Τι καταδεικνύουν σχετικές έρευνες σε σχέση με τον εν λόγω προβληματισμό
Είναι προτιμότερο να βλέπουμε τι ισχύει αξιολογώντας συγκεντρωτικά στοιχεία, δηλαδή μελέτες μετα-αναλύσεων, όταν αυτές είναι διαθέσιμες

Το γάλα είναι ένα τρόφιμο που θεωρείται εξαιρετικής θρεπτικής αξίας, λόγω των συστατικών που περιέχει. Ο κόσμος όμως μπορεί να έχει κάποιες αμφιβολίες ως προς την κατανάλωσή του, λόγω κάποιων στοιχείων και μελετών που συσχετίζουν την υψηλή του πρόσληψη με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου. Υπάρχει όμως πραγματική επιστημονική βάση πίσω από αυτούς τους προβληματισμούς; Είναι γνωστό ότι για να αναπτυχθεί και να εμφανιστεί οποιοσδήποτε τύπος καρκίνου, πρέπει να υπάρχει μία καρκινογόνος ουσία και ο ασθενής να εκτεθεί σε αυτήν, σε μεγάλη ποσότητα και για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Συνήθως, όταν γίνονται μελέτες που προσπαθούν να βρουν σχέση μεταξύ ενός συστατικού, ή ενός τροφίμου με τον κίνδυνο καρκινογένεσης, αυτές είναι μελέτες που ονομάζονται μελέτες παρατήρησης ή επιδημιολογικές. Βλέποντας τη βιβλιογραφία, έχουν γίνει αρκετές. Απομονώνοντας όμως την κάθε μελέτη ξεχωριστά, και αξιολογώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο τα αποτελέσματα, μπορεί κάποιος να οδηγηθεί σε λανθασμένα συμπεράσματα. Γι’ αυτόν τον λόγο, είναι προτιμότερο να βλέπουμε τι ισχύει αξιολογώντας συγκεντρωτικά στοιχεία, δηλαδή μελέτες μετα-αναλύσεων, όταν αυτές είναι διαθέσιμες. Υπάρχουν πλέον τέτοιου τύπου μελέτες και τα αποτελέσματά τους είναι εξαιρετικά ενδιαφέροντα.

Τι έδειξε μετα-ανάλυση το 2015
Πιο συγκεκριμένα, μια πρόσφατη μετα-ανάλυση, που δημοσιεύτηκε το 2015 σε έγκυρο διεθνές επιστημονικό περιοδικό και παρατήρησε 367.000 ανθρώπους για χρονικό διάστημα από 4 έως 25 χρόνια, δεν υπέδειξε καμία σχέση μεταξύ κατανάλωσης γάλακτος και συνολικής θνησιμότητας ή θανάτων από συνολικούς καρκίνους [1]. Όμως, λόγω του ότι υπήρχε μεγάλη ετερογένεια στα στοιχεία, οι ερευνητές πρότειναν ότι είναι προτιμότερο να διερευνάται η σχέση της κατανάλωσης γάλακτος με τον κάθε τύπο καρκίνου ξεχωριστά. Τέτοιου τύπου μετα-αναλύσεις υπάρχουν πλέον, που διερευνούν την κατανάλωση γάλακτος και τη σχέση της με τους σημαντικότερους τύπους καρκίνου. Πιο συγκεκριμένα, σε ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε πριν από μερικούς μήνες σε διεθνές ερευνητικό περιοδικό, και μετά από παρακολούθηση 62.000 ατόμων δεν παρατηρήθηκε καμία συσχέτιση μεταξύ κατανάλωσης γάλακτος και καρκίνου του πνεύμονα [2].

Άλλες έρευνες
Σε μία άλλη μετα-ανάλυση, που επίσης δημοσιεύτηκε πριν από λίγους μήνες, δεν παρατηρήθηκε συσχέτιση μεταξύ πρόσληψης γάλακτος και καρκίνου του στομάχου, ενώ από την ίδια μελέτη παρατηρήθηκε μείωση του κινδύνου καρκίνου του στομάχου με την πρόσληψη συνολικώς γαλακτοκομικών προϊόντων [3]. Παρομοίως, και για τον καρκίνο του παγκρέατος και μετά από παρακολούθηση 860.000 ατόμων, τα συγκεντρωτικά στοιχεία υπέδειξαν ότι δεν υπάρχει σχέση μεταξύ αυτού του τύπου του καρκίνου και κατανάλωσης γάλακτος, γαλακτοκομικών προϊόντων, ασβεστίου και βιταμίνης D [4]. Επιπρόσθετα, σε μία άλλη μετα-ανάλυση και αφού αξιολογήθηκαν στοιχεία από 325.000 άτομα, δεν παρατηρήθηκε καμία σχέση μεταξύ καρκίνου της χοληδόχου κύστεως και της πρόσληψης γάλακτος ενώ σε μία άλλη ο κίνδυνος μειωνόταν [5].

Ένας τύπος καρκίνου που η εμφάνισή του σχετίζεται πολύ με τις διατροφικές συνήθειες, είναι ο καρκίνος του παχέος εντέρου. Για τον συγκεκριμένο τύπο καρκίνου, αυτό που παρατηρήθηκε, και πάλι μετά από αξιολόγηση συγκεντρωτικών στοιχείων από 655.00 άτομα, ήταν ότι ο κίνδυνος μειώνεται κατά 10% ανά κατανάλωση 200 γραμμάρια γάλακτος την ημέρα, που σημαίνει ότι όσον αφορά τον καρκίνο του παχέος εντέρου η κατανάλωση γάλακτος έχει προστατευτική δράση [6]. Υπάρχει όμως ένας προβληματισμός όσον αφορά τη σχέση μεταξύ πρόσληψης γάλακτος και καρκίνου του προστάτη.

Κατανάλωση σε καθημερινή βάση
Σε μία πρόσφατη μετα-ανάλυση παρατηρήθηκε αύξηση του κινδύνου με την πρόσληψη γάλακτος. Πιο λεπτομερής όμως ανάλυση των στοιχείων υπέδειξε ότι δεν υπάρχει σχέση μεταξύ κατανάλωσης πλήρους γάλακτος και καρκίνου του προστάτη ενώ υπάρχει σχέση με το αποβουτυρωμένο γάλα όταν η πρόσληψη είναι υψηλή [7]. Αντίθετα, σε μία άλλη μετα-ανάλυση, παρατηρήθηκε μία τάση μείωσης του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου του μαστού με κατανάλωση αποβουτυρωμένου γάλακτος αλλά καμία σχέση με την κατανάλωση πλήρους [8].

Τέλος, σε ένα άρθρο ανασκόπησης της βιβλιογραφίας δεν παρατηρήθηκε συνολική σχέση μεταξύ της κατανάλωσης γάλακτος και της εμφάνισης χρόνιων νοσημάτων, στα οποία συμπεριλαμβάνεται και ο καρκίνος, και επομένως, οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η κατανάλωσή του δεν θα πρέπει να αποθαρρύνεται [9]. Επομένως, τα γαλακτοκομικά πρέπει να βρίσκονται πάντα στα τραπέζι σε καθημερινή βάση. Όμως, όπως ισχύει και για οποιοδήποτε άλλο τρόφιμο, ακόμα και για τις σαλάτες, προσοχή χρειάζεται μόνο στις υπερβολές. Το γάλα επίσης είναι ένα εξαιρετικό τρόφιμο για τα παιδιά. Μία πρόσληψη της τάξεως του ενός με δύο ποτηριών την ημέρα προσδίδει οφέλη στην υγεία χωρίς να αυξάνει κανέναν κίνδυνο.

Βιβλιογραφία
1. Larson SC et al. Nutrients 2015;7:7749-7763.
2. Yu Y et al. Onco Targets Ther 2015;9:111-116.
3. Guo Y et al Nutr Cancer 2015;67:555-68.
4. Gemkinger JM et al. Annals of Oncology 2014;25:1106-1115.
5. Li F et al. Urology 2011;78:1298-305.
6. Aune D et al. Annals of Oncology 2012;23:37-45.
7. Aune D et al. Am J Clin Nutr 2015;101:87-117.
8. Dong JY et al. Breast Cancer Res Treat 2011;127:23-31.
9. Fardet A. Nutrition Reviews 2014;72:741-762.

ΑΝΤΩΝΗΣ ΖΑΜΠΕΛΑΣ
Καθηγητής Διατροφής του Ανθρώπου στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών & στο Πανεπιστήμιο της Λευκωσίας, πρώην Πρόεδρος Ενιαίου Φορέα Ελέγχου Τροφίμων