Η Θάλασσα της Νότιας Κίνας θα είναι η «καυτή» περιοχή στον 21ο αιώνα
Πολλές δεκαετίες πριν, οι Αμερικανοί ήξεραν τη μεγάλη στρατηγική σημασία της κι αυτή είναι μία αιτία για τα όσα συμβαίνουν εκεί τον τελευταίο καιρό

Η Θάλασσα της Νότιας Κίνας είναι -και θα συνεχίσει να είναι- το σημαντικότερο γεωπολιτικό σημείο στον 21ο αιώνα, πολύ πιο σπουδαίο από τη Μέση Ανατολή και τα δυτικά σύνορα της Ρωσίας. Γιατί, όπως επισημαίνουν αναλυτές, εδώ διακυβεύεται το μέλλον της Ασίας, καθώς επίσης και η ισορροπία της δύναμης ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση.

Για να αντιληφθεί κανείς τη σημασία αυτού του ισχυρισμού πρέπει να ανατρέξει πολλά χρόνια πίσω, στο 1890, όταν ο Άλφρεντ Μέιχαν, τότε Πρόεδρος της Ναυτικής Ακαδημίας των Ηνωμένων Πολιτειών, έγραψε ένα πόνημα με τίτλο «Η επιρροή της Ναυτικής Δύναμης,1660-1783». Σε αυτό, ο Μέιχαν υποστήριζε ότι οι ΗΠΑ πρέπει να ψάξουν για νέες αγορές σε ολόκληρο τον κόσμο και να προστατέψουν τις νέες εμπορικές οδούς, μέσω ενός δικτύου ναυτικών βάσεων.

Τι λένε αναλυτές
«Αυτό είναι το έμβρυο της Αμερικανικής Αυτοκρατορίας των Βάσεων, που ξεκίνησε ντε φάκτο μετά τον Αμερικανο-ισπανικό πόλεμο, πριν από έναν αιώνα, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής καθόρισαν την εξωτερική τους πολιτική ως Υπερδύναμη στον Ειρηνικό, προσαρτώντας τις Φιλιππίνες, τη Χαβάη και το Γκουάμ. Η Δυτική -Αμερικανική και Ευρωπαϊκή- αποικιοκρατία είναι υπεύθυνη για τη σημερινή έκρυθμη κατάσταση στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας», επισημαίνουν αναλυτές. Γιατί είναι η Δύση αυτή που καθόρισε τα νέα σύνορα, κυρίως ναυτικά σύνορα σε αυτές τις χώρες.

Εντυπωσιακή ιστορία
Είναι πράγματι εντυπωσιακή η ιστορία. Οι Φιλιππίνες και η Ινδονησία μοιράστηκαν από τις Ισπανία και Πορτογαλία το 1529. Η μοιρασιά ανάμεσα στη Μαλαισία και την Ινδονησία οφείλεται στους Βρετανούς και τους Ολλανδούς το 1842. Τα σύνορα ανάμεσα στην Κίνα και το Βιετνάμ επιβλήθηκαν στην Κίνα από τη Γαλλία το 1887. Τα σύνορα των Φιλιππινών καθορίστηκαν από τις ΗΠΑ και την Ισπανία το 1898. Τα σύνορα ανάμεσα στις Φιλιππίνες και τη Μαλαισία χαράχτηκαν από τις ΗΠΑ και τη Βρετανία το 1930.

Μιλάμε για σύνορα ανάμεσα σε διαφορετικές πρώην αποικίες, άρα τα προβλήματα στην περιοχή δεν δημιουργούνται τώρα, παρά εκκρεμούν από το παρελθόν. Λαοί που προϋπήρχαν στην περιοχή της Θάλασσας της Νότιας Κίνας καθορίζονται από ανθρωπολόγους -όπως για παράδειγμα ο Μπιλ Σόλχαϊμ- ως Νουσαντάο, μια λέξη που ερμηνεύεται ως «λαός» ή «νότιοι νησιώτες».

Οι Νουσαντάο δεν θεωρούνται ως φυλή με εθνική συνείδηση. Στο διάβα των αιώνων είχαν ιδρύσει πολλές βάσεις στις παραλίες ανάμεσα στο κεντρικό Βιετνάμ και το Χόνγκ Κονγκ ως το Δέλτα του Μεκόνγκ. Δεν ανήκαν σε κάποιο «κράτος» και ο ορισμός των «συνόρων» δεν υφίστατο. Μόνο προς το τέλος του 19ου αιώνα άρχισαν να αλλάζουν οι καταστάσεις.

Είναι ο αιώνας της ντροπής, αφού η διαφθορά και η αδυναμία των Κινέζων αυτοκρατόρων επέτρεψαν στους δυτικούς αποικιοκράτες να αποκτήσουν κυριαρχία πάνω σε κινεζική γη. Οι σημερινοί ηγέτες αυτής της χώρας δικαιολογημένα είναι εξαιρετικά ευαίσθητοι με κάθε πρόθεση των Δυτικών να διεκδικήσουν κινεζικά εδάφη.

Ο καθορισμός των συνόρων
Από το 1936, οι Κινέζοι είχαν παρουσιάσει χάρτες που όριζαν τα σύνορα της χώρας τους, ιδιαίτερα στον Νότο. Η κινεζική κυβέρνηση, που ακόμα δεν ήταν κομμουνιστική, προωθούσε τη διεκδίκηση «ιστορικών» στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας, με βάση το Διεθνές Ναυτικό Δίκαιο. Όλα σταμάτησαν όταν η Ιαπωνία εισέβαλε στην Κίνα το 1937.

Η Ιαπωνία είχε καταλάβει την Ταϊβάν το 1895. Αντιλαμβάνεται κανείς το τι έγινε όταν οι Αμερικανοί παρέδωσαν τις Φιλιππίνες στους Ιάπωνες το 1942. Αυτό σήμαινε ότι ολόκληρη η παραλιακή ζώνη στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας ελεγχόταν από μία μονάχα αυτοκρατορία, για πρώτη φορά στην ιστορία. Η Θάλασσα της Νότιας Κίνας είχε μετατραπεί σε λίμνη της Ιαπωνίας.

Δεν διήρκησε πολύ
Αυτό όμως δεν διήρκεσε για πολύ χρόνο. Μονάχα ώς το 1945. Οι Ιάπωνες είχαν καταλάβει το Woody Island καθώς και άλλα νησιωτικά συγκροτήματα. Μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και τις δύο ατομικές βόμβες που έριξαν οι Αμερικανοί στην Ιαπωνία, οι Φιλιππίνες έγιναν το 1946 ανεξάρτητο κράτος. Τα νησάκια στην περιοχή χαρακτηρίστηκαν έδαφος των Φιλιππινών.

Το 1947 οι Κινέζοι απέκτησαν την κυριαρχία όλων των νησιών Paracelς από τους Γάλλους αποικιοκράτες. Παράλληλα όλα τα νησιά της Θάλασσας της Νότιας Κίνας απέκτησαν κινεζικά ονόματα. Το Πεκίνο τα θεωρούσε πάντα δικά του. Ήταν το τελευταίο σύνορο της Κίνας στον Νότο. Τον Δεκέμβριο του 1947 όλα τα νησιά τέθηκαν κάτω από τη διοίκηση της Χαϊνάν, νησί της νότιας Κίνας.

Νέοι χάρτες εμφανίστηκαν αλλά τώρα με κινεζικά ονόματα για όλα τα νησιά, τις βραχονησίδες και τις ξέρες. Κανείς όμως δεν είχε μπει στον κόπο να εξηγήσει το τι συνέβαινε. Έτσι, τον Ιούνιο του 1947 η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας προσήρτησε τα πάντα, τονίζοντας, παράλληλα, πως ήταν ανοικτή σε διαπραγματεύσεις με τις γειτονικές χώρες. Σύνορα στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας δεν είχαν ακόμα οριοθετηθεί, κι αυτό ισχύει ώς σήμερα.

Το ναυτικό όριο
Η κομμουνιστική Κίνα υιοθέτησε όλους τους χάρτες και όλες τις αποφάσεις. Το τελικό ναυτικό όριο ανάμεσα στην Κίνα και το Βιετνάμ διευθετήθηκε μόλις το 1999. Το 2009 η Κίνα παρουσίασε στον ΟΗΕ νέο χάρτη, που προκάλεσε μεγάλη αναταραχή στις χώρες της νοτιανατολικής Ασίας. Οι λαοί της περιοχής χωρίς εθνική συνείδηση είχαν ενταχθεί στο κρατικό σύστημα της Κίνας. Ο σύγχρονος «πόλεμος» για τον έλεγχο της Θάλασσας της Νότιας Κίνας μόλις είχε αρχίσει.

Το 2013 οι Φιλιππίνες, σπρωγμένες από τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία, αποφάσισαν να θέσουν ζήτημα Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών (ΑΟΖ) στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας και προσέφυγαν σε διεθνές δικαστήριο, σύμφωνα με τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο των Θαλασσών (UNCLOS).

Τόσο η Κίνα όσο και οι Φιλιππίνες έχουν αποδεχτεί το UNCLOS. Οι ΗΠΑ όμως όχι. Η Κίνα μίλησε για ιστορικά δικαιώματα, οι Φιλιππίνες ζήτησαν να καθοριστεί τι είναι ένα νησί, τι είναι μια υφαλοκρηπίδα κοκ. Το UNCLOS είναι αντικείμενο αλληλοσυγκρουόμενων απόψεων .Το πιο σημαντικό ζήτημα στα ταραγμένα νερά είναι αυτό της ελεύθερης ναυσιπλοΐας.

Η ελεύθερη ναυσιπλοΐα
Για την Αμερικανική Αυτοκρατορία, η ελεύθερη ναυσιπλοΐα, από τη Δυτική Ακτή της Αμερικής ώς την Ασία, μέσω του Ειρηνικού, της Θάλασσας της Νότιας Κίνας, των Στενών Μαλάκα και του Ινδικού Ωκεανού, είναι ζήτημα στρατιωτικής στρατηγικής. Οι Αμερικανοί δεν μπορούν να δεχτούν κάτι που περιορίζει τη χρήση των ναυτικών Βάσεών τους.

Η ναυτική αυτοκρατορία τους πάει περίπατο σε τέτοια περίπτωση. Το Πεντάγωνο μιλάει για Ελεύθερη Ναυσιπλοΐα (FON), που όμως άλλες χώρες την αποκαλούν Διπλωματία των Τορπιλακάτων, με όλα αυτά τα πολεμικά πλοία και αεροπλανοφόρα τους να αλωνίζουν στις θάλασσες στη Νότια Κίνα.

Στην όλη διαμάχη ενέχονται οι δέκα χώρες-μέλη της Ένωσης Εθνών Νοτιανατολικής Ασίας (ASEAN), με πρωταγωνίστριες τις Φιλιππίνες και την Κίνα. Το Πεκίνο προτιμά διμερείς διαπραγματεύσεις σε αντίθεση με τη Μανίλα, που επιδιώκει συνολική διευθέτηση. Το 2011 το αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών ήταν στην κυριολεξία τρομοκρατημένο από την πρόθεση του Προέδρου Μπαράκ Ομπάμα να αποσύρει τις αμερικανικές δυνάμεις από το Αφγανιστάν και το Ιράκ.

Τι θα συνέβαινε στην Αμερικανική Αυτοκρατορία; Η Χίλαρι Κλίντον, αναλαμβάνοντας Υπουργός των Εξωτερικών, τον Νοέμβριο του 2011, άλλαξε τα πάντα, επιβάλλοντας την πολιτική των έξι σημείων δράσης, ανάμεσα στα οποία αυξημένη στρατιωτική παρουσία στην Ασία -με βάσεις στην περιοχή- και την προώθηση της δημοκρατίας και των ανθρώπινων δικαιωμάτων.

Ο στόχος της πολιτικής
Αυτή η πολιτική είχε ως στόχο την αναχαίτιση του κινεζικού ηγεμονισμού στη Νοτιανατολική Ασία. Δεν υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία ότι η Θάλασσα της Νότιας Κίνας έχει τεράστια στρατηγική σημασία για τις ΗΠΑ, καθώς η αμερικανική ηγεμονία εξαρτάται από την κυριαρχία στις θάλασσες. Η Θάλασσα της Νότιας Κίνας είναι κρίσιμος σύνδεσμος, που ενώνει τον Ειρηνικό με τον Ινδικό, τον Περσικό Κόλπο και στο τέλος την Ευρώπη.

Το Πεκίνο, που αυτοαποκαλείται αντιαποικιοκρατική δύναμη, έχει να διαλέξει ανάμεσα στην υποταγή στη δύναμη των ΗΠΑ στη θάλασσα και στην εναντίωσή του σε αυτήν. Με τα όσα συμβαίνουν στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας, φαίνεται πως οι Κινέζοι είναι έτοιμοι να διαλέξουν την αναμέτρηση, αν αυτή απαιτηθεί. Γι’ αυτό και η κρίση στην περιοχή κάνει το Μεσανατολικό και το Ρωσικό να μοιάζουν με οδοντόκρεμες, μπροστά σε αυτό που έρχεται στην Ασία.