Υπάρχει, άραγε, πραγματική ευκαιρία να σιγήσουν για πάντα τα όπλα στη χώρα;

Η κρίση ξεκίνησε στις 15 Μαρτίου του 2011 όταν, στον απόηχο της Αραβικής Άνοιξης, μικρές διαδηλώσεις κατεστάλθησαν βίαια στη Δαμασκό από το καθεστώς

ΚΑΤΑ τη διάρκεια του πολέμου προκλήθηκε μείζων μεταναστευτική κρίση στην Ευρώπη

Ο πόλεμος στη Συρία, αφού προκάλεσε μείζονα μεταναστευτική κρίση στην Ευρώπη, εισέρχεται την Τρίτη στον έκτο χρόνο του με την επανάληψη των διεθνών προσπαθειών για μια πολιτική διευθέτηση, η οποία ευνοείται από την εκεχειρία που τηρείται έπειτα από πρωτοβουλία των Αμερικανών και των Ρώσων. Υπάρχει πραγματική ευκαιρία να σιγήσουν τα όπλα; Κανείς δεν μπορεί να το πει καθώς η σύγκρουση, η οποία μετρά περισσότερους από 270.000 νεκρούς, είναι πολύπλοκη με την εμπλοκή πολλών παραγόντων επί του πεδίου. Η κρίση ξεκίνησε στις 15 Μαρτίου του 2011 όταν, στον απόηχο της Αραβικής Άνοιξης, μικρές διαδηλώσεις κατεστάλθησαν βίαια στη Δαμασκό από το καθεστώς που κυβερνούσε με σιδηρά πυγμή επί 45 χρόνια διά του προέδρου Χάφεζ αλ Άσαντ και στη συνέχεια διά του διαδόχου του και γιου του, του Μπασάρ.

Η εξέγερση κι η κατάληξη…

Αυτή η ειρηνική εξέγερση, που ζητούσε πολιτικές μεταρρυθμίσεις, μετατράπηκε σταδιακά σε έναν πόλεμο που έγινε όλο και πιο περίπλοκος, με την αύξηση της δύναμης τζιχαντιστικών οργανώσεων και την εμπλοκή παραγόντων από το εξωτερικό. «Άφησαν να εξελιχθούν στη Συρία πολλαπλοί πόλεμοι μέσω πληρεξουσίων, οι οποίοι δεν έχουν πλέον μεγάλη σχέση με τα αρχικά αιτήματα του συριακού λαού», γράφει ο Καρίμ Μπιτάρ, διευθυντής έρευνας στο Ινστιτούτο Διεθνών και Στρατηγικών Σχέσεων (IRIS).

Τα δεδομένα ανατράπηκαν τον Σεπτέμβριο του 2015 με τη στρατιωτική επέμβαση της Ρωσίας, για τη διάσωση του συμμάχου της, του προέδρου Άσαντ, η τύχη του οποίου παραμένει το βασικό σημείο διαφωνίας μεταξύ των περιφερειακών και διεθνών παραγόντων που έχουν εμπλακεί στη σύγκρουση. Και η άφιξη εκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων στην Ευρώπη, που προκάλεσε τη χειρότερη μεταναστευτική κρίση στη γηραιά ήπειρο από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, ώθησε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες να εξετάσουν την πολιτική τους απέναντι στο συριακό καθεστώς.

Δεν υπήρξε πτώση του Άσαντ

«Η ευρωπαϊκή εμμονή όσον αφορά τις προσφυγικές ροές είναι ένας από τους κύριους παράγοντες που οδήγησαν σε μια επαναξιολόγηση της πολιτικής στη Συρία, κάνοντας τη βραχυπρόθεσμη σταθερότητα απόλυτη προτεραιότητα σε βάρος άλλων πολιτικών και γεωστρατηγικών στόχων», παρατηρεί ο Μπιτάρ. Η ρωσική επέμβαση «επέτρεψε στο καθεστώς Άσαντ, ενώ έχανε έδαφος (από τους αντάρτες), να εδραιώσει τον έλεγχό του στη "χρήσιμη Συρία", τις πιο πολυάνθρωπες περιοχές της χώρας», επισημαίνει. Ο πρόεδρος της Συρίας παραμένει στον θώκο του και τίποτε δεν προμηνύει την αναχώρησή του, ένα αίτημα που θα θέσει η αντιπολίτευση για πολλοστή φορά την προσεχή εβδομάδα στη Γενεύη.

Εγγυήσεις για τις διαπραγματεύσεις

Ο μελλοντικός γύρος των διαπραγματεύσεων υπό την αιγίδα του ΟΗΕ αρχίζει στις 14 Μαρτίου και θα επικεντρωθεί στον σχηματισμό νέας κυβέρνησης, στην κατάρτιση νέου Συντάγματος και τη διεξαγωγή βουλευτικών και προεδρικών εκλογών. Ωστόσο το χάσμα παραμένει μεγάλο. «Κατέστη σαφές στους Αμερικανούς ότι πρέπει να κάνουν παραχωρήσεις (...), αλλά την ίδια στιγμή δεν είναι έτοιμοι να δεχτούν ότι ο Άσαντ θα παραμείνει επ' αόριστον στην εξουσία», τονίζει ο Γεζίντ Σάγιγ, ερευνητής στο Κέντρο Carnegie για τη Μέση Ανατολή. «Θέλουν τουλάχιστον ως προϋπόθεση, ο Άσαντ να φύγει στην αρχή, κατά τη διάρκεια ή στο τέλος μιας περιόδου μετάβασης, κάτι που οι Ρώσοι εξακολουθούν να μη δέχονται. Θα επιτραπεί στον Άσαντ να θέσει υποψηφιότητα στις προσεχείς προεδρικές εκλογές (το 2021); αυτό είναι ένα κρίσιμο θέμα».

Οι δύο εγγυητές της πρωτοφανούς εκεχειρίας, που τέθηκε σε ισχύ στις 27 Φεβρουαρίου μεταξύ των κυβερνητικών δυνάμεων και των ανταρτών, γνωρίζουν ωστόσο ότι, χωρίς συμφωνία, οι μάχες θα αρχίσουν και πάλι να μαίνονται. «Αν η εκεχειρία δεν υποστηριχθεί από μια πολιτική συμφωνία, η βία θα επιστρέψει σταδιακά», προειδοποιεί ο Σάγιγ.

Πόλεμοι μέσω πληρεξουσίων

Ακόμη και σε περίπτωση επιτυχίας στη Γενεύη, οι τζιχαντιστικές οργανώσεις όπως το Ισλαμικό Κράτος και το Μέτωπο Αλ-Νόσρα, που ελέγχουν το ήμισυ του συριακού εδάφους, θα συνεχίσουν να πολεμούν. Καθώς έχουν αποκλειστεί από την εκεχειρία, εξακολουθούν να βομβαρδίζονται ταυτόχρονα από τους Ρώσους και τον υπό τις ΗΠΑ συνασπισμό. Τα πλοκάμια του ΙΚ έχουν εξαπλωθεί έξω από τη Συρία, στον Κόλπο, τη Βόρεια Αφρική και την Ευρώπη, περιοχές που έχουν πληγεί από αιματηρές επιθέσεις, κυρίως στο Παρίσι και στην Τυνησία.

Από τη σύγκρουση διαφαίνεται μια θρησκευτική μάχη μεταξύ της Σαουδικής Αραβίας, που υποστηρίζει τους αντάρτες, οι οποίοι είναι σουνίτες στην πλειοψηφία τους, και του σιιτικού Ιράν που θέλει να διατηρήσει τη φατρία των Αλαουιτών στην εξουσία της Δαμασκού. Η σιιτική οργάνωση Χεζμπολάχ του Λιβάνου πολεμά επίσης στο πλευρό της συριακής κυβέρνησης. «Οι περιφερειακές σουνιτικές δυνάμεις, όπως η Τουρκία και η Σαουδική Αραβία, παραμένουν σε μια γραμμή πολύ πιο αδιάλλακτη και μαξιμαλιστική σε σχέση με αυτήν της κυβέρνησης Ομπάμα», η οποία δοκιμάστηκε από την εισβολή στο Ιράκ και διστάζει να εμπλακεί σε πόλεμο εναντίον του Άσαντ, αναφέρει ο Μπιτάρ.

Το Ριάντ απαιτεί την αποχώρηση του Άσαντ, όπως και η Άγκυρα, η οποία βομβαρδίζει άλλωστε τις συριακές κουρδικές δυνάμεις που προσδοκούν αυτονομία στα σύνορά της. Σε μια Συρία γεμάτη ερείπια πλέον, όπου 450.000 άνθρωποι ζουν υπό πολιορκία σε δραματικές συνθήκες από ανθρωπιστική άποψη και με την οικονομία της διαλυμένη, ο Μπιτάρ θυμίζει: «Ο λαός παραμένει το θύμα ενός ξεκαθαρίσματος λογαριασμών μεταξύ των δυνάμεων».

Κι η αντιπολίτευση στις ειρηνευτικές συνομιλίες

Η συριακή αντιπολίτευση ανακοίνωσε χθες ότι θα συμμετάσχει στις ειρηνευτικές συνομιλίες που θα ξεκινήσουν στις 14 Μαρτίου, αλλά υποβάθμισε τις πιθανότητες να επιτευχθεί συμφωνία με τη συριακή κυβέρνηση. Οι υπό την αιγίδα του ΟΗΕ συνομιλίες, που συμπίπτουν με τη συμπλήρωση πέντε χρόνων από την έναρξη του πολέμου, θα διεξαχθούν στη Γενεύη, λίγο περισσότερο από δύο εβδομάδες μετά την εφαρμογή μιας συμφωνίας εκεχειρίας, η οποία είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση της βίας αλλά όχι και την παύση των μαχών.

Η Ανώτατη Επιτροπή Διαπραγματεύσεων (HCN) ανέφερε σε ανακοίνωσή της πως θα συμμετάσχει στο πλαίσιο «της δέσμευσής της στις διεθνείς προσπάθειες να σταματήσει η συριακή αιματοχυσία και να εξευρεθεί μια πολιτική λύση». Οι επικείμενες συνομιλίες θα επικεντρωθούν στη νέα κυβέρνηση, στο σύνταγμα και στις εκλογές, δήλωσε ο απεσταλμένος του ΟΗΕ Στάφαν ντε Μιστούρα. Η HNC ανέφερε ότι θα επικεντρωθεί στην εγκαθίδρυση ενός μεταβατικού κυβερνητικού σώματος με πλήρεις εκτελεστικές εξουσίες και θα επιμείνει στην εδαφική ακεραιότητα της Συρίας.

Ο συντονιστής της HNC Ριάντ Χιτζάμπ δήλωσε πως «μέλημα της Επιτροπής Διαπραγματεύσεων είναι να εκπροσωπήσει τη δίκαιη υπόθεση του συριακού λαού... και να επενδύσει σε όλες τις διαθέσιμες ευκαιρίες για την ανακούφιση του συριακού λαού από τη δυστυχία. Γνωρίζουμε πως εκείνοι (η κυβέρνηση) διαπράττουν εγκλήματα και πως ετοιμάζουν κλιμάκωση στον αέρα και στο έδαφος το επόμενο διάστημα», είπε, χωρίς να διευκρινίζει περαιτέρω. Ο Χιτζάμπ υποστήριξε πως η συριακή κυβέρνηση προσπαθεί να εμποδίσει την πολιτική διαδικασία.

Πηγή: ΑΠΕ