Όλα τα στάδια που οδηγούν στο θαύμα της ζωής, τη γέννηση ενός παιδιού
Μια ολοκληρωμένη εγκυμοσύνη συνήθως κρατάει περίπου 266 ημέρες από τη σύλληψη ή περίπου 280 ημέρες από την έναρξη της τελευταίας περιόδου

Κάθε ζωντανός οργανισμός αναπαράγεται. Δημιουργεί δηλαδή νέους οργανισμούς, που μοιάζουν με τους προηγούμενους. Η αναπαραγωγή αποτελεί έκφραση ζωής και έναν από τους βασικούς σκοπούς της ζωής κάθε ζωντανού οργανισμού. Κάθε κοινωνία, για να συνεχίσει να υπάρχει, οφείλει να αναπαράγεται. Η αδυναμία αναπαραγωγής στον άνθρωπο συνδέθηκε τα παλιότερα χρόνια με ηθικά και κοινωνικά αδιέξοδα. Αντίθετα, η μητρότητα και η πατρότητα τιμήθηκαν με κοινωνική καταξίωση και αναγνώριση.

Ωάριο και σπερματοζωάριο
Ορισμένοι ζωντανοί οργανισμοί αναπαράγονται με πολύ απλό τρόπο: διαιρούνται στα δυο και έτσι δημιουργούνται δυο νέοι, παρόμοιοι οργανισμοί. Όμως, τα περισσότερα είδη των ζωντανών οργανισμών αναπαράγονται με σεξουαλικό τρόπο. Έτσι, ο νέος οργανισμός γεννιέται από τη συνάντηση των δυο γαμετών.

Το σπερματοζωάριο αποτελεί τον ανδρικό γαμέτη και το ωάριο τον γυναικείο γαμέτη. Αυτά τα δυο κύτταρα είναι τα μόνα του ανθρώπινου οργανισμού που περιέχουν 23 χρωματοσώματα, σε αντίθεση με όλα τα υπόλοιπα κύτταρα του ανθρώπου που περιέχουν συνολικά 46 χρωματοσώματα. Κάθε ωάριο περιέχει 22 σωματικά χρωματοσώματα και ένα φυλετικό χρωμόσωμα που είναι πάντα το Χ.

Το κάθε σπερματοζωάριο περιέχει 22 σωματικά χρωματοσώματα και ένα φυλετικό χρωμόσωμα που μπορεί να είναι Χ ή Υ. Από τα σπερματοζωάρια με φυλετικό χρωμόσωμα Χ θα προκύψουν κορίτσια, ενώ από τα σπερματοζωάρια με φυλετικό χρωμόσωμα Υ θα προκύψουν αγόρια. Άρα το φύλο του εμβρύου ρυθμίζεται αποκλειστικά και μόνο από το φυλετικό χρωμόσωμα του σπερματοζωαρίου.

Παραγωγή σπερματοζωαρίων
Το γεννητικό σύστημα του άντρα επιτελεί τρεις βασικές λειτουργίες:
1. Δίνει στον άντρα τα δευτερεύοντα χαρακτηριστικά του φύλου (σωματική διάπλαση, μυϊκή ανάπτυξη, φωνή, τρίχωμα) καθώς επίσης δημιουργεί την ερωτική επιθυμία (libido). Αυτά επιτυγχάνονται μέσα από την παραγωγή των ανδρικών ορμονών, με κύριο εκπρόσωπο την τεστοστερόνη, που παράγεται στους όρχεις.

2. Παράγει το σπέρμα, μέσα στο οποίο εμπεριέχονται τα σπερματοζωάρια.

3. Δίνει τη δυνατότητα εναπόθεσης του σπέρματος στον γυναικείο κόλπο μέσω της σεξουαλικής επαφής. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η στύση του πέους, που το καθιστά ικανό για είσοδο στον κόλπο και η εκσπερμάτωση, που πρακτικά ταυτίζεται με τον ανδρικό οργασμό.

Για τις λειτουργίες αυτές βασικό όργανο είναι ο όρχις, ο οποίος παράγει την κυρίως ανδρική ορμόνη, την τεστοστερόνη. Η τεστοστερόνη είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη των δευτερευόντων χαρακτηριστικών του φύλου στον άντρα και την ανάπτυξη της ερωτικής επιθυμίας. Είναι επίσης απαραίτητη για την παραγωγή σπερματοζωαρίων.

Είναι τέλος απαραίτητη για την ευόδωση του μηχανισμού της στύσης και της εκσπερμάτισης. Για να πραγματοποιηθούν αυτές οι λειτουργίες, ο όρχις βρίσκεται σε συνεχή συνεργασία και αλληλορύθμιση με άλλους αδένες και με το νευρικό σύστημα. Η παραγωγή των σπερματοζωαρίων γίνεται στους όρχεις, μέσα στα σπερματικά σωληνάρια. Η εξέλιξη από το αρχικό κύτταρο μέχρι το τέλειο σπερματοζωάριο διαρκεί 74 ημέρες περίπου.

Από τους όρχεις στις επιδιδυμίδες
Από τους όρχεις, τα σπερματοζωάρια μεταφέρονται αρχικά στις επιδιδυμίδες. Η επιδιδυμίδα είναι ένα επίμηκες όργανο που διακρίνεται σε κεφαλή, σώμα και ουρά. Έχει μήκος λίγα εκατοστά και καταλήγει στην αρχή του σπερματικού πόρου. Εκεί παραμένουν τα σπερματοζωάρια για χρονικό διάστημα 48 ωρών περίπου.

Στο πέρασμά τους από την επιδιδυμίδα αποκτούν κινητικότητα, που θα τους επιτρέψει αργότερα να κινηθούν στο γεννητικό σύστημα της γυναίκας, ώστε το ισχυρότερο να διαπεράσει το τοίχωμα του ωαρίου, με σκοπό τη γονιμοποίησή του. Από την επιδιδυμίδα τα σπερματοζωάρια περνούν στη συνέχεια από τον σπερματικό πόρο, λεπτό ινώδη και μυώδη σωλήνα, ο οποίος καταλήγει στην ουρήθρα.

Σ’ αυτήν την περιοχή το σπέρμα εμπλουτίζεται με κυρίως τροφικές ουσίες (φρουκτόζη, προσταγλανδίνες κ.λ.π.) που προέρχονται από τις σπερματοδόχους κύστεις και ουσίες που ρευστοποιούν το σπέρμα και προέρχονται από τον προστάτη (ψευδάργυρος, φωσφολιπίδια, σπερμίνη, ένζυμα κ.λ.π.). Το σπέρμα βγαίνει από την ουρήθρα με τον μηχανισμό της εκσπερμάτισης.

Σε κάθε εκσπερμάτιση εκτοξεύονται προς τα έξω 2 εώς 5 κυβικά εκατοστά σπέρματος. Αλλεπάλληλες εκσπερματίσεις σε μικρό χρόνο είναι δυνατό να έχουν σαν αποτέλεσμα έξοδο μικρότερου όγκου σπέρματος, αλλά και μικρότερου αριθμού σπερματοζωαρίων. Περισσότερα και καλύτερης ποιότητας σπερματοζωάρια εμπεριέχονται στις πρώτες σταγόνες της εκσπερμάτισης.

Το σπέρμα αποτελείται από το σπερματικό υγρό (9/10 του όγκου του) και τα σπερματοζωάρια (1/10 του όγκου του). Σε κάθε κυβικό εκατοστό σπέρματος περιέχονται φυσιολογικά 20.000.000 έως 120.000.000 σπερματοζωάρια. Έτσι συνολικά σε μια εκσπερμάτιση περιέχονται 50.000.000 εώς 500.000.000 σπερματοζωάρια. Για να είναι το σπέρμα γόνιμο, θα πρέπει τα περισσότερα σπερματοζωάρια να έχουν καλή κινητικότητα και φυσιολογική μορφολογία.

Παραγωγή ωαρίων
Η παραγωγή ωαρίων γίνεται από τις ωοθήκες. Οι ωοθήκες επιτελούν δυο ξεχωριστές λειτουργίες. Η μια είναι η παραγωγή γυναικείων ορμονών και η άλλη η παραγωγή ωοθυλακίων. Κάθε ωοθυλάκιο περιέχει ένα ωάριο. Οι κύριες ορμόνες που παράγονται από τις ωοθήκες είναι τα οιστρογόνα, με κύριο εκπρόσωπο την οιστραδιόλη και τα προγεσταγόνα, με κύριο εκπρόσωπο την προγεστερόνη.

Οι ορμόνες αυτές ρυθμίζουν τον γυναικείο γεννητικό κύκλο. Ο γεννητικός κύκλος, χαρακτηριστικός της αναπαραγωγικής ηλικίας, διαρκεί από την πρώτη ημέρα εμφάνισης της περιόδου μέχρι την παραμονή της επόμενης περιόδου, δηλαδή περίπου 28 ημέρες. Οι δυο ωοθήκες περιέχουν 200.000 - 400.000 ωοθυλάκια, από τα οποία τελικά λίγα θα καταφέρουν να ωριμάσουν και να απελευθερώσουν ένα ωάριο. Η διαδικασία της ωρίμανσης ενός ωοθυλακίου και της ρήξης του, που συνεπάγεται την απελευθέρωση ενός ωαρίου, ονομάζεται ωοθυλακιορρηξία ή ωορρηξία ή καλύτερα ωοτοκία.

Η ημέρα της ωορρηξίας ταυτίζεται πρακτικά με τη γόνιμη ημέρα της γυναίκας. Σε κάθε γεννητικό κύκλο ωριμάζει συνήθως ένα μόνο ωοθυλάκιο. Για να υπολογίσουμε πόσα ωοθυλάκια θα ωριμάσουν στη ζωή μιας γυναίκας, θα πρέπει να πολλαπλασιάσουμε τα χρόνια της αναπαραγωγικής της λειτουργίας (περίπου 25), με τον αριθμό των κύκλων που έχει σ’ ένα χρόνο (περίπου 12).

Η εκσπερμάτιση
Η εκσπερμάτιση γίνεται στο βάθος του κόλπου κοντά στον τράχηλο της μήτρας. Η μετακίνηση των σπερματοζωαρίων γίνεται με τη δική τους κίνηση και διευκολύνεται από τις συσπάσεις της μήτρας, που παράγονται την ώρα του οργασμού. Βασική προϋπόθεση για τη μετακίνησή τους μέσα στη μήτρα είναι η παρουσία άφθονης και λεπτόρρευστης τραχηλικής βλέννας, η οποία χρησιμεύει ως μεταφορέας των σπερματοζωαρίων. Άφθονη τραχηλική βλέννα υπάρχει στον τράχηλο της μήτρας μόνο γύρω από τον χρόνο της ωορρηξίας.

Τις υπόλοιπες μέρες του κύκλου ο τράχηλος παραμένει κλειστός και η τραχηλική βλέννα πυκνόρρευστη, στοιχεία που δεν διευκολύνουν την άνοδο των σπερματοζωαρίων. Σπερματοζωάρια κακής ποιότητας ή φτωχής κινητικότητας δεν καταφέρνουν να εισέλθουν στον τράχηλο της μήτρας. Δυο ώρες μετά την εκσπερμάτιση περισσότερα από εκατό σπερματοζωάρια, συνήθως τα υγιέστερα και καλύτερα, έχουν φτάσει σε κάθε σάλπιγγα, σε μια μαραθώνια πορεία προς τη συνάντηση του ωαρίου. Στον άντρα, η εκσπερμάτιση ταυτίζεται χρονικά με τον οργασμό.

Γονιμοποίηση και εμφύτευση
Η συνάντηση των δυο γαμετών, του ωαρίου και του σπερματοζωαρίου και η συνένωσή τους λέγεται γονιμοποίηση και πραγματοποιείται στη σάλπιγγα. Όταν το σπερματοζωάριο εισχωρήσει στο ωάριο, η επιφάνεια του ωαρίου γίνεται αδιαπέραστη από άλλο σπερματοζωάριο και αρχίζει η διαδικασία δημιουργίας του ανθρώπινου εμβρύου. Τα σπερματοζωάρια παραμένουν ζωντανά μέσα στο γεννητικό σύστημα της γυναίκας μερικές ημέρες, κατάλληλα όμως για να γονιμοποιήσουν είναι τα δυο και κυρίως το πρώτο 24ωρο της παραμονής τους στο γεννητικό σύστημα της γυναίκας.

Το ωάριο έχει μικρότερο χρόνο ζωής και είναι κατάλληλο για γονιμοποίηση μόνο μερικές ώρες από τη στιγμή που θα βρεθεί στη σάλπιγγα. Το γονιμοποιημένο πλέον ωάριο, που λέγεται ωό και προήλθε από τη συνένωση των δυο γαμετών, θα μετακινηθεί αργά προς την κοιλότητα της μήτρας, με τη βοήθεια των περισταλτικών κινήσεων της σάλπιγγας. Αν η μετακίνηση δεν πραγματοποιηθεί, είτε γιατί η σάλπιγγα δεν έχει υγιή περισταλτισμό, είτε γιατί το έμβρυο είναι παθολογικό, είναι δυνατό το έμβρυο να παραμείνει στη σάλπιγγα και να δημιουργηθεί εξωμήτρια σαλπιγγική κύηση.

Αν όλα πάνε καλά, δυο περίπου 24ωρα μετά τη γονιμοποίηση το έμβρυο θα βρεθεί μέσα στη μητρική κοιλότητα. Τις τρεις επόμενες ημέρες το έμβρυο θα φωλιάσει σε κάποιο σημείο της κοιλότητας της μήτρας. Η διαδικασία αυτή ονομάζεται εμφύτευση και διευκολύνεται από τις ορμονικές αλλαγές που έχει υποστεί το ενδομήτριο τις προηγούμενες ημέρες, με αποτέλεσμα να έχει γίνει παχύτερο και φιλόξενο. Το έμβρυο, αφού φωλιάσει μέσα στην κοιλότητα της μήτρας, θα συνεχίσει να αναπτύσσεται, πολλαπλασιάζοντας τον κυτταρικό του πληθυσμό.

Η εγκυμοσύνη
Μετά την ωοθυλακιορρηξία το ωάριο συλλαμβάνεται από τους κροσσούς της σάλπιγγας. Με τις περισταλτικές κινήσεις των σαλπίγγων το ωάριο προωθείται προς το εσωτερικό τους. Σε κάθε εκσπερμάτωση υπάρχουν 50-100 εκατομμύρια σπερματοζωάρια και από αυτά μόνο λίγα καταφέρνουν να φτάσουν στη σάλπιγγα. Η συνάντηση γίνεται στη λήκυθο της σάλπιγγας.

Τα σπερματοζωάρια περικυκλώνουν το ωάριο και μόνο ένα καταφέρνει με την κεφαλή του να τρυπήσει το τοίχωμα του ωαρίου και να μπει μέσα. Τότε έχουμε γονιμοποίηση. Αμέσως η ουρά του κόβεται και εκφυλίζεται. Το γονιμοποιημένο ωάριο, που λέγεται και ζυγώτης, προχωρεί και φτάνει στην κοιλότητα της μήτρας μέσα σε 4-6 ημέρες, όπου και εμφυτεύεται. Η ανάπτυξη γίνεται με διχοτόμηση του πυρήνα.

Εμβρυολογία
Μια ολοκληρωμένη εγκυμοσύνη συνήθως κρατάει περίπου 266 ημέρες από τη σύλληψη ή περίπου 280 ημέρες από την έναρξη της τελευταίας περιόδου. Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης το αναπτυσσόμενο παιδί ονομάζεται έμβρυο. Το γονιμοποιημένο ωάριο, το οποίο ονομάζεται ζυγωτό, πολύ γρήγορα αρχίζει να διαιρείται σε δύο, μετά σε τέσσερα, οκτώ, δεκαέξι κ.ο.κ. κύτταρα και, μέχρι να φτάσει στη μήτρα, σχηματίζεται από μια κούφια σφαίρα από κύτταρα που μοιάζουν με μούρο (μορίδιο).

Μέσα σε 10 ημέρες το γονιμοποιημένο ωάριο εμφυτεύεται μέσα στα τοιχώματα της μήτρας τρώγοντας την εξωτερική στοιβάδα του ενδομητρίου. Κατά τη διάρκεια των πρώτων οκτώ εβδομάδων της εγκυμοσύνης, το έμβρυο λαμβάνει τα θρεπτικά συστατικά από το ενδομήτριο και τον τροφοβλάστη (τα κύτταρα της εξωτερικής επιφάνειας του μοριδίου σχηματίζουν συνεχή στιβάδα, τον τροφοβλάστη, ενώ τα εσωτερικά κύτταρα αποτελούν τον εμβρυοβλάστη).

Κατά τη διάρκεια των πρώτων εβδομάδων της εγκυμοσύνης, το έμβρυο περιβάλλεται από μερικές μεμβράνες. Η πλέον σημαντική είναι το άμνιο ή «σάκος με νερό», όπου είναι το μαξιλάρι του εμβρύου, και το χόριο, το οποίο συνδέεται με το ενδομήτριο και σχηματίζει τον πλακούντα. Ο πλακούντας είναι το όργανο διά μέσου του οποίου τρέφεται το έμβρυο από την 8η εβδομάδα της κύηση μέχρι το τέλος της. Το έμβρυο συνδέεται με τον πλακούντα μέσω του ομφάλιου λώρου, ο οποίος περιέχει φλέβες και αρτηρίες, μεταφέροντας αίμα προς και από τον πλακούντα.

Θα πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι δεν γίνεται καμία ανταλλαγή ή μείξη του αίματος μεταξύ της μητέρας και του παιδιού στον πλακούντα. Η ανταλλαγή της τροφής και των άχρηστων προϊόντων μεταξύ της μητέρας και του εμβρύου γίνεται με διάχυση διά μέσου των μεμβρανών στον πλακούντα. Ο ώριμος πλακούντας είναι ένας επίπεδος δίσκος, έχει διάμετρο 18-20 εκ. και το πάχος του ποικίλλει, από 10 εκ. στην περιφέρεια μέχρι 4 εκ. στο κέντρο. Μετά τη γέννηση του εμβρύου ο πλακούντας αποβάλλεται και λέγεται ύστερο.

Ανάπτυξη εμβρύου και τοκετός
Η εγκυμοσύνη διαρκεί από 266 μέχρι 294 ημέρες, δηλαδή 40 ± 2 εβδομάδες. Είναι επίσης κοινό να μιλάμε για εννέα μήνες εγκυμοσύνης διηρημένης σε τρία τρίμηνα, ή δέκα σεληνιακούς μήνες, καθένας από τους οποίους διαιρείται σε τέσσερεις εβδομάδες. Ο τοκετός είναι η διαδικασία και ο χρόνος που χρειάζεται για την έξοδο του εμβρύου και του πλακούντα από τα γεννητικά όργανα της γυναίκας.

Χαρακτηριστικό σημείο του τοκετού είναι οι ωδίνες της μήτρας που γίνονται ρυθμικές με αυξανόμενη ένταση και διάρκεια, που εμφανίζονται σε σταθερά χρονικά μεσοδιαστήματα, τα οποία γίνονται όλο και μικρότερα ενώ η ένταση που έχουν οι ωδίνες όλο και αυξάνονται. Με το πέρασμα των ημερών και ενώ η ημερομηνία για τη γέννηση του παιδιού θα πλησιάζει, θα υπάρξουν κάποια σημάδια προειδοποίησης για το ξεκίνημα του τοκετού.

Τα σημάδια αυτά είναι τα εξής:
* Οι ωδίνες της μήτρας
* Η αιματηρή βλένη
* Η ρήξη του θυλακίου

Πόσο διαρκεί
Η διάρκεια του τοκετού εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Στις πρωτότοκες γυναίκες διαρκεί περισσότερες ώρες, κατά μέσο όρο 6-8 ώρες, ενώ στις πολύτοκες λιγότερο. Συνήθως οι γυμνασμένες γυναίκες γεννούν πιο σύντομα. Επίσης παράγοντες που αφορούν το έμβρυο και τις σχέσεις του με τη λεκάνη της μητέρας αυξάνουν ή ελαττώνουν τη διάρκεια του τοκετού. Τέτοιοι παράγοντες είναι το μέγεθος του εμβρύου σε σύγκριση με τις διαστάσεις της λεκάνης.

Ένα μεγάλο κεφάλι θέλει περισσότερο χρόνο για να γεννηθεί φυσιολογικά. Επίσης σημαντικός παράγοντας στην εξέλιξη του τοκετού είναι η ποιότητα του τραχήλου, εάν δηλαδή ο τράχηλος είναι σκληρός ή μαλακός και το πόσο συχνά έρχονται και το πόσο διαρκούν οι ωδίνες της μήτρας.

Σημειώνεται πως ο τοκετός γίνεται σε τρία στάδια:
- Το πρώτο στάδιο του τοκετού είναι συνήθως το μεγαλύτερο σε διάρκεια (περίπου 8 με 10 ώρες). Οι συσπάσεις της μήτρας σταδιακά γίνονται πιο δυνατές και τακτικές. Οι συσπάσεις αυτές κάνουν τον τράχη­λο να μαλακώσει και να διασταλεί (διευρυνθεί).

- Το δεύτερο στάδιο του τοκε­τού ξεκινά όταν αρχίζει η ώθηση του μωρού έξω από τη μήτρα και προς τον κόλπο και τελειώνει με τη γέννηση του μωρού. Βοηθούμενο από τις ωθήσεις της μητέρας και τις συσπάσεις της μήτρας, το κε­φάλι του μωρού ωθείται προς τα κάτω, μέσω της πυέ­λου, περνάει μέσα από τον κόλπο και γεννιέται. Το στάδιο αυτό συνήθως διαρκεί 40 με 60 λεπτά για ένα πρώτο μω­ρό και 15 με 30 λεπτά για τα επόμενα.

- Στο τρί­το στάδιο, αποβάλλεται ο πλακούντας από τη μήτρα. Το στάδιο αυτό διαρκεί συνήθως 5 με 15 λε­πτά, από τη γέννηση του μω­ρού μέχρι την αποβολή του πλακούντα (που λέγεται και ύστερο). Αφού γεννηθεί το μωρό, η μήτρα συνεχίζει να συσπά­ται, αν και οι συσπάσεις είναι λιγότερο έντονες.

Ο πλακούντας αποχωρίζεται από τα τοιχώματα της μήτρας και εξέρχεται από τον κόλπο. Μετά την έξοδο του πλακούντα, ο γιατρός ή η μαία εξε­τάζει προσεχτικά τον πλα­κούντα και τις μεμβράνες που περιέβαλλαν το μωρό, για να βεβαιωθεί ότι έχουν αποβληθεί όλοι οι ιστοί. Όπως η εγκυμοσύνη κάθε γυναίκας είναι μο­ναδική, έτσι είναι και ο τοκετός της.

ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΤΣΑΛΙΔΗΣ
Γυναικολόγος
Πηγή: paidiatros.com