολιτική μεταρρύθμιση προέρχεται από τις διαμάχες ανάμεσα στα τρία ισχυρότερα πολιτικά στοιχεία της τυνησιακής κοινωνίας:

- Το πολιτικό σκέλος των Ισλαμιστών, που όμως απορρίπτει τη βία.
- Τους φιλοδυτικούς κοσμικούς.
- Τα στοιχεία του παλιού καθεστώτος.

Καθεμία από αυτές τις τρεις παρατάξεις έχει τους λόγους της να φοβάται τις άλλες. Στη μετά τον Μπέν Άλι περίοδο, οι Ισλαμιστές της Ενάχντα, που είναι κάτι σαν τη Μουσουλμανική Αδελφότητα της Αιγύπτου, είχαν σοβαρές ανησυχίες ότι θα τους έριχναν και πάλι στα μπουντρούμια των φυλακών, από τα οποία βγήκαν χιλιάδες ακτιβιστές στα πρώτα χρόνια της Αραβικής Άνοιξης. Από τη μεριά τους οι κοσμικοί φοβόντουσαν πως ό,τι και αν έλεγαν δημόσια οι ισλαμιστές, στο παρασκήνιο σχεδίαζαν να ιδρύσουν Ισλαμικό Κράτος, στο οποίο ο Δυτικός τρόπος ζωής θα ήταν αδύνατο να υπάρξει.

Εν τω μεταξύ οι οικογένειες της ελίτ, που είχαν κερδίσει πολλά στη διάρκεια των χρόνων του Μπεν Άλι, ανησυχούσαν πως θα τους κατηγορούσαν για όλα τα δεινά που είχε υποστεί ο λαός. Ορισμένοι Τυνήσιοι έχουν κατηγορήσει την παλιά ελίτ ότι επιχειρεί να υπερασπίσει τα οικονομικά της συμφέροντα επαναφέροντας προστατευτικούς και αυταρχικούς νόμους. Αντιτρομοκρατικοί νόμοι έχουν χρησιμοποιηθεί για να περιορισθούν οι πολιτικές ελευθερίες.

Διαδραματίζει σημαντικό ρόλο

Και, όμως, παρά όλα αυτά τα προβλήματα και εμπόδια, η Τυνησία διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην προώθηση των δημοκρατικών θεσμών στη Μέση Ανατολή.
Η Επιτροπή Νομπέλ θεωρεί πως τον μεγαλύτερο ρόλο τον έπαιξε το Κουαρτέτο Εθνικού Διαλόγου. Ιδρύθηκε από τέσσερεις ισχυρούς πυλώνες της τυνησιακής κοινωνίας, όπως είναι οι Ενώσεις, οι Δικηγόροι, οι Υπάλληλοι και οι Ακτιβιστές των Ανθρώπινων Δικαιωμάτων.

Αυτό το Κουαρτέτο δραστηριοποιήθηκε σε μια κρίσιμη εποχή το 2013, όταν η δολοφονία 3 εξεχόντων πολιτικών της Αριστεράς κόντεψε να προκαλέσει εμφύλιο πόλεμο στη χώρα. Οι δολοφονίες ερμηνεύθηκαν ως μια ακόμα προσπάθεια των Ισλαμιστών να κερδίσουν το πάνω χέρι, ώστε να αποκτήσουν πολιτική κυριαρχία. Η αντι-ισλαμική αντιπολίτευση αποχώρησε από τη Συνταγματική Συνέλευση. Σε αυτήν ακριβώς τη στιγμή το Κουαρτέτο επενέβη αποφασισμένο να λύσει τις διαφορές της τυνησιακής κοινωνίας προωθώντας πολιτική μη βίας.

Οι νικητές του φετινού Νομπέλ Ειρήνης διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο μεσολαβώντας ανάμεσα στα διαφορετικά κόμματα τής μετά την Αραβική Άνοιξη κυβέρνησης της χώρας. Στο Κουαρτέτο οφείλεται η έναρξη διαλόγου ανάμεσα στους Ισλαμιστές της Τυνησίας και τον συνασπισμό των κοσμικών κομμάτων το 2013, όταν ο διχασμός ήταν στα πρόθυρα και η πολιτική και οικονομική κρίση απειλούσαν να ρίξουν στο βάραθρο τη χώρα.

Η Γιασεμί Επανάσταση

Η επανάσταση της Τυνησίας, που είναι γνωστή ως η Γιασεμί Επανάσταση, άρχισε προς το τέλος του 2010 προκαλώντας την πτώση του Προέδρου Ζιν Ελ Αμπιντίν Μπεν Άλι τον Ιανουάριο του 2011. Ακολούθησαν οι πρώτες δημοκρατικά ελεύθερες εκλογές. Ο Κατσί Κούλμαν Φιβ, πρόεδρος της Επιτροπής Νόμπελ Ειρήνης, δήλωσε πως ο ρόλος του Κουαρτέτου για τον εκδημοκρατισμό της Τυνησίας ανταποκρίνεται πλήρως στους οραματισμούς για την ειρήνη του Άλφρεντ Νόμπελ, όπως περιγράφονται στη διαθήκη του.

Αλλά όπως επισημαίνουν πολιτικοί παρατηρητές, οι διαμεσολαβητές πέτυχαν γιατί και άλλοι Τυνήσιοι επιδίωκαν τον πλουραλισμό και τις δημοκρατικές διαδικασίες. Για παράδειγμα, σε αντίθετη με τον αιγυπτιακό, ο τυνησιακός στρατός ποτέ δεν είχε πολιτικές φιλοδοξίες. Και κατά τη διάρκεια της πολιτικής κρίσης του 2013, οι Ισλαμιστές, αποστομώνοντας όλους τους επικριτές τους, έβαλαν στο περιθώριο την εκλογική τους νίκη.

Ύστερα από έντονες διαβουλεύσεις, που διεξήχθησαν με πρωτοβουλία του Κουαρτέτου, η Ενάχντα παρέδωσε την εξουσία ώστε να επιτευχθεί ένας ευρύτερος πολιτικός διακανονισμός. Η μεταβατική περίοδος της Τυνησίας ολοκληρώθηκε το 2014 με συμφωνία για νέο Σύνταγμα και την εκλογή ενός συνασπισμού, στον οποίο μετέχουν όλες οι πολιτικές δυνάμεις της χώρας.

Τα επείγοντα ζητήματα

Η Αραβική Άνοιξη στη Τυνησία άρχισε όταν ένας πλανόδιος μικροπωλητής, ο Μοχάμαντ Μπουαζιζί, εξοργισμένος που δεν μπορούσε να βγάλει τα απαραίτητα προς το ζην, αυτοπυρπολήθηκε. Πολλοί από τον σχετικά ικανοποιητικού βαθμού μόρφωσης πληθυσμό της Τυνησίας παραμένουν δυσαρεστημένοι που δεν μπορούν να απολαύσουν αγαθά αντάξια των γνώσεών τους και να θρέψουν τις οικογένειές τους. Οι Ισλαμιστές και οι κοσμικοί πολιτικοί της Τυνησίας αυτό το ξέρουν, ενώ αναγνωρίζουν επίσης πως ο ρόλος της θρησκείας στην πολιτική είναι δευτερεύον ζήτημα στα ενδιαφέροντα όλων των τάξεων της κοινωνίας.

Για τους περισσότερους ψηφοφόρους τα πιο επείγοντα ζητήματα είναι οι μέτριες υπηρεσίες που προσφέρονται από την Κυβέρνηση, η αβεβαιότητα με την κατάσταση της ασφάλειας και το σημαντικότερο απ' όλα, η έλλειψη θέσεων εργασίας. Οι οικονομικές και οι πολιτικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Τυνησία είναι αληθινές. Αλλά προς το παρόν αυτή η αραβική χώρα με τις Μεσογειακές ακτές μπορεί να κοιτάζει πίσω τουλάχιστον τέσσερα χρόνια -καθώς και στο Κουαρτέτο με το Νομπέλ Ειρήνης- και να γιορτάζει το γεγονός, ότι σε σύγκριση με όλους τους άλλους στην περιοχή έχει καταφέρει να κρατήσει ζωντανά τα ιδανικά της Αραβικής Άνοιξης.