Θεμελιώνουν και καθορίζουν την προσωπικότητα των παιδιών μας
Το εκπαιδευτικό μας σύστημα πρέπει να δώσει μεγάλη έμφαση στη σημαντική αυτήν περίοδο, αλλά και να προβληματιστεί εκ βάθους για το πώς αντιμετωπίζει τα παιδιά

Είναι γενικά γνωστό από επιστημονικές έρευνες, αλλά και από την Αρχαία Ελληνική Γραμματεία, ότι τα προεφηβικά βιώματα ενός παιδιού είναι τα βιώματα πάνω στα οποία θεμελιώνεται και αναπτύσσεται η προσωπικότητά του. Λόγω του επαγγέλματός μου, καθηγητής Αγγλικών σε φροντιστήριο, για δεκαετίες, βιώνω αυτήν την πραγματικότητα καθημερινά.

Το επάγγελμα του καθηγητή Αγγλικών σε φροντιστήριο έχει ένα προνόμιο που σπάνια άλλοι εκπαιδευτικοί έχουν: Να διδάσκει τα ίδια παιδιά για 9 χρόνια, ηλικίας μεταξύ 4 και 18 ετών. Αυτό το εκπαιδευτικό προνόμιο είναι πολύ σπάνιο, δηλαδή το να εκπαιδεύεις το ίδιο παιδί και να παρακολουθείς την εξέλιξή του για 9 συνεχόμενα χρόνια. Συνήθως ο κάθε εκπαιδευτικός διδάσκει το κάθε παιδί για μία μονό ακαδημαϊκή χρονιά.

Με έφεση για μάθηση και γνώση, αλλά…
Η εμπειρία μου και οι μελέτες μου γύρω από το συγκεκριμένο θέμα, ιδιαιτέρως στην Εξελικτική Βιολογία (Evolutionary Biology), με έχουν διδάξει ότι οι άνθρωποι/τα παιδιά γεννιούνται μεν με μια έφεση προς τη μάθηση και τη γνώση, αλλά η έφεση αυτή φτάνει ώς ένα ορισμένο σημείο: Ώς το σημείο της επιβίωσης, δηλαδή ώς το σημείο που για δισεκατομμύρια χρόνια Εξελικτικής Βιολογίας οι άνθρωποι χρειάζονταν για να επιβιώσουν μέσα στην άγρια φύση.

Αυτή η «μυαλο-στάση» (mindset) είναι βαθιά ριζωμένη στο μυαλό και στο κυτταρικό υποσυνείδητο του παιδιού όπου, εφόσον το παιδί εξασφαλίσει την αναγκαία γνώση για επιβίωση, η εξελικτική βιολογική έφεση του παιδιού επικεντρώνεται κυρίως στην ξεκούραση, στην ανάπαυση, στην καλοπέραση και στο παιχνίδι.

Βάσει της Εξελικτικής Βιολογίας, αυτός ο πολιτισμός που βιώνουμε/γνωρίζουμε στις μέρες μας είναι κάτι πολύ πρόσφατο, δηλαδή κάτι των τελευταίων 2000 έως και 3000 χρόνων. Μπορεί σε ορισμένους η περίοδος αυτή να φαίνεται μεγάλη αλλά, όταν τη συγκρίνεις με την απολίτιστη περίοδο των δισεκατομμυρίων χρόνων, αντιστοιχεί -στη διάρκεια ζωής ενός ογδοντάχρονου- με το τελευταίο δευτερόλεπτο της ζωής του.

Να θέσω δύο ερωτήματα, για να γίνει πιο κατανοητή η Εξελικτική Βιολογία στη «μυαλο-στάση» (mindset) ενός παιδιού/ανθρώπου. Πρώτον, ποιες είναι οι πιθανότητες ένας ογδοντάχρονος να θελήσει, χωρίς κάποιο κίνητρο, να αλλάξει χέρι γραφής από το δεξί στο αριστερό; Δεύτερον, ποιες είναι οι πιθανότητες ένα σαρκοφάγο ζώο να θελήσει, χωρίς κάποιο κίνητρο, να γίνει χορτοφάγο;

Και στα δύο ερωτήματα η απάντηση είναι η ίδια: Χωρίς κάποιο κίνητρο οι πιθανότητες αλλαγής είναι μηδέν. Ωστόσο, εάν υπήρχε κάποιο σοβαρό κίνητρο να τους σπρώχνει προς την αλλαγή, η αλλαγή θα τους ταλαιπωρούσε καθώς θα ήταν ενάντια στη φύση και τα βιώματά τους.

Χωρίς καμία πληροφορία
Ο άνθρωπος/το παιδί γεννιέται χωρίς καμιά πληροφορία για τον εαυτό του ή για το περιβάλλον το οποίο θα αντιμετωπίσει. Δηλαδή, ο άνθρωπος/το παιδί γεννιέται χωρίς να ξέρει ότι έχει κεφάλι, κορμί, χέρια, πόδια και χωρίς να γνωρίζει ότι υπάρχουν πλανήτες, δέντρα, ζώα, άλλοι άνθρωποι και αυτός ο πολύπλοκος και απαιτητικός πολιτισμός του 21ου αιώνα. Γεννιέται με μια έφεση προς επιβίωση, η οποία είναι εμβολιασμένη με μια έφεση προς τη μάθηση.

Αυτή, όμως, η έφεση προς τη μάθηση φτάνει ώς ένα ορισμένο σημείο: αυτό της επιβίωσης. Αυτό γίνεται πιο κατανοητό από το εξής παράδειγμα. Πάρτε μια ομάδα δέκα παιδιών ηλικίας 4 έως 10 ετών, τα οποία δεν έχουν αναπτυχθεί, δεν έχουν διδαχθεί έστω τις δυσκολίες, αν όχι και τις τραγικές συνέπιες της ζωής τους - εάν δεν προετοιμαστούν, μορφωθούν, πώς να χειριστούν τη ζωή και τον εαυτόν τους στο μέλλον, όπου θα πρέπει να σταθούν στα πόδια και στις δυνάμεις τους.

Δηλαδή σ' αυτά τα παιδία, σε μεγάλο βαθμό, κυριαρχεί η έμφυτη εξελικτική βιολογία και ψυχολογία που πρόσφερε στα παιδιά τις δύο ακόλουθες επιλογές. Πρώτον, να περνούν το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου τους σε ένα σχολείο με δάσκαλους, μαθήματα και διαγωνίσματα ή δεύτερον, να περνούν το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου τους σε έναν χώρο που οι ίδιοι μπορούν να επιλέξουν μεταξύ αθλημάτων, παιχνιδιών, ηλεκτρονικών παιχνιδιών, κοινωνικοποίησης με φίλους, ξεκούρασης και καλοπέρασης.

Πιθανόν 8 με 9 από τα 10 παιδιά δεν θα επιλέξουν τον σχολικό χώρο, γιατί το σχολείο έχει σίγουρα την ταλαιπωρία και το άγχος του, κι 1 με 2 παιδιά θα επιλέξουν το σχολείο επειδή πάντα υπάρχουν εξαιρέσεις στους κανόνες.

Χρειάζεται ξεκούραση και ανάπαυση
Εάν αυτή η εξελικτική βιολογική έφεση των παιδιών προς την ξεκούραση, την ανάπαυση, την καλοπέραση και το παιχνίδι δεν επισημανθεί από το εκπαιδευτικό μας σύστημα, τότε το εκπαιδευτικό σύστημα και οι γονείς δίνουν μεγαλύτερη βαρύτητα απ' όση πρέπει στις προτιμήσεις, στις απόψεις και στα συναισθήματα του παιδιού, τη στιγμή που το παιδί δεν έχει την ωριμότητα και τα δεδομένα για να καθορίσει τη στάση του στη μελλοντική του πορεία.

Δηλαδή, τη στιγμή που το παιδί ξεστομίζει «Βαρέθηκα» ή «Κουράστηκα» ή «Δεν μου αρέσει να κάνω αυτό» και πολλά αλλά παρόμοια, όλα αυτά έχουν μεγαλύτερη επίδραση και βαρύτητα απ' όση πρέπει να έχουν. Προσθέστε σε όλα αυτά το καταλυτικό στοιχείο: Το τι βιώνεις καταγράφεται στη συνείδησή σου, επανέρχεται, ανακυκλώνεται, εμβολιάζοντας συνεχώς τα βιώματά σου και, χωρίς να το καταλάβεις, γίνεται η ύπαρξή σου και το «εγώ» σου.

Δηλαδή, όταν το παιδί αφεθεί να κατευθύνει τα βιώματά του στη λανθασμένη κατεύθυνση το μεγαλύτερο πρόβλημα που δημιουργείται είναι το γεγονός ότι, χωρίς να το καταλάβει, εγκλωβίζεται σε εκείνο το βίωμα/τον εαυτόν. Επιπλέον, προσθέστε ότι ζούμε σε μια πολιτεία κατακυριευμένη από «αντικειμενικές αλήθειες», η οποία -για τους δικούς της καλούς ή κακούς λόγους- δεν θέλει να μας αποκαλύψει πώς μας διαμορφώνει και πώς πλάθεται ο χαρακτήρα μας και τότε το παιδί, που για οποιονδήποτε λόγο έχει κατευθυνθεί στη λανθασμένη κατεύθυνση, θα αδικηθεί, επειδή είναι καταδικασμένη όλη η μελλοντική εξέλιξη και πορεία του.

Να δοθεί έμφαση
Επομένως, γι’ αυτούς τους λόγους το εκπαιδευτικό μας σύστημα πρέπει να δώσει μεγάλη έμφαση στην Προδημοτική και στη Δημοτική Εκπαίδευση, αλλά και να προβληματιστεί εις βάθος για το πώς αντιμετωπίζει τα παιδιά, γιατί κατά τη διάρκεια αυτής της καθοριστικής περιόδου είναι που θεμελιώνεται/ριζώνεται η προσωπικότητα ενός ατόμου και στη συνέχεια, υποσυνείδητα, συνεχώς, αυτά τα προεφηβικά βιώματα εμβολιάζουν και διακλαδώνεται στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του ατόμου.

Δυστυχώς, λόγω αυτών των προεφηβικών βιωμάτων, ένας μεγάλος αριθμός έφηβων μαθητών είναι παγιδευμένος σε μια λανθασμένη στάση, όσον αφορά την εκπαίδευσή τους, γιατί απλούστατα δεν αντιλαμβάνονται πώς έχει διαμορφωθεί η προσωπικότητά τους, από πού πηγάζουν οι αξίες που τους καθοδηγούν και συνεπώς ούτε αντιλαμβάνονται τις τραγικές συνέπειες της στάσης τους στη μελλοντική διάπλαση της ίδιας της προσωπικότητάς τους.

Δεν συνειδητοποιούν ότι η παρούσα στάση τους απέναντι στη μόρφωσή τους θα καθορίσει το επάγγελμά τους, το κοινωνικό και οικονομικό τους περιβάλλον και αργότερα τις συζύγους τους, τα παιδιά τους και, το σημαντικότερο, θα καθορίσει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουν, αισθάνονται, κινούνται και κρίνουν τα πάντα: Θα καθορίσει τον τρόπο ζωής τους, το πνεύμα και την ψυχή τους.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ
Ιδιοκτήτης του English Semiotics Institute στην Αγλαντζιά, Λευκωσία: [email protected]