Η πόλη-κράτος των Σελευκιδών και της Ζηνοβίας επέζησε στο διάβα των αιώνων

Ανήκει διοικητικά στην επαρχία της Χομς. Αρχαιολόγοι τη χρονολογούν από τη νεολιθική εποχή. Άλλαξε χέρια πολλές φορές, μέχρις ότου καταλήξει στην κυριαρχία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας

ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ που πέρασαν μετά την παρακμή της, η άμμος της ερήμου την έθαψε, όμως αρχαιολόγοι την ξανάφεραν στο φως

Το καθεστώς του Προέδρου της Συρίας Μπασάρ αλ Άσαντ προπαγανδίζει στα διεθνή ΜΜΕ την ανακατάληψη της αρχαίας πόλης Παλμύρα, από τις κυβερνητικές στρατιωτικές δυνάμεις και τη σωτηρία της από την τρέλα των μανιακών τζιχαντιστών του Ισλαμικού Κράτους, που είχαν βαλθεί να την καταστρέψουν, θεωρώντας τα προ-ισλαμικά κτήριά της ειδωλολατρικά. Όπως επισημαίνει ο δρ Θεόδωρος Τσακίρης, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, οι τζιχαντιστές δεν ανατίναζαν τα αρχαία κτήρια γιατί δεν τους άρεσαν, αλλά γιατί αυτό τους υπαγόρευσε η πίστη τους, η θρησκεία τους, το Ισλάμ. Το ίδιο είχαν κάνει και οι Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν, καταστρέφοντας τα αγάλματα του Βούδα, στην κοιλάδα Μπανιάν. Και οι δύο αυτές τοποθεσίες, η Παλμύρα και το Μπανιάν, είχαν χαρακτηριστεί από την ΟΥΝΕΣΚΟ περιοχές Παγκόσμιας Κληρονομιάς.

Αλλά οι φανατικοί τζιχαντιστές αυτά δεν τα καταλαβαίνουν, όπως δεν τα καταλάβαιναν οι πρώτοι χριστιανοί -θα πρέπει να παραδεχτούμε- όταν κατέστρεφαν αριστουργήματα του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και κατασκεύαζαν τους χριστιανικούς ναούς πάνω σε ναούς του δωδεκάθεου. Μονάχα στην αρχαία Σαλαμίνα, της κατεχόμενης σήμερα Κύπρου, οι χριστιανοί «αποκεφάλισαν» δεκάδες αγάλματα. Βέβαια υπάρχει ο αντίλογος, πως στα παλιά τα χρόνια δεν υπήρχαν ούτε ο ΟΗΕ, ούτε η ΟΥΝΕΣΚΟ για να προστατεύσουν και να αποκαλέσουν «παγκόσμια κληρονομιά» τα αρχαιολογικά αριστουργήματα. Όμως οι πράξεις και οι καταστροφές ήταν οι ίδιες με τις σημερινές - για να μη πούμε πως ήταν ακόμα και χειρότερες.

Η πόλη

Έχοντας υπάρξει ένας από τους τυχερούς που επισκέφθηκαν την Παλμύρα στα χρόνια που κυβερνούσε τη Συρία ο επίσης δικτάτορας Χαφέζ αλ Άσαντ, ομολογώ πως παρακολουθούσα με κομμένη την αναπνοή αυτά που εκτυλίσσονταν τον τελευταίο καιρό στην Παλμύρα. Η πόλη ήταν αρχαία σημιτική και ανήκει διοικητικά στην επαρχία της Χομς. Αρχαιολόγοι τη χρονολογούν από τη νεολιθική εποχή. Μνημεία άρχισαν να κατασκευάζονται στην αρχή της δεύτερης χιλιετίας. Άλλαξε χέρια πολλές φορές μέχρις ότου καταλήξει στην κυριαρχία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Οι κάτοικοί της ήταν ξακουστοί έμποροι, Αμορίτες, Αραμαίοι και Άραβες, αλλά χρησιμοποιούσαν κυρίως την ελληνική γλώσσα στις εμπορικές και τις διπλωματικές συναλλαγές και διαπραγματεύσεις τους.

Γνώρισε τη μεγαλύτερη ακμή της στην περίοδο των Σελευκιδών (312), αλλά στους πολέμους ανάμεσα στους επιγόνους του Μεγάλου Αλεξάνδρου κατακτήθηκε από τους Πτολεμαίους της Αιγύπτου. Το 273 π.Χ. η πόλη καταστράφηκε από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Αυρήλιο. Ξανακτίσθηκε αργότερα από τον Διοκλητιανό, αλλά σε μικρότερο μέγεθος. Η Παλμύρα διοικήθηκε στα πρότυπα των ελληνικών πόλεων-κρατών και έγινε ακόμα πιο γνωστή από τη βασίλισσα Ζηνοβία, που επαναστάτησε ενάντια στους Ρωμαίους. Όμως αυτοί τη συνέλαβαν και την έστειλαν αλυσοδεμένη στη Ρώμη.

Η διαδρομή

Προερχόμενος κανείς από το Χαλέπι, διασχίζει τη συριακή έρημο για να φτάσει στην Παλμύρα. Παλιά, ήταν πολύ δύσκολο για κάποιον να την επισκεφθεί, γιατί η περιοχή γειτνιάζει με στρατιωτικές εγκαταστάσεις που βρίσκονται κοντά στα σύνορα με το Ιράκ. Μεμονωμένοι τουρίστες δεν επιτρεπόταν να την επισκεφθούν. Άδειες δίνονταν μονάχα σε ομάδες τουριστών. Πριν εισέλθει κανείς στην Παλμύρα, εύρισκε στα δεξιά του όαση και κρυμμένο μέσα στους κοκοφοίνικες ήταν ένα υπερπολυτελές ξενοδοχείο. Απέναντί του βρίσκονταν αμμόλοφοι. Εκεί υπήρχαν δύο πόρτες και οι επισκέπτες που έπαιρναν τα κλειδιά από το ξενοδοχείο τις περνούσαν, κατέβαιναν περίπου 200 σκαλοπάτια μέσα στη γη και ξαφνικά βρισκόντουσαν σε θερμά ιαματικά λουτρά, με αρχαίες εγκαταστάσεις, που είχαν κατασκευάσει οι Ρωμαίοι. Σε έπιανε η καρδιά σου από την απίστευτη μαγεία του περιβάλλοντος.

Τι σύλησαν οι τζιχαντιστές

Πίσω από τους αμμόλοφους υπήρχαν αρχαίοι υπαίθριοι τάφοι, ύψους 20-30 μέτρων. Ανεβαίνοντας στην κορυφή τους μπορούσες να πάθεις ίλιγγο. Αυτοί οι τάφοι δεν υπάρχουν πια. Τους κατέστρεψαν οι τζιχαντιστές. Και μετά από αυτούς αντίκριζε κανείς τη μεγαλειώδη Παλμύρα. Στα χρόνια που πέρασαν μετά την παρακμή της, η άμμος της ερήμου την έθαψε, όμως παράλληλα τη διατήρησε μέχρις ότου Αιγύπτιοι και ύστερα Πολωνοί κυρίως αρχαιολόγοι την ξανάφεραν στο φως.

Τι μεγαλείο, Θεέ μου. Αρχαία μνημεία μιας μεγάλης πόλης, που κάποτε ήταν ένα από τα πιο σημαντικά πολιτιστικά κέντρα του αρχαίου κόσμου. Τέχνη και αρχιτεκτονική από τον πρώτο και τον δεύτερο αιώνα, μικτές ελληνορωμαϊκές τεχνικές με τοπικές παραδόσεις και περσικές επιρροές. Περισσότερες από 1.000 κολόνες, ένα ρωμαϊκό υδραγωγείο και μια εξαιρετική νεκρόπολη με περισσότερους από 500 τάφους αποτελούσαν την αρχαιολογική περιοχή, απίστευτο κόσμημα μέσα στην έρημο.

Η μεγαλύτερη μαγεία ήταν την ώρα που έδυε ο ήλιος. Κατσίκες και πρόβατα, κοπάδια με τους βεδουίνους και τα σκυλιά τους να τρέχουν να τα μαζέψουν. Ο μουεζίνης από την κοντινή σύγχρονη Παλμύρα, ένα μικρό χωριό να ψέλνει το «Αλλάχ ου Ακμπάρ» (Ο Θεός είναι μεγάλος). Και στο βάθος, σε έναν λόφο ύψους 150 μέτρων. περήφανο το κάστρο γνωστό ως Καλαάτ Σιρκούχ ή Καλαάτ Ιμπν Μαάν, που προστάτευε την πόλη κυρίως στα χρόνια των Βυζαντινών. Πώς μπορούσες να απομακρυνθείς από αυτήν τη μυσταγωγία; Πληροφορούμαστε πως το αρχαίο ελληνορωμαϊκό θέατρο σώθηκε ανέγγιχτο. Εκεί δύο χρόνια οι ισλαμιστές εκτελούσαν τους «αιρετικούς» και τους «απίστους», ανάμεσά τους και τον υπεύθυνο του αρχαιολογικού χώρου.

Έγκλημα πολέμου

Η ΟΥΝΕΣΚΟ υποστήριξε πως η καταστροφή μνημείων στην Παλμύρα είναι έγκλημα πολέμου. Το ερώτημα όμως είναι ποιος συνέβαλε σε αυτό. Μπορεί το καθεστώς του Μπασάρ αλ Άσαντ να κομπάζει για την απελευθέρωση της Παλμύρας, που έχει στρατηγική θέση, όμως κανείς δεν μπορεί να παραγνωρίσει πως αυτό δεν θα ήταν κατορθωτό, αν η ρωσική πολεμική αεροπορία δεν είχε βομβαρδίσει ανελέητα τις θέσεις των τζιχαντιστών.

Την τελευταία ημέρα πριν από την οριστική ήττα του Ισλαμικού Κράτους στην περιοχή, η ρωσική πολεμική αεροπορία εκτέλεσε 40 επιδρομές στις θέσεις των τζιχαντιστών και τους τσάκισε στην κυριολεξία. Καμία λέξη από τους μνησίκακους δυτικούς και κυρίως το ΝΑΤΟ, που είχαν λυσσάξει στην κυριολεξία για την εμπλοκή της Μόσχας στον εμφύλιο πόλεμο της Συρίας. Κανένα «ευχαριστώ» από την ΟΥΝΕΣΚΟ και τους κουλτουριάρηδές της για τη συμβολή της Ρωσίας, που διαρρήγνυαν τα ιμάτιά τους για την καταστροφή της Παλμύρας από τους ισλαμιστές.