Τα συμφέροντα των «παικτών» στην παρούσα κρίση εμπόδιο για την ειρηνική διευθέτησή της
Πολλοί αναλυτές αναρωτιούνται, όμως, αν όσα συμβαίνουν στη γείτονα χώρα εν τέλει μας δείχνουν ποιο θα είναι το μέλλον, μια ένδειξη για την κατεύθυνση που έχει πάρει ο κόσμος

Ο εμφύλιος πόλεμος στη Συρία δείχνει πως είναι δυσχείριστος, ατέλειωτος, ένας χείμαρρος που δημιουργείται από διάφορα μολυσμένα ποταμάκια ιστοριών - από την άθλια προετοιμασμένη εισβολή στο Ιράκ ώς την Αραβική Άνοιξη που μεταβλήθηκε σε Αραβικό χειμώνα, από τοπικούς πολέμους 14 αιώνων ώς το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.

Πολλοί αναλυτές αναρωτιούνται, όμως, αν αυτός ο εμφύλιος πόλεμος εν τέλει μας δείχνει ποιο θα είναι το μέλλον - ίσως όχι ένα μέλλον που θα καλωσορίζαμε αλλά, εν πάση περιπτώσει, μια ένδειξη για την κατεύθυνση που έχει πάρει ο κόσμος. Η Συρία έχει μεταβληθεί σε κρανίου τόπο - το αποτέλεσμα ενός καταστροφικού πολέμου (συνήθως αυτοί οι πόλεμοι διαρκούν επτά χρόνια), ο οποίος σε μεγάλο βαθμό άγεται και φέρεται από άλλους διεθνείς πρωταγωνιστές.

Βαθειά απαισιοδοξία…
Σε μια πρόσφατη εκπομπή του BBC με τίτλο «The World at One» αφιερωμένη στην κρίση της Συρίας, οι περισσότεροι από αυτούς που μετείχαν εξέφρασαν τη βαθιά απαισιοδοξία τους για την προοπτική ο πόλεμος να τελειώσει σύντομα - στην πραγματικότητα σχεδόν κανείς δεν πίστευε ότι θα λήξει. Κάποιος, μάλιστα, υπέθεσε πως ένα από τα προβλήματα αυτού του πολέμου είναι ότι, ακόμα και αν μερικά κράτη που ενέχονται στη σύρραξη μπορεί να επιθυμούν την ειρήνη, αυτή δεν είναι η προτεραιότητά τους.

Τα βασανιστικά ερωτήματα
Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και οι υπόλοιπες χώρες της Δύσης θέλουν την καταστροφή του αυτοαποκαλούμενου Ισλαμικού Κράτους και θα επιθυμούσαν ο Σύρος Πρόεδρος Μπασάρ αλ Άσαντ να εκδιωχθεί και να αντικατασταθεί από τη «δημοκρατική» αντιπολίτευση. Δημοκρατική; Σε ποια Αραβική χώρα επικράτησε ποτέ δημοκρατικό σύστημα δυτικού τύπου; Και ρώτησε κανείς από τους «δημοκράτες» της Δύσης αν οι αραβικές μάζες θέλουν ή είναι έτοιμες για ένα πιο αντιπροσωπευτικό σύστημα διακυβέρνησης;

Σκέφτηκαν ποτέ οι «δημοκράτες» της Δύσης ότι μπορεί η μεγάλη πλειοψηφία των λαών που διαμορφώνουν τα λεγόμενα αραβικά κράτη να μη θέλουν τη -δυτικού τύπου- δημοκρατία, είτε γιατί έτσι τους αρέσει είτε γιατί οι παραδόσεις τους είναι διαφορετικές από αυτές στη Δύση, είτε γιατί η θρησκεία τους, το Ισλάμ, δεν βοηθά στην ανάπτυξη δημοκρατικών συστημάτων;

Τουρκία, Ιράν και Σαουδική Αραβία
Η Τουρκία, η κατ' ευφημισμό «δημοκρατική» Τουρκία, του φασίστα νεοσουλτάνου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, που λέει ότι θέλει να εντάξει τη χώρα του στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά με τα ισλαμικά ήθη και έθιμά της και με τις συνεχείς αμφισβητήσεις διεθνών συνθηκών στις σχέσεις της με την Ελλάδα, ανησυχεί για το αυξανόμενο κύμα των προσφύγων και για το ενδεχόμενο ίδρυσης ενός ανεξάρτητου κουρδικού κράτους.

Επίσης δεν βλέπει με καλό μάτι τα σουνιτικά κινήματα. Για το Ιράν και τη Σαουδική Αραβία, η Συρία είναι άλλο ένα μέτωπο στη διαμάχη τους για το ποια θα έχει τον ρόλο της περιφερειακής Υπερδύναμης - μια διαμάχη που επεκτείνεται σε άλλες χώρες της περιοχής, με οδυνηρά αποτελέσματα για τους αμάχους.

Ένα παράδειγμα είναι η Υεμένη, όπου η Σαουδική Αραβία βομβαρδίζει ανελέητα πόλεις και χωριά, στα οποία έχουν σπεύσει μαχητές από το Ιράν, για να ενισχύσουν αντάρτες φίλα προσκείμενους στην Τεχεράνη. Οι Σαουδάραβες πολεμούν με όπλα που τους έχουν πουλήσει οι Αμερικανοί και οι Βρετανοί, παραβιάζοντας σχετικές συμφωνίες που απαγορεύουν τη χρήση τους σε περιοχές όπου υπάρχουν άμαχοι.

Το «κλειδί» Ρωσία
Παρ' όλ' αυτά, το «κλειδί» σε όλα είναι η Ρωσία, επισημάνθηκε στην εκπομπή της βρετανικής τηλεόρασης. Πολλά λέγονται για το τι πραγματικά επιδιώκει ο Ρώσος Πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν. Μερικοί λένε ότι θέλει ο ρωσικός στόλος να έχει ένα λιμάνι στη Μεσόγειο, άλλοι ότι δεν θέλει να χάσει έναν σύμμαχο και μερικοί πιστεύουν πως θέλει να τερματίσει μια αστεία «επανάσταση», που πριμοδοτήθηκε από τη Δύση.

Δεν αποκλείεται, όμως, να θέλει και κάτι ακόμα. Να δείξει στον υπόλοιπο κόσμο πως η Ρωσία είναι Υπερδύναμη. Αυτό θα τον κάνει ακόμα πιο δημοφιλή, περιορίζοντας την οποιανδήποτε περίπτωση που σχετίζεται με το ενδεχόμενο να ελαττωθεί η δημοτικότητα και η προβολή του στο εσωτερικό της χώρας.

Ο Ψυχρός Πόλεμος
Ο Ψυχρός Πόλεμος μπορεί να τέλειωσε εδώ και ένα τέταρτο του αιώνα, αλλά τα όσα ακολούθησαν με την ισορροπία της δύναμης ανάμεσα σε όλες τις αντίπαλες παρατάξεις δείχνουν ότι στο παρασκήνιο ποτέ δεν έπαψε να υπάρχει. Οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής δείχνουν πως παραμένουν η σημαντικότερη Υπερδύναμη, αλλά το σύντομο διάστημα στο οποίο παρουσιαζόταν ως η αναμφισβήτητη κυριαρχούσα παγκόσμια δύναμη έχει παρέλθει, τονίστηκε στην ίδια εκπομπή του BBC.

Μερικοί ίσως να υποστηρίξουν πως οι ηθικές αξίες για τις οποίες μάχονταν και που προωθούσαν οι Αμερικανοί μέσω της διεθνούς επιρροής τους θάφτηκαν στην άμμο του Ιράκ. Άλλοι πως αυτό οφείλεται στην έλλειψη αποφασιστικότητας και θέλησης από τον σημερινό Πρόεδρό τους Μπαράκ Ομπάμα.

Είναι αλήθεια πως ο αρχηγός του Λευκού Οίκου δεν έχει απολύτως καμία όρεξη για μεγάλη στρατιωτική αναμέτρηση, ούτε και επιθυμεί να μπλέξει τη χώρα του στην κατοχή μιας ακόμη αραβικής χώρας. Στην εκπομπή της κρατικής τηλεόρασης της Βρετανίας τονίστηκε πως δεν πρέπει να περιμένει κανείς κάποια μεγάλη αλλαγή μετά τις αμερικανικές προεδρικές εκλογές τον ερχόμενο Νοέμβριο.

Η υποψήφια του Δημοκρατικού κόμματος Χίλαρι Κλίντον ενδέχεται να αυξήσει τη στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ στο εξωτερικό, ενώ ο αντίπαλός της του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι εύκολο να ψυχολογηθεί - φιλικός προς τη Ρωσία, όπου λέγεται ότι έχει επαγγελματικά συμφέροντα, ενάντια σε στρατιωτικές περιπέτειες, αλλά αποφασισμένος να καταστρέψει το Ισλαμικό Κράτος.

Πάντως, όποια και αν είναι η ρητορική των δύο στη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου, ελάχιστοι πιστεύουν ότι ο επόμενος Πρόεδρος των ΗΠΑ θα είναι διαφορετικός από τον σημερινό. Άσε που τα εσωτερικά προβλήματα των ΗΠΑ αυξάνονται καθημερινά, ενώ υπάρχουν όλες οι ενδείξεις για επικείμενη εξέγερση των μαύρων αλλά και της δυσαρεστημένης νέας γενιάς.

Άσαντ και Ομπάμα
Είναι εύκολο να ισχυρίζεται κανείς ότι ο Πρόεδρος Ομπάμα επέτρεψε να ξεφύγει ο Άσαντ της Συρίας. Είναι κάτι που πολλοί πολιτικοί και διπλωμάτες τακτικά υποστηρίζουν. Παρ' όλ' αυτά, είναι κατανοητό πως ο αρχηγός του Λευκού Οίκου γνωρίζει πολύ καλά τα αισθήματα του αμερικανικού λαού, αλλά και τα όρια στα οποία μια αποφασιστική Υπερδύναμη μπορεί να φτάσει. Τα όσα γίνονται στο Αφγανιστάν, το Ιράκ και τη Λιβύη δικαιώνουν τον σύντομα απερχόμενο Πρόεδρο των ΗΠΑ.

Σε πρόσφατη συνέντευξή του, ο κ. Ομπάμα ξεκαθάρισε πως ο εκάστοτε πρόεδρος των ΗΠΑ δεν μπορεί να είναι έρμαιο των στρατιωτικών και να στρέφεται σε στρατιωτική λύση κάθε φορά που ξεσπά μια κρίση. Ο πρώτος Αφροαμερικανός Πρόεδρος στην ιστορία των ΗΠΑ, στη συνέντευξή του, επισημαίνει πως «αυτό που σκέφτομαι δεν είναι έξυπνο, είναι η ιδέα πως κάθε φορά που υπάρχει ένα πρόβλημα θα πρέπει στέλνουμε τον στρατό μας για να επιβάλει την τάξη. Δεν μπορούμε να το κάνουμε αυτό».

Αλλά αυτό επιτρέπει τον φιλελεύθερο επεμβατισμό που ακολούθησε τις κρίσεις στη Ρουάντα και τη Βοσνία. Στην ουσία, σημειώνει το BBC, δεν πρόκειται για κρίση θέλησης. Πρόκειται για έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία. Έναν κόσμο που ανανεώνεται, όπου έπαψε να είναι αποκλειστικό παιγνίδι η ένταση ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση. Η Συρία είναι ένα καλό παράδειγμα, σύμφωνα με το οποίο οι ΗΠΑ έχουν χάσει την όρεξή τους και την αυτοπεποίθησή τους ώστε να παριστάνουν τον παγκόσμιο σερίφη. Τώρα το πρόβλημα είναι πολύπλευρο.

Φιλιππίνες και ρωσοκινεζικός άξονας
Ο πρόσφατος δισταγμός των Φιλιππινών να διαθέσουν τα πολεμικά πλοία τους για κοινές περιπολίες με αυτά του αμερικανικού πολεμικού στόλου στις θάλασσες τις Νότιας Κίνας είναι ένα καλό παράδειγμα. Είναι φανερό πως η Μανίλα θέλει να έχει καλές σχέσεις με την αυξανόμενη επιρροή της Υπερδύναμης που βρίσκεται δίπλα της. Την Κίνα.

Παρ' όλ' αυτά, το Πεκίνο αποφεύγει -προς το παρόν- να εμπλακεί σε περιφερειακές στρατιωτικές περιπέτειες, καθώς και στις εσωτερικές υποθέσεις άλλων χωρών. Δεν καίει τη φήμη της με τα διεθνή καλά και κακά. Η Ρωσία μόνο σποραδικά επιχειρεί να ανταγωνιστεί στρατιωτικά τις ΗΠΑ και σπάνια την πιστεύουν όταν υποκρίνεται ότι είναι έτοιμη να το κάνει.

Αλλά είναι το ίδιο επιθετική, όπως ήταν κάποτε οι ΗΠΑ. Ίσως το να δημιουργεί κανείς αναρχία είναι ευκολότερο από το να δημιουργεί τάξη. Κάνοντας προκλητικά γυμνάσια κοντά στα σύνορα με το ΝΑΤΟ, καταλαμβάνοντας και προσαρτώντας την Κριμαία, εμποδίζοντας τη δυτικοποίηση περιοχών κοντά στα εδάφη της, η Συρία είναι απλώς η τελευταία απόδειξη της στρατιωτικής ισχύος που προβάλλει ο Πούτιν.

Παίζοντας αυτόν τον ρόλο η Ρωσία δεν έχει τίποτε να φοβηθεί. Ο ΟΗΕ έχει μεταβληθεί σε χώρο ανταλλαγής κατηγοριών, καταρρακωμένων προσδοκιών, παρά λύσης των προβλημάτων. Σίγουρα δεν βρίσκεται στην κατάσταση παράλυσης που βρισκόταν η Κοινωνία των Εθνών, αλλά εμφανίζει πολλά κοινά. Στο Συμβούλιο Ασφαλείας η Κίνα και οι ΗΠΑ έχουν τα περισσότερα «όπλα» και τη μεγαλύτερη οικονομική δύναμη.

Αλλά η Ρωσία, που ονειρεύεται τις παλιές καλές ημέρες της δύναμής της ως Σοβιετικής Ένωσης, είναι αυτή που δείχνει ότι φιλοδοξεί να αναβιώσει μια προκλητική και μικροπρόθεσμη πολιτική, για την οποία όμως δεν έχει παρουσιάσει κάποια ξεκάθαρη στρατηγική. Η Βρετανία και η Γαλλία μπορεί να έχουν όνειρα απατηλά για τα αυτοκρατορικά μεγαλεία του παρελθόντος, αλλά δεν στάθηκαν ικανές να προσφέρουν χείρα βοηθείας στις Ηνωμένες Πολιτείες, όταν αυτές τη χρειαζόντουσαν.

Κανείς ώς τώρα δεν έχει εξηγήσει, με πειστικά επιχειρήματα, γιατί η Ρωσία δεν θα επιβάλει τη θέλησή της στη Συρία ή πως θα μπορούσε να απομακρυνθεί από την εξουσία ο Άσαντ, εκτός και αν το θελήσει ο Πρόεδρος Πούτιν. Μπορεί να μην είναι επιθυμητή η κατάσταση αυτή, αλλά είναι η πραγματική κατάσταση την οποία βιώνουμε καθημερινά. Μια κατάσταση εξαιρετικά επικίνδυνη για όλους μας.