Ανάλωσε όλη τη μακρόχρονη ζωή του στην αναζήτηση της αλήθειας και της γνώσης
Αστρονόμος, φυσικός, μαθηματικός, φιλόσοφος, υπήρξε ο θεμελιωτής της ατομικής θεωρίας, η οποία αν και αρχικά αμφισβητήθηκε, εντούτοις στο τέλος δικαιώθηκε

Από τα μεγαλύτερα πνεύματα όλων των εποχών, ο Δημόκριτος ανάλωσε όλη τη μακρόχρονη ζωή του στην αναζήτηση της αλήθειας και της γνώσης. Αστρονόμος, φυσικός, μαθηματικός, φιλόσοφος, υπήρξε ο θεμελιωτής της ατομικής θεωρίας. Δεν αποτελεί καθόλου υπερβολή ότι ο Δημόκριτος θεωρείται από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της ανθρώπινης σκέψης. Το έργο του αρχικά αμφισβητήθηκε, ωστόσο η πορεία των αιώνων δικαίωσε τις δημοκρίτειες αντιλήψεις με τη σύγχρονη πειραματική επιστήμη.

Η ατομική θεωρία έμελλε να προκαλέσει αντιπαραθέσεις ανάμεσα στον Ισαάκ Νεύτωνα και τον Λάιπνιτς, σχετικά με το κενό του χώρου. Τα άτομα ήταν πλέον ένα γεγονός επιστημονικά αποδεδειγμένο. Άρα, ο πρώτος σοφός που μίλησε για τα άτομα ήταν ο Δημόκριτος. Παράλληλα, η αιτιοκρατία ήταν απόρροια της ατομικής θεωρίας, ένα γεγονός που παραμένει μέχρι σήμερα αμφιλεγόμενο θέμα μεταξύ των επιστημόνων.

Η φύση του σύμπαντος
«Σύμφωνα με τον Δημόκριτο», γράφει ο Philip Stokes, «η θεμελιώδης φύση του σύμπαντος αποτελείται από αδιαίρετα άτομα σε διαρκή κίνηση, που ταξιδεύουν σε ένα απέραντο κενό. Τα υλικά αντικείμενα είναι προσωρινές αλληλουχίες αυτών των ατόμων και κατασκευάζονται ή καταστρέφονται καθώς τα άτομα ενώνονται και διασκορπίζονται ανάλογα με τις φυσικές δυνάμεις, ενώ τα ίδια τα άτομα είναι αιώνια και ακατάλυτα. (...)

Για τον Δημόκριτο, οτιδήποτε υπάρχει αποτελεί αλληλουχία ατόμων - ακόμα και οι σκέψεις. Ωστόσο, συμφωνώντας με τον Παρμενίδη και τον Ζήνωνα, ο Δημόκριτος υποστηρίζει ότι η κίνηση θα ήταν αδύνατη, όπως ανέφερε ο Παρμενίδης. Για να δικαιολογήσει την κίνηση, ο Δημόκριτος υποστήριξε ότι η μόνη πραγματική ύπαρξη είναι το απέραντο κενό, ο απόλυτος χώρος, όπου τα άτομα βρίσκονται σε διαρκή κίνηση».

Στοχαστική σκέψη
Ο Δημόκριτος οριοθέτησε τη φιλοσοφία του μέσα από την ατομική θεωρία, χωρίς να έχει στα χέρια του εμπειρικές αποδείξεις και επιστημονικά όργανα που θα του εξασφάλιζαν την άμεση παρατήρηση. Είναι ιδιαίτερα εκπληκτικό, αν αναλογισθεί κανείς ότι μόνο με το φωτεινό μυαλό του και τη βαθιά στοχαστική του σκέψη κατάφερε να πει αλήθειες που επιβεβαιώθηκαν μετά από αρκετούς αιώνες. Αυτό και μόνο αυτό, τον καθιστά ένα από τα κορυφαία πνεύματα όλων των εποχών.

Ο Νίκος Παπαδόπουλος, στο έργο του «Ο κόσμος της αρχαίας ελληνικής σοφίας», σημειώνει για τον Δημόκριτο: «Οι περισσότερες πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του διασώθηκαν από τον Διογένη τον Λαέρτιο. Πάντως, ο ίδιος ήταν πολυγραφότατος και ασχολήθηκε με όλους σχεδόν τους κλάδους της ανθρώπινης γνώσης. Θεωρείται ο ιδρυτής της θεωρίας της ύλης των ατόμων και πίστευε ότι το σύμπαν αποτελείται από άπειρα, αιώνια, άφθαρτα και αδιαίρετα μόρια, τα άτομα, τα οποία κινούνται ακατάπαυστα στον χώρο».

Τα μεγάλα μυστικά
Ιδιαίτερη ικανοποίηση έβρισκε ο Δημόκριτος στον στοχασμό και τη μελέτη, αφού έλεγε ότι «τα βιβλία είναι το φάρμακο της νόησης», αναζητώντας την αρχική αιτία των πραγμάτων. Προτιμούσε να ανακαλύψει την αλήθεια του σύμπαντος, παρά να γίνει βασιλιάς! Ασφαλώς, τα κριτήρια της ύλης και του χώρου τον συντρόφευαν σε ολάκερη τη μακρά ζωή του. Πέθανε στη γενέτειρά του σε προχωρημένη ηλικία, το 361 π.Χ. δηλαδή, σε ηλικία 109 χρονών, από φυσικό θάνατο. Ωστόσο, οι ιδέες και γενικά η φιλοσοφία του έμειναν ανεκτίμητη κληρονομιά για όλη την ανθρωπότητα.

Αμέτρητοι κόσμοι
Ο μεγάλος φιλόσοφος γεννήθηκε στα Άβδηρα Θράκης το 470 π.Χ. και είχε ως δάσκαλό του τον Λεύκιππο. Ο πατέρας του ήταν αρκετά πλούσιος και τον βοήθησε στις σπουδές του. Ο Δημόκριτος ασχολήθηκε ιδιαίτερα με την ανθρώπινη ψυχή, δίνοντας τις δικές του συμβουλές, ιδρύοντας μάλιστα και Σχολή. «Η σοφία απαλλάσσει την ψυχή από τα πάθη», έλεγε χαρακτηριστικά.

Ο Αμερικανός αστρονόμος και Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Αριζόνας Κρις Ίμπι, στο βιβλίο του «Το ζωντανό σύμπαν» σχολιάζει εγκωμιαστικά την αρχαία ελληνική σκέψη και τονίζει ότι οι αρχαίοι Έλληνες υπήρξαν οι πρωτοπόροι των επιστημών. Για τον Δημόκριτο κάνει ειδική αναφορά για την εξαιρετική ευρηματικότητά του και τη σημασία των θεωριών του στη σύγχρονη εποχή, λέγοντας ότι: «Ο Δημόκριτος προχώρησε ακόμη περισσότερο, θεωρώντας ότι η Σελήνη συγκροτείται από βουνά και κοιλάδες και ότι ο Γαλαξίας μας είναι μια συστοιχία άστρων.

Δέχτηκε αξιωματικά ότι ο χώρος είναι άπειρος και κατειλημμένος από άτομα με καθαρό κενό ανάμεσά τους. Αυτό πλησιάζει εκπληκτικά τις σύγχρονες κοσμολογικές απόψεις. Δεν είχε καμιά δυσκολία να φανταστεί την ποικιλία των κόσμων που θα μπορούσαν να δημιουργηθούν από έναν άπειρο αριθμό ατόμων».

Ο Δημόκριτος παραμένει ο θεμελιωτής της ατομικής θεωρίας. Η διανόησή του επηρέασε θετικά την παγκόσμια φιλοσοφική σκέψη και οι επιστήμες σε όλο τον κόσμο τιμούν αυτόν τον μεγάλο στοχαστή.