Ο ΠΕΡΕΣ ΤΑ ΕΙΔΕ ΟΛΑ ΚΑΙ ΗΤΑΝ ΠΑΡΩΝ ΣΕ ΚΑΘΕ ΣΤΑΥΡΟΔΡΟΜΙ ΠΟΥ ΠΕΡΑΣΕ ΤΟ ΙΣΡΑΗΛ

Ο Γιάννης Συνοδινός γράφει για τον τελευταίο των «μεγάλων» του εβραϊκού κράτους Σιμόν Περές, που πέθανε σε ηλικία 93 χρονών: «Μου παραχώρησε συνέντευξη στην Αθήνα, στις 06.30 το πρωί. Ήταν ακούραστος»

Ενώ οι πολιτικοί αντίπαλοί του τον αποκαλούσαν «αιώνιο χαμένο», καθώς ποτέ δεν κέρδισε σε μια εκλογική αναμέτρηση σαν αρχηγός του Εργατικού Κόμματος, δεν επέτρεψε σε καμιά περίπτωση να πάει χαμένη η προσπάθεια που είχε κάνει

«Τίποτε δεν είναι αδύνατο. Αλλά και τίποτε δε γίνεται από μόνο του. Μερικές φορές, πρέπει και συ να συμμετέχεις με όλες σου τις δυνάμεις, ώστε αυτό να γίνει δυνατό», μου είχε πει το 1993 ο Σιμόν Περές, όταν παραχώρησε συνέντευξη Τύπου στην ΕΡΤ, όπου εργαζόμουν. Η άποψή του έμοιαζε με το αρχαίο ελληνικό απόφθεγμα «Συν Αθηνά και χείρα κίνει». Μόλις είχα αναλάβει Τομεάρχης Ενημέρωσης στο κρατικό κανάλι της Ελληνικής Τηλεόρασης και πληροφορήθηκα πως θα ερχόταν στην Αθήνα ο Ισραηλινός υπουργός Εξωτερικών Σιμόν Περές.

Το πρώτο πράγμα που έκανα ήταν να τηλεφωνήσω στον φίλο μου πρέσβη -τότε- του Ισραήλ στην ελληνική πρωτεύουσα Νταβίντ Σασόν και να του ζητήσω να μου κανονίσει αποκλειστική συνέντευξη με τον Ισραηλινό αξιωματούχο. «Γιάννη, το πρόγραμμά του είναι ήδη κλεισμένο και πολύ βαρύ, και δεν ξέρω αν θα θέλει να το αλλάξει. Αλλά θα προσπαθήσω».

Προσπάθησε ο διπλωμάτης που υπηρέτησε δύο φορές πρέσβης του Ισραήλ στην Ελλάδα (κάτι το πρωτοφανές στα διπλωματικά χρονικά) και ήταν από τους ανθρώπους που συνέβαλαν τα μέγιστα στην εγκαθίδρυση επίσημων διπλωματικών σχέσεων ανάμεσα στις δύο χώρες. Όπως η Κύπρος, έτσι και η Ελλάδα, αργήσαμε πολύ να «ανακαλύψουμε» την ύπαρξη του εβραϊκού κράτους. Η πολιτική της Ελλάδας, όπως την αναλύει στο βιβλίο του «Χαμένες ευκαιρίες» ο Ευάγγελος Αβέρωφ, πρώην υπουργός Εξωτερικών και Άμυνας, ήταν να στηρίζει τους Άραβες, προσδοκώντας τη στήριξή τους στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ για το Κυπριακό. Βλέπετε, ο Ελληνισμός καθυστέρησε να καταλάβει πως οι αποφάσεις παίρνονται αλλού -κυρίως στο ΣΑ του ΟΗΕ- όπου παίζονται διαφορετικά παιγνίδια.

Ήρεμος συνομιλητής

Το ραντεβού κλείστηκε για τις 06.30 το πρωί, στη σουίτα του ξενοδοχείου της Αθήνας, όπου διέμενε ο Σιμόν Περές. Όταν το είπα στους υπεύθυνους για τα συνεργεία στο κρατικό κανάλι, στην αρχή δεν με πίστευαν. Ποιος θα έδινε συνέντευξη τόσο νωρίς; Και όμως αυτός ήταν ο τότε υπουργός Εξωτερικών αυτής της χώρας. Τον εντυπωσιάσαμε όμως και εμείς, γιατί χρησιμοποιήσαμε «τετρακάμερο» στο ξενοδοχείο, μετατρέποντας το δωμάτιό του σε πραγματικό στούντιο. Ήταν μια πρωτοβουλία του τότε πασίγνωστου σκηνοθέτη της ΕΡΤ Τάσου Μπιρσιμιτζόγλου, περισσότερο γνωστού ως «Μπιρσίμ».

Στη διάρκεια της δημοσιογραφικής καριέρας μου, είχα την τύχη να συναντήσω και να πάρω συνέντευξη από τρεις πρώην πρωθυπουργούς του Ισραήλ και τον σημερινό Βενιαμίν Νετανιάχου. Οι άλλοι δύο ήταν ο Μεναχέμ Μπεγκίν και ο Γιτζχάκ Ραμπίν. Με τον θάνατο του Περές, στη μέση της βδομάδας, ζει μονάχα ο «Μπίμπι». Μπορώ να καταθέσω πως από τους τέσσερεις, ο Περές ήταν ο πιο ήρεμος συνομιλητής, ενώ σου ενέπνεε επίσης μεγάλο σεβασμό.

Ο γηραιότερος από τους πατέρες του έθνους

Το Εβραϊκό έθνος έσκυψε το κεφάλι του με σεβασμό προχθές Παρασκευή, όταν κηδεύτηκε ο Σιμόν Περές, που χρημάτισε πρωθυπουργός και πρόεδρος του Ισραήλ, και που τιμήθηκε με το βραβείο Νομπέλ Ειρήνης, για τις προσπάθειές του να υπάρξει ειρήνη ανάμεσα στους Παλαιστινίους και τους συμπατριώτες του. Νεκροί είναι και οι άλλοι δύο που βραβεύθηκαν με το Νομπέλ για τον ίδιο λόγο, ο χαρισματικός Παλαιστίνιος ηγέτης Γιάσερ Αραφάτ και ο πολύ σπουδαίος Ισραηλινός πρωθυπουργός Γιτζχάκ Ραμπίν. Ο Περές υπέκυψε από καρδιακή προσβολή που είχε υποστεί πριν από δύο βδομάδες και ενώ έδειχνε πως η κατάστασή του βελτιωνόταν στο νοσοκομείο όπου νοσηλευόταν.

Οι πολίτες στην πατρίδα του θρηνούν για την απώλεια ενός Ισραήλ που κάποτε ήταν - μια χώρα που πολλοί εξακολουθούν να προσεύχονται ότι δεν έχει χαθεί εντελώς. Ο Περές ήταν κάτι περισσότερο από ένας πρώην πολιτικός και ηγέτης. Ήταν ο γηραιότερος από τους πατέρες του έθνους και ο τελευταίος των μεγάλων Εβραίων, που συνέβαλαν αποφασιστικά στην ίδρυση του Ισραήλ. Ενός κράτους που για πολλούς είναι η αφορμή για το αιματοκύλισμα στη Μέση Ανατολή. Ο θάνατός του συμβολίζει το τέλος μιας εποχής.

Στα 93 του ο Περές τα είδε όλα και ήταν παρών σε κάθε σταυροδρόμι που πέρασε το Ισραήλ στα 68 χρόνια από την ίδρυσή του. Τη νύχτα της 29ης Νοεμβρίου του 1947, όταν η Γενική Συνέλευση του νεοσύστατου τότε ΟΗΕ, που διαδέχτηκε την αποτυχημένη Κοινωνία των Εθνών, ψήφισε το Σχέδιο Διαίρεσης της Παλαιστίνης (Partition Plan), ο Περές καθόταν δίπλα στον Νταβίντ Μπεν Γκουριόν, πρώτο πρωθυπουργό του Ισραήλ. «Σήμερα χορεύουν», του είπε ο Μπεν Γκουριόν. «Αύριο θα έχουμε πόλεμο».

Μια ευκαιρία πίσω από κάθε αποτυχία

Υπήρξαν πράγματι πολλοί πόλεμοι και ο Σιμόν Περές διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο σε όλους τους. Κατά τη διάρκεια όλης του της καριέρας, πάντα θεωρούσε πως πίσω από μια αποτυχία, κρύβεται μια νέα ευκαιρία. Ενώ οι πολιτικοί αντίπαλοί του τον αποκαλούσαν «αιώνιο χαμένο», καθώς ποτέ δεν κέρδισε σε μια εκλογική αναμέτρηση σαν αρχηγός του Εργατικού κόμματος, δεν επέτρεψε σε καμιά περίπτωση να πάει χαμένη η προσπάθεια που είχε κάνει. Την επόμενη μέρα ήταν πρώτος στο γραφείο του και κατέστρωνε τα σχέδια για το πώς θα συμβάλει ώστε να πάει μπροστά η πατρίδα του.

Ενώ άλλοι θεωρούσαν αφελή τα όνειρά του -ιδιαίτερα όσον αφορά στους Παλαιστινίους και τις Συνθήκες του Όσλο- ο Περές αρνιόταν να εγκαταλείψει τις ιδέες για ειρήνη και για τις ευκαιρίες που πίστευε ότι θα μπορούσε να παρουσιαστούν στο εβραϊκό κράτος. Παρ' όλ' αυτά, είχε ξεκινήσει ως γεράκι στη Μέση Ανατολή και ήταν μέλος της οργάνωσης Χάγκανα, που πολέμησε -ακόμα και με τρομοκρατικές ενέργειες- για την ανεξαρτησία του Ισραήλ. Με το πέρασμα του χρόνου, όμως, φαίνεται πως κατάλαβε ότι η ειρήνη είναι καλύτερη από τον πόλεμο. Για τους Παλαιστινίους, πάντως, δεν διέφερε από τους υπόλοιπους Εβραίους που προώθησαν την πολιτική του εποικισμού των εδαφών τους.

Τα εμπόδια ποτέ δεν έπαψαν να υπάρχουν, αλλά ο Περές είχε το μεγάλο χάρισμα της επιμονής. Για παράδειγμα, όταν ο υπουργός Οικονομικών του είπε, στη δεκαετία του 1950, πως δεν θα μπορούσε να του δώσει τα χρήματα που ζητούσε για την κατασκευή ενός πυρηνικού αντιδραστήρα, ο Περές κατάφερε και συγκέντρωσε εκατομμύρια δολάρια που απαιτούνταν, έξω από τον κρατικό προϋπολογισμό. Όταν τα Πανεπιστήμια του Ισραήλ αρνήθηκαν να συνεργαστούν για την ανάπτυξη νέων οπλικών συστημάτων, αυτός βρήκε επιστήμονες από αλλού, Εβραίους της διασποράς. Ο Περές ανακάλυπτε ευκαιρίες, εκεί όπου άλλοι έβλεπαν κίνδυνο. Αρνείτο να εγκαταλείψει.

«Έχω πολλή δουλειά»

Μέχρι πριν από λίγο καιρό, ο Περές, ονειρευόταν. Οι συνομιλίες μαζί του ήταν ένα μίγμα ιστορίας και επιστήμης. Η μικροτεχνολογία και η νευροεπιστήμη ήταν οι πιο πρόσφατες παθολογικές εμμονές του. Πέρυσι, ο Περές πρότεινε στον αρχηγό των Ισραηλινών Ενόπλων Δυνάμεων, τον αντιστράτηγο Γκάντι ΄Ειζενκοτ, πως καλό θα ήταν ο κάθε στρατιώτης να σπουδάζει στο Πανεπιστήμιο και να παίρνει πτυχίο, πριν ακόμα ολοκληρώσει τη θητεία του. Πρόσφατα επίσης πρότεινε στον υπουργό Παιδείας του Ισραήλ να εισαγάγει πρόγραμμα εκμάθησης δεύτερης γλώσσας στα νηπιαγωγεία για παιδιά 2-3 χρονών.

Όπως επισημαίνει η εφημερίδα «Jerusalem Post», για 93 χρόνια ο Περές πίεζε για να γίνονται διάφορα πράγματα. Έφτασε η ώρα η χώρα να πιέσει για να προχωρήσει, χωρίς όμως αυτόν.

Όταν είχα πάρει συνέντευξη από τον Ραμπίν, στο Τελ Αβίβ, στο τέλος ο τότε πρωθυπουργός και υπουργός Άμυνας του Ισραήλ με είχε κρατήσει για να γευματίσουμε μαζί. Στην Αθήνα ο Περές, μόλις τελειώσαμε, με χαιρέτησε και μου είπε: «Εντάξει; Πήρες αυτό που ήθελες. Άντε γεια σου, γιατί έχω πολλή δουλειά».