ΑΝΑΜΕΝΟΝΤΑΙ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΩΝ STRESS TESTS ΓΙΑ ΤΗ ΛΗΨΗ ΑΠΟΦΑΣΗΣ

Το δημόσιο χρέος βρίσκεται στο 135% του ΑΕΠ, το ποσοστό απασχόλησης είναι πιο χαμηλό από οποιαδήποτε χώρα της Ε.Ε. με εξαίρεση την Ελλάδα, ενώ ο ρυθμός ανάπτυξης αναμένεται να είναι πιο κάτω από το 1% και οριακά να βελτιωθεί κατά το 2017

Οι αναλυτές και επενδυτές θεωρούν τώρα την Ιταλία ως την άμεση απειλή για τη σταθερότητα στην Ευρωζώνη

Το πρόβλημα είναι ότι, αν οι Ιταλοί χάσουν την εμπιστοσύνη τους στο ευρώ, το ενιαίο νόμισμα θα είναι δύσκολο να επιβιώσει

Η λαϊκιστική κίνηση Five Star Movement, που επιρρίπτει ευθύνες στα οικονομικά προβλήματα της οικονομίας στο ευρώ, έχει ζητήσει δημοψήφισμα με στόχο η Ιταλία να εγκαταλείψει το ευρώ

Η Ιταλία είναι η τέταρτη μεγαλύτερη οικονομία της Ε.Ε. και η τρίτη μεταξύ της Ευρωζώνης. Το δημόσιο χρέος βρίσκεται στο 135% του ΑΕΠ, ενώ το ποσοστό απασχόλησης είναι πιο χαμηλό από οποιαδήποτε χώρα της Ε.Ε. με εξαίρεση την Ελλάδα. Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του ΔΝΤ για την Ιταλία, ο ρυθμός ανάπτυξης αναμένεται να είναι πιο κάτω από το 1% και οριακά να βελτιωθεί κατά το 2017.

Το ΔΝΤ αναφέρει ότι η Ιταλία είναι η μόνη μεγάλη ευρωπαϊκή οικονομία που δεν έχει ανακτήσει το επίπεδο παραγωγής πριν από την κρίση. Η χώρα αντιμετώπισε δυο δεκαετίες χαμένης ανάπτυξης, πράγμα που επηρέασε αρνητικά την ανεργία και τους πραγματικούς μισθούς, σε μια περίοδο που οι εταίροι της στην Ευρωζώνη είχαν πετύχει ρυθμό ανάπτυξης 20%-25%.

Η βασική πρόκληση για τον Ρέντσι

Αυτή η έλλειψη ανάπτυξης είναι η βασική πρόκληση, που ο Πρωθυπουργός κ. Ματέο Ρέντσι πρέπει να αντιμετωπίσει. Η Ιταλία βρίσκεται αντιμέτωπη με χαμηλές επενδύσεις, χαμηλή συμμετοχή του εργατικού δυναμικού στην αγορά εργασίας και ανύπαρκτου ρυθμού αύξησης της παραγωγικότητας. Αναφέρεται ότι ο ΟΟΣΑ υπολογίζει ότι ο δυνητικός ρυθμός ανάπτυξης βρίσκεται στο αρνητικό 0,1. Αναφέρεται όμως ότι αυτά τα προβλήματα υπήρχαν και πριν από την κρίση της Ευρωζώνης και τα χρόνια της λιτότητας.

Μεταξύ στασιμότητας και αρνητικού πληθωρισμού, οι τράπεζες της Ιταλίας αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα που επιβαρύνονται με €360 δις μη εξυπηρετούμενων δανείων, που ισοδυναμούν με 20% του ΑΕΠ της χώρας. Κατά συνέπεια, δεν είναι έκπληξη ότι οι μετοχές στις μεγάλες τράπεζες της Ιταλίας μειώθηκαν κατά 50% από τον περασμένο Απρίλιο, με τάση επιτάχυνσης μετά το δημοψήφισμα για το Brexit.

Η μεγαλύτερη άμεση ανησυχία είναι το αξιόχρεο της Τράπεζας Monte dei Paschi di Siena, που ιδρύθηκε το 1472 και είναι η αρχαιότερη στον κόσμο, η οποία έχει βοηθηθεί δυο φορές από τις ιταλικές Αρχές, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Της έχει υποδειχθεί από την ΕΚΤ ότι τα μη εξυπηρετούμενα δάνειά της πρέπει να μειωθούν από €24 δις το 2015, στα €18,4 δις το 2017 και €14,6 δις το 2018. Ως αποτέλεσμα, η τιμή της μετοχής της μειώθηκε δραματικά. Σήμερα η αξία της τράπεζας είναι το 1/10 της λογιστικής της αξίας και αναμένεται ότι δεν θα επιτύχει στα stress tests που θα διεξαχθούν από την ΕΚΤ στο τέλος του μήνα αυτού.

Η πολιτική επιβίωση της κυβέρνησης

Οι πρόσφατες δημοσκοπήσεις έδειξαν ότι η λαϊκιστική κίνηση Five Star Μovement, με ηγέτη τον γελωτοποιό κ. Beppe Grillο, είναι πρώτο κόμμα. Με τις εξελίξεις αυτές τα σχέδια του κ. Ρέντσι για δημοψήφισμα το ερχόμενο φθινόπωρο για συνταγματικές μεταρρυθμίσεις, που στόχο έχουν να δώσουν στην κυβέρνηση νέες εξουσίες, μπορεί να απειλήσει την πολιτική του επιβίωση. Κατά συνέπεια, οι αναλυτές και επενδυτές θεωρούν τώρα την Ιταλία ως την άμεση απειλή για τη σταθερότητα στην Ευρωζώνη.

Οι νέοι κανονισμοί της Ευρωζώνης

Οι νέοι κανονισμοί της Ευρωζώνης αναφέρουν ότι οι τράπεζες δεν μπορούν να βοηθηθούν από το κράτος, εκτός κι αν πρώτα υποστούν ζημιές οι κάτοχοι ομολόγων, οι μέτοχοι και οι μη ασφαλισμένοι καταθέτες, δηλαδή να χρησιμοποιηθεί πρώτα το bail-in. Στις περισσότερες χώρες τα ομόλογα των τραπεζών κατέχονται από μεγάλους θεσμικούς επενδυτές που γνωρίζουν τους κινδύνους και μπορούν να αντιμετωπίσουν τις ζημιές. Αλλά στην Ιταλία περίπου €200 δις τραπεζικά ομόλογα κατέχονται από μικρούς επενδυτές.

Κατά συνέπεια, ο κ. Ρέντσι επιζητεί όπως οι κανόνες για το bail-in εφαρμοστούν ευέλικτα, μέχρι που να επανέλθει κάποια εμπιστοσύνη, και αυτή δεν θα έλθει χωρίς δημόσιους πόρους. Αν οι κανόνες του bail-in εφαρμοστούν αυστηρά στην Ιταλία, η αντίδραση από τους αποταμιευτές θα επηρεάσει δυσμενώς την εμπιστοσύνη, αλλά και θα ανοίξει την πόρτα στην εξουσία για την κίνηση Five Star Movement, μια κίνηση που επιρρίπτει ευθύνες στα οικονομικά προβλήματα της οικονομίας στο ευρώ και έχει ζητήσει δημοψήφισμα, με στόχο η Ιταλία να εγκαταλείψει το ευρώ. Και το πρόβλημα είναι ότι, αν οι Ιταλοί χάσουν την εμπιστοσύνη τους στο ευρώ, το ενιαίο νόμισμα θα είναι δύσκολο να επιβιώσει.

Σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις, το 30,6% των Ιταλών υποστηρίζουν την κίνηση Five Star Movement, με 29,8% να υποστηρίζουν το κυβερνών Δημοκρατικό Κόμμα του κ. Ρέντσι.

Οι διαβουλεύσεις

Τώρα η Ιταλία και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διεξάγουν έντονες διαβουλεύσεις για τη μέθοδο που πρέπει η ιταλική κυβέρνηση να χρηματοδοτήσει τις τράπεζες, αρχίζοντας από την Monte dei Paschi, χωρίς να παραβιάζονται οι κανόνες της ΕΚΤ για bail-in. Οι κανόνες της ΕΚΤ συστάθηκαν μετά την κρίση χρέους στον τραπεζικό τομέα και στόχο έχουν να απαλλάξουν τους φορολογούμενους από το κόστος διάσωσης των τραπεζών και να το μετακυλήσουν στους μετόχους.

Για το θέμα αυτό η Καγκελάριος της Γερμανίας κ. Άνγκελα Μέρκελ απέρριψε ανησυχίες για ένταση της κρίσης, και ειδικά με τις ιταλικές τράπεζες, και εξέφρασε εμπιστοσύνη ότι οι συνομιλίες μεταξύ της ιταλικής κυβέρνησης και των Βρυξελλών, που θα επιτρέπουν τη διάσωση των τραπεζών της Ιταλίας, τελικά θα οδηγήσουν στην κατάλληλη λύση, πράγμα που θα δώσει ώθηση στις αξίες των μετοχών των ιταλικών τραπεζών.

Η θέση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Το πρόβλημα είναι όμως ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν επιθυμεί την υπόσκαψη των νέων κανονισμών του bail-in κατά την πρώτη φορά που αντιμετωπίζουν πρόβλημα, αλλά και ούτε επιθυμεί προστριβές με ένα ιδρυτικό μέλος της Ε.Ε. Κατά συνέπεια, διεξάγονται τώρα συνομιλίες και διαβουλεύσεις, για να εξευρεθεί τρόπος να επιτρέψουν στην Ιταλία να διοχετεύσει δημόσια χρήματα στον τραπεζικό τομέα για να αποφευχθεί το bail-in. Αναφέρεται όμως ότι οι κανόνες επιτρέπουν την «προληπτική διοχέτευση» κρατικών χρημάτων για να διατηρηθεί η σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος.

Κατά συνέπεια, αν οι περισσότερες τράπεζες της Ιταλίας δεν περάσουν με επιτυχία τα stress tests στο τέλος του Ιουλίου, αυτό θα ήταν μια πιθανή δικαιολογία για να δοθούν δημόσια χρήματα. Κατά συνέπεια, η ιταλική κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να αναμένουν τα αποτελέσματα των stress tests των ιταλικών τραπεζών στο τέλος του Ιουλίου, για να καταλήξουν σε μια κοινώς αποδεκτή συμφωνία.

Αναφέρεται ότι η ανακεφαλαιoποίηση των προβληματικών τραπεζών με bail-in, όπως επιβάλλουν οι κανόνες της τραπεζικής ένωσης, θα υποβάθμιζε περισσότερο τη δημοτικότητα του Ιταλού Πρωθυπουργού κ. Ρέντσι και θα έδινε νέα ώθηση στη λαϊκιστική κίνηση Five Star για να επικρίνει ξανά τις Βρυξέλλες, την ΕΚΤ και το ευρώ. Ο κ. Ρέντσι ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το πράσινο φως για να προχωρήσει στη στήριξη των προβληματικών ιταλικών τραπεζών από ένα ταμείο ύψους €40 δις, που σκοπεύει να συστήσει.

ΧΡΙΣΤΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ
Αναπληρωτής Διευθύνων Σύμβουλος και Επικεφαλής Συμβουλευτικών Υπηρεσιών,
KPMG Limited,
τηλ. 22209000,
ηλεκ. διευθ. [email protected].

Υ.Γ.: Οι απόψεις και γνώμες που διατυπώνονται στο παρόν είναι αυτές του συγγραφέα, και δεν εκπροσωπούν κατ’ ανάγκην τις απόψεις και γνώμες της KPMG International ή Οίκων Μελών της KPMG.