Τρεις οι βασικοί παράγοντες που οι στρατιωτικοί δεν κατάφεραν να ρίξουν την κυβέρνηση της Τουρκίας

Το μέγεθος της διείσδυσης του μυστικού κυκλώματος, η σοβαρότητα του χτυπήματος και η αντίδραση του λαού στους λόγους αποτυχίας

Η ΤΟΥΡΚΙΑ είχε την εμπειρία των τριών προηγούμενων στρατιωτικών πραξικοπημάτων - του 1961, του 1971 και του 1980

Καθώς ο πυρετός της τραυματικής εμπειρίας αρχίζει να υποχωρεί, μια ανάλυση της γενικής εικόνας του αποτυχημένου πραξικοπήματος, στις 15 Ιουλίου στην Τουρκία, είναι τώρα δυνατή. Είναι πιο εύκολο το να αναλύσει κανείς την κατάσταση, η οποία, όπως φαίνεται, δεν έχει προηγούμενο στην ιστορία των πραξικοπημάτων σε παγκόσμια και εθνική κλίμακα, με αναφορά στους εξής τρεις βασικούς, σύμφωνα με την τουρκική εφημερίδα «Χουριέτ», παράγοντες:

1.-Το μέγεθος της διείσδυσης του μυστικού κυκλώματος που διέπραξε αυτή την πράξη.

2.- Στη σοβαρότητα του χτυπήματος που επιχείρησαν οι πραξικοπηματίες.

3.- Στην επικράτηση της αντίστασης κατά της προσπάθειας να πετύχει το πραξικόπημα.

Δεν προέβλεψαν

Σύμφωνα με Τούρκους αναλυτές, κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει το μέγεθος της διείσδυσης των πραξικοπηματιών. Όχι μόνο η κυβέρνηση, αλλά όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης εξέφρασαν την κοινή πεποίθηση ότι, η χούντα που επιχείρησε την απόπειρα του πραξικοπήματος ήταν επηρεασμένη από τον Φετουλάχ Γκιουλέν, έναν ισλαμιστή θεωρητικό, που ζει αυτοεξόριστος στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Οι αναλυτές παραδέχονται πως ακόμα δεν υπάρχουν απτές αποδείξεις γι' αυτό, αλλά το 88% του τουρκικού λαού πιστεύουν ακράδαντα ότι ο Γκιουλέν και οι οπαδοί του βρίσκονται πίσω από το αιματηρό πραξικόπημα. Ο Αρχηγός του Επιτελείου των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων Στρατηγός Χουλουζί Ακάρ δήλωσε πως οι απαγωγείς του, το βράδυ του πραξικοπήματος, του πρότειναν να τον φέρουν σε επαφή με τον πνευματικό τους ηγέτη Γκιουλέν.

Παντού Γκιουλενιστές

Ανάμεσα στους πραξικοπηματίες ήταν ο προσωπικός ιδιαίτερος του Ακάρ, ένας αντισυνταγματάρχης, ο οποίος στην κατάθεσή του παραδέχτηκε ότι ήταν οπαδός του Γκιουλέν για σχεδόν 30 χρόνια, από τότε που είχε εισαχθεί στη στρατιωτική σχολή. Με βάση αρκετές ενδείξεις ο Γκιουλέν και οι έμπιστοί του είχαν αρχίσει να εργάζονται για διείσδυση στις στρατιωτικές σχολές της Τουρκίας από τα μέσα της δεκαετίας του 1980.

Με το πέρασμα των χρόνων, καθώς ολοένα και περισσότεροι Γκιουλενιστές αναλάμβαναν υψηλές θέσεις και αξιώματα μέσα στο στράτευμα, άρχισαν να μετέρχονται διάφορες μεθόδους, στις οποίες περιλαμβάνονταν η κλοπή των αποτελεσμάτων στις εξετάσεις εισόδου στα στρατιωτικά σχολεία και κολέγια. Ήξεραν έτσι ποιοι θα μπορούσαν να είναι δικοί τους όταν θα ερχόταν η κατάλληλη στιγμή. Αργότερα αυτό το επανέλαβαν στις εξετάσεις για την είσοδο στον δημόσιο τομέα.

Τώρα εικάζεται πως υπάρχουν παντού, σε όλο το φάσμα της κοινωνίας, τις δημόσιες υπηρεσίες και τον κοσμικό κεμαλικό στρατό οπαδοί του Γκιουλέν, από λοχαγούς ώς αντιστράτηγους, ακόμα και στρατηγούς και ναυάρχους, οι οποίοι κρατούσαν μυστικές τις πεποιθήσεις τους, ενώ προστατευόντουσαν από το τεράστιο δίκτυο των μελών της οργάνωσης του Γκιουλέν, το οποίο ελέγχει ακόμα και σήμερα τμήματα δημόσιων ανθρώπινων πόρων, εκπροσώπους της στρατιωτικής δικαιοσύνης και δικαστές.

Δικαιοσύνη

Η δικαιοσύνη είναι ένας τομέας που υπέστη σοβαρή διείσδυση από τους Γκιουλενιστές. Πριν ακόμα ο Πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν και το Κόμμα του της Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKParti) πάρουν χωριστούς δρόμους από τους Γκιουλενιστές, το 2012-13, τα κόμματα της αντιπολίτευσης στην Τουρκία, καθώς και τα ΜΜΕ, επέκριναν την κυβέρνηση γιατί επέτρεπε στους Γκιουλενιστές να καταλαμβάνουν τους πυλώνες του κράτους.

Οι τομείς της Παιδείας και της Αστυνομίας αποτελούν, επίσης, περιοχές διείσδυσης των Γκιουλενιστών, ενώ πολλά ΜΜΕ ήταν όργανα προπαγάνδας υπέρ αυτών. Μερικοί από αυτούς που αντιπαθούσαν τον Γκιουλέν και το κίνημά του Xizmet (Υπηρεσία) από καιρό προειδοποιούσαν την κυβέρνηση και το κοινό για τους κινδύνους, αλλά το μέγεθος της διείσδυσης άρχισε να φαίνεται καθαρά μετά τις 15 Ιουλίου.

Σκότωσαν αμάχους

H σοβαρότητα του κτυπήματος: Η Τουρκία είχε την εμπειρία των τριών προηγούμενων στρατιωτικών πραξικοπημάτων - του 1961, του 1971 και του 1980. Μετά το πραξικόπημα του 1960 συνέβησαν τραυματικές εξελίξεις, όπως η εκτέλεση (για την ακρίβεια το κρέμασμα) του Πρωθυπουργού Αντνάν Μεντερές (που είχε συμφωνήσει με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή τη διευθέτηση του Κυπριακού, μεταξύ άλλων), του Υπουργού Εξωτερικών Φατίν Ρουστού Ζορλού και του Προέδρου της Βουλής Χασάν Πολατκάν.

Μετά το πραξικόπημα του 1971 πραγματοποιήθηκαν οι εκτελέσεις των τριών μαχητικών ηγετικών στελεχών της Αριστεράς, των Ντενίζ Γκερμίς, Γιουσούφ Ασλάν και Χουσεΐν Ινάν. Μετά το πραξικόπημα του 1980 εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι φυλακίστηκαν, 50 από αυτούς εκτελέστηκαν και πολλοί πέθαναν στις φυλακές από άγρια βασανιστήρια. Αλλά σε κανένα από αυτά τα πραξικοπήματα οι στρατιώτες δεν άνοιξαν πυρ εναντίον άοπλων πολιτών. Αντίθετα, αυτοί που αλληλοσκοτώθηκαν ήταν Τούρκοι στρατιώτες και αξιωματικοί της αστυνομίας.

Το βράδυ της 15ης Ιουλίου 2016 συνολικά 260 άνθρωποι σκοτώθηκαν από τους πραξικοπηματίες. Οι αξιωματικοί που στήριξαν την απόπειρα του πραξικοπήματος δεν δίστασαν να διατάξουν τους στρατιώτες, που βρίσκονταν υπό τις διαταγές τους, να πυροβολήσουν ενάντια σε άοπλους πολίτες. Έκαναν το ίδιο και ακόμα πυροβόλησαν και σκότωσαν τους στρατιώτες που βρίσκονταν υπό τις διαταγές τους, όταν οι τελευταίοι αρνήθηκαν να πυροβολήσουν τους άοπλους πολίτες.

Κλονίστηκε ο λαός

Το κτήριο της Βουλής, όπου τα μέλη της συνεδρίαζαν, βομβαρδίστηκε με F-16 αμερικανικά πολεμικά αεροπλάνα, που είχαν καταλάβει οι στασιαστές. Το ίδιο συνέβη και στο Προεδρικό Μέγαρο. Υπήρξαν προσπάθειες να απαχθεί ο Πρόεδρος της Τουρκίας Ερντογάν, ο Πρωθυπουργός Μπιναλί Γιλντιρίμ και ο επικεφαλής της αντικατασκοπίας Χακάν Φιντάν - τόσο καλός στα καθήκοντά του ήταν ο τρίτος, που δεν είχε πάρει μυρωδιά για το τι θα γινόταν.

Οι περισσότεροι από τους ανώτατους αξιωματικούς των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων συνελήφθησαν από τους στενότερους συνεργάτες τους. Κτήρια όπου στεγάζονταν δημοσιογραφικοί οργανισμοί δέχτηκαν εισβολή από στρατιώτες που στήριζαν το πραξικόπημα και τα προγράμματά τους διακόπηκαν. Ο λαός ήταν κλονισμένος από τη σκληρότητα και την αποφασιστικότητα των στρατιωτών που στήριζαν το πραξικόπημα και η τραυματική αυτή εμπειρία εξακολουθεί να αιωρείται ακόμα και τώρα πάνω από την ατμόσφαιρα της Τουρκίας.

Αντέδρασαν

Η επικράτηση της αντίστασης εναντίον του πραξικοπήματος ήταν το τρίτο σημαντικό γεγονός. Ο τουρκικός λαός, οι απλοί πολίτες σε αυτήν τη χώρα, έδειξαν μια χωρίς προηγούμενο αντίδραση και επιχείρησαν με κάθε μέσο να σταματήσουν το πραξικόπημα και να μην επιτρέψουν στους στασιαστές να πετύχουν τον στόχο τους. Ιδιαίτερα μετά την επιτυχία του Ερντογάν να μεταδοθεί η σύντομη έκκλησή του προς τον τουρκικό λαό μέσω του ιδιωτικού τηλεοπτικού σταθμού CNN Turk.

Ο Τούρκος Πρόεδρος ζήτησε από τους πολίτες να αντισταθούν κατεβαίνοντας μαζικά στους δρόμους των πόλεων και κυρίως της πρωτεύουσας Άγκυρας και της Κωνσταντινούπολης. Ο κόσμος ανταποκρίθηκε στο κάλεσμα του Ερντογάν, άσχετα αν ήταν οπαδοί του ή πολιτικά αντίπαλοί του. Μόλις αντελήφθησαν πως μπορεί το πραξικόπημα να έγινε έπειτα από πιθανή στήριξη του Γκιουλέν ξαπολήθηκαν στους δρόμους των πόλεων σε ένδειξη διαμαρτυρίας.

Η θέση των κομμάτων

Όλα τα πολιτικά κόμματα έκαναν ξεχωριστές ανακοινώσεις καταδικάζοντας με τον πιο έντονο τρόπο το πραξικόπημα. Βουλευτές από τα τέσσερα κόμματα που εκπροσωπούνται στη Βουλή συνέχισαν τις εργασίες τους -ενώ το κτήριο βομβαρδιζόταν από τα πολεμικά αεροσκάφη- και στη συνέχεια εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση, που το περιεχόμενό της έδωσε μεγαλύτερο κουράγιο σε αυτούς που είχαν κατέβει στους δρόμους.

Η πλειοψηφία των στρατιωτικών και των αστυνομικών που είχαν παραμείνει πιστοί στην εκλεγμένη κυβέρνηση επίσης αντεπιτέθηκαν εναντίον των δυνάμεων που στήριζαν το πραξικόπημα και ανακατέλαβαν τον έλεγχο. Συνολικά, η αντίδραση για το πραξικόπημα ήταν τόσο δυναμική και ευρεία, που η πολιτική παράλυση στην Τουρκία ξαφνικά άρχισε να αποκλιμακώνεται από τις πρώτες ημέρες μετά την εκδήλωση του πραξικοπήματος.

Προδόθηκαν οι Κούρδοι

Τα τρία από τα μεγαλύτερα κόμματα συμφώνησαν να συνεργαστούν για ένα νέο Σύνταγμα στη Βουλή, μέσω διαλόγου, ενώ, τρεις βδομάδες μετά την εκδήλωση του πραξικοπήματος, 3 εκατομμύρια άνθρωποι, όλων των παρατάξεων, με μονάχα τουρκικές σημαίες, διαδήλωσαν στην Κωνσταντινούπολη υπέρ των δημοκρατικών θεσμών.

Και τώρα, ο τουρκικός στρατός, με τις ευλογίες των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας, επιχειρεί μέσα στο έδαφος της Συρίας, εναντίον τόσο του Ισλαμικού Κράτους όσο και των Κούρδων της Συρίας, που μέχρι πρότινος οι Αμερικανοί θεωρούσαν ως την πιο αξιόπιστη στρατιωτική δύναμη για να τα βάλει με τους τζιχαντιστές του Ισλαμικού Κράτους. Οι Κούρδοι άλλη μια φορά προδόθηκαν από τους Αμερικανούς -που για χάρη των συμφερόντων τους με την Τουρκία ξεπουλήθηκαν- και βλέπουν το όνειρό τους για ανεξάρτητο κράτος σε περιοχή μέσα στη Συρία να γίνεται «όνειρο απατηλό».

Συμπεράσματα

Όπως επισημαίνουν πάντως Τούρκοι αναλυτές, ίσως ακόμα να είναι πολύ νωρίς για να διαπιστώσει κανείς αν αυτό το ξεσήκωμα του τουρκικού λαού εναντίον των πραξικοπηματιών θα οδηγήσει σε αυθεντική δημοκρατική διακυβέρνηση της Τουρκίας. Αλλά, δίχως να λαμβάνει κανείς υπόψη του τα τρία πιο πάνω μαθήματα για το τι συνέβη στην Τουρκία το βράδυ και μετά την 15η Ιουλίου, θα είναι ακόμα πιο δύσκολο να εξάγει τα πιο ασφαλή συμπεράσματα για το μέλλον της χώρας.