Στην Αίγυπτο, αυτοί που πίστευαν ότι η ανατροπή το 2013 του Προέδρου Μοχάμεντ Μόρσι, εκλεκτού της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, θα ήταν η απαρχή νέας εποχής δημιουργικότητας και ελευθερίας της έκφρασης, σίγουρα θα έχουν απογοητευθεί. Τα δύο τελευταία χρόνια, οι Αρχές έχουν φυλακίσει συγγραφείς, έχουν κλείσει πολιτιστικά κέντρα και έχουν ακυρώσει πολιτιστικά δρώμενα. Πολλοί Αιγύπτιοι συγγραφείς, διανοούμενοι και καλλιτέχνες είχαν υποστηρίξει το κίνημα διαδηλώσεων εναντίον του Μόρσι, συμβάλλοντας αποφασιστικά στην ανατροπή του από τους στρατιωτικούς.

Σχολιαστές στο Κάιρο επισημαίνουν πως τα δικαστήρια δεν προλαβαίνουν πλέον να εκδικάζουν υποθέσεις «προκλητικού χορού» και «προσβολής της θρησκείας» και αυτή είναι μια απόδειξη πως η κυβέρνηση του Προέδρου Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι θέλει να συμπεριφέρεται ως ο προστάτης της δημόσιας ηθικής, με τον ίδιο τρόπο που ενεργούσαν ο Μόρσι και οι Ισλαμιστές υποστηρικτές του όταν βρίσκονταν στην εξουσία. Το βρετανικό κρατικό τηλεοπτικό δίκτυο BBC μετέδωσε πως ζήτησε την άποψη του αιγυπτιακού Υπουργείου Πολιτισμού γι’ αυτά που συμβαίνουν. Το Υπουργείο αρνήθηκε να απαντήσει για υποθέσεις καλλιτεχνών που διώκονται, αρκούμενο μονάχα να τονίσει ότι σχεδιάζει να προτείνει αλλαγές στο νόμο για «να προστατευθεί η δημιουργικότητα».

Οι φυλακίσεις

Τον Φεβρουάριο, ο συγγραφέας Αχμέντ Νατζί καταδικάστηκε σε φυλάκιση δύο χρόνων γιατί «παραβίασε τη δημόσια εντιμότητα» λόγω σεξουαλικών εκφράσεων σε ορισμένες παραγράφους του τελευταίου βιβλίου του με τίτλο «Η χρήση της ζωής», που δημοσιεύθηκαν στο κρατικό πολιτιστικό περιοδικό Ακμπάρ αλ Αράμπ. «Η σημερινή κυβέρνηση, που ανέλαβε μετά την ανατροπή των ισλαμιστών προκατόχων της, θέλει να αποδείξει με τα σκληρά μέτρα που λαμβάνει ότι δεν είναι εναντίον της θρησκείας ή της ηθικής», δήλωσε ο δικηγόρος του Νατζί, Μαχμούντ Οθμάν.

Ο δικηγόρος αυτός εργάζεται σε ένα μια εταιρεία νομικών, που μάχεται για την ελευθερία της σκέψης και της έκφρασης, ενώ αποκάλεσε τη πολιτική της κυβέρνησης αρνητική. Αλλά ένας άλλος δικηγόρος, που έκανε μήνυση στον Νατζί, εξέφρασε την ευχή το δικαστήριο να του είχε επιβάλει πιο αυστηρή ποινή. «Προκαλώ αυτούς που μιλάνε για προοδευτικό βιβλίο, να το δώσουν στις γυναίκες και τις κόρες τους για να το διαβάσουν», είπε αυτός ο δικηγόρος. «Το βιβλίο είναι παρηκμασμένο και προκαλεί όλα τα επίπεδα της συμπεριφοράς.

Αν η ελευθερία της έκφρασης ξεφεύγει από τα όριά της, τότε δημιουργεί μεγάλο πρόβλημα», πρόσθεσε. Η Φάτμα Ναούτ, διακεκριμένη κοσμική συγγραφέας και ποιήτρια, δήλωσε πως εξεπλάγη που την συνέλαβαν και την τιμώρησαν γιατί έγραψε ένα σχόλιο στο Facebook σχετικά με κάποιο ισλαμικό ρητό. Τον Ιανουάριο η Ναούτ καταδικάστηκε σε φυλάκιση τριών χρόνων για προσβολή της θρησκείας, γιατί αποκάλεσε «σφαγή» μια μουσουλμανική συνήθεια.

Άλλο δικαστήριο τον Μάρτιο διατήρησε την ποινή. «Διαφορετικά πράγματα λέει ο Σίσι σχετικά με την ελευθερία της έκφρασης και άλλα γίνονται στη συνηθισμένη ζωή», δήλωσε η Ναούτ, που αποκάλυψε ότι στηρίζει τη σημερινή κυβέρνηση. «Η πολιτιστική κοινότητα της Αιγύπτου και οι συγγραφείς βρίσκονται σε κατάσταση τρόμου», υπέδειξε. Η ποινή της υποστηρίχθηκε από αρκετούς συντηρητικούς μουσουλμάνους.

Να λογοδοτήσουν στον νόμο

Ο Φουάντ Αμπντέλ Μονεΐμ, καθηγητής θρησκείας και φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο αλ Αζάρ του Καΐρου, δήλωσε στην αιγυπτιακή τηλεόραση πως «όλοι αυτοί που προσπαθούν να δηλητηριάσουν τη κοινωνία μας, ιδιαίτερα σε ζητήματα θρησκείας, πρέπει να λογοδοτούν στον νόμο. Αυτό που έκανε η Φάτμα Ναούτ ήταν απαράδεκτο.

Δεν καταδέχτηκε καν να ζητήσει συγγνώμη γι' αυτά που είπε», τόνισε. Η κατηγορία της προσβολής της θρησκείας χρησιμοποιήθηκε ευρύτατα από τις αιγυπτιακές Αρχές το 2015 και το έτος αυτό σημειώθηκε ρεκόρ δικών για θρησκευτικούς λόγους.

Τα μέτρα που πάρθηκαν εναντίον των Τεχνών και του Πολιτισμού περιλαμβάνουν το κλείσιμο πολιτιστικών κέντρων και την απαγόρευση πολιτιστικών εκδηλώσεων. Τον Δεκέμβριο «διοικητικοί αξιωματούχοι» εισέβαλαν στην Townehouse, μια μη κερδοσκοπική γκαλερί τέχνης που λειτουργούσε 18 χρόνια σε κεντρικό σημείο του Καΐρου, και την οποία δεν είχε τολμήσει να ακουμπήσει το ισλαμικό καθεστώς του Μόρσι. Ο διευθυντής αυτής της γκαλερί δήλωσε πως παρόλο που οι «διοικητικοί αξιωματούχοι» είπαν στους εργαζομένους ότι δεν είχαν διαπράξει κάποιο αδίκημα, η γκαλερί θα έπρεπε να κλείσει. Ένα θέατρο κοντά στην γκαλερί, επίσης έκλεισε. Το 2014 φεστιβάλ Τέχνης γνωστό ως Ελ Φαν Μιντάν (Η Τέχνη είναι μια πλατεία) δεν πήρε άδεια χρήσης ανδρών της ασφάλειας και ως εκ τούτου δεν μπόρεσε να διεξαχθεί.

Αυτό το Φεστιβάλ δημιουργήθηκε μετά την πτώση του πρώην Προέδρου Χόσνι Μουμπάρακ, και προωθούσε τις ιδέες αυτών που αγωνίστηκαν για την απελευθέρωση της κοινωνίας από αρτηριοσκληρωτικές ιδέες του παρελθόντος. «Τα γραφεία ασφάλειας τρέμουν τις δημόσιες συγκεντρώσεις, ακόμα και αυτές που είναι καλλιτεχνικές», δήλωσε ένας από τους οργανωτές του φεστιβάλ. Το 2015 δύο χορεύτριες του χορού της κοιλιάς τιμωρήθηκαν με φυλάκιση τριών μηνών -πρωτόδικα τους είχε επιβληθεί ποινή φυλάκισης έξη μηνών- για προκλητικές κινήσεις που πρόσβαλαν το δημόσιο αίσθημα. Το 2015 συνολικά έγιναν 59 διώξεις για σεξουαλικό χορό και 10 για προσβλητικές πολιτιστικές ενέργειες. Επίσης διώχθηκαν εκατοντάδες άνθρωποι με την κατηγορία της ομοφυλοφιλίας, η οποία στο Ισλάμ διώκεται ως έγκλημα.

Γ.Σ.