ΘΥΜΑ ΤΩΝ ΦΑΝΑΤΙΚΩΝ ΤΖΙΧΑΝΤΙΣΤΩΝ ΕΝΑΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΥΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΘΗΣΑΥΡΟΥΣ

Λέγεται πως υπάρχουν περισσότερες από 300 λέξεις για το λιοντάρι στα Αραβικά. Αυτό είναι ένα μέτρο σύγκρισης για τη σημασία του στην ιστορία της Μέσης Ανατολής. Για τις φυλές των Βεδουίνων, το λιοντάρι εκπροσωπούσε τον μεγαλύτερο κίνδυνο στον κόσμο των άγριων ζώων, μέχρις ότου το τελευταίο στην περιοχή σκοτώθηκε κάπου στον 19ο αιώνα

· Το λιοντάρι προκαλούσε τρόμο και θαυμασμό, και αυτός ίσως ήταν ο λόγος που οι κάτοικοι της αρχαίας Παλμύρας κατασκεύασαν ένα άγαλμά του δύο φορές στο ύψος ενός ανθρώπου, που ζύγιζε 15 τόνους

· Με άγρια μάτια και ανοικτό το στόμα απ' όπου φαινόντουσαν τα φοβερά δόντια του, το λιοντάρι ήταν φανερό πως εκπροσωπούσε έναν μαχητή. Αλλά και έναν ερωτευμένο

· Ανάμεσα στα πόδια του βρισκόταν ένα μικρότερο άγαλμα, μιας αντιλόπης, την οποία έδειχνε πως προστάτευσε για να μην εικάσει κανείς πως την αγαπούσε

· Το λιοντάρι ήταν σύμβολο προστασίας και γι' αυτό το είχαν τοποθετήσει στην είσοδο του ναού

Πριν από 2000 χρόνια, ένα άγαλμα λιονταριού στεκόταν περήφανα έξω από ναό στην αρχαία συριακή πόλη Παλμύρα. Πιο πρόσφατα, στη δεκαετία του 1970, αφού ανακαλύφθηκε από αρχαιολόγους ξεθάφτηκε, συναρμολογήθηκε και φάνταζε ως προστάτης του αρχαιολογικού μουσείου αυτής της νεκρόπολης, που έγινε διάσημη σ' όλο τον αρχαίο κόσμο από την εξέγερση και αντίσταση ενάντια στους Ρωμαίους της βασίλισσάς της Ζηνοβίας. Τελικά η πανίσχυρη τότε Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία υπερίσχυσε, η Ζηνοβία μεταφέρθηκε αλυσοδεμένη στη Ρώμη και η πόλη της θάφτηκε κάτω από την άμμο της συριακής ερήμου. Πέρασαν αιώνες μέχρις ότου Αιγύπτιοι πρώτα και Ευρωπαίοι στη συνέχεια αρχαιολόγοι τη φέρουν στην επιφάνεια, αποκαλύπτοντας μεγαλειώδη αρχαιολογικά ευρήματα των Ελληνιστικών και των Ρωμαϊκών χρόνων.

Μια ολόκληρη πόλη, άριστα διατηρημένη, που στα χρόνια της ακμής της ήταν κέντρο συνάντησης των καραβανιών που πήγαιναν και ερχόντουσαν στα βάθη της Ασίας, στη Μεσοποταμία, ακόμα και την Κίνα. Το λιοντάρι της έγινε έμβλημα της πόλης και στην εποχή μας αγαπημένο αντικείμενο φωτογράφησης από τους τουρίστες. Αλλά το λιοντάρι αυτό ήταν από τα πρώτα που κατέστρεψαν οι φανατικοί του Ισλαμικού Κράτους, όταν μπήκαν στην Παλμύρα τον περασμένο χρόνο.

Λέγεται πως υπάρχουν περισσότερες από 300 λέξεις για το λιοντάρι στα Αραβικά. Αυτό είναι ένα μέτρο σύγκρισης για τη σημασία του λιονταριού στην ιστορία της Μέσης Ανατολής. Για τις φυλές των Βεδουίνων, το λιοντάρι εκπροσωπούσε τον μεγαλύτερο κίνδυνο στον κόσμο των άγριων ζώων, μέχρις ότου το τελευταίο στον περιοχή σκοτώθηκε κάπου στον 19ο αιώνα.

Το λιοντάρι προκαλούσε τρόμο και θαυμασμό, και αυτός ίσως ήταν ο λόγος που οι κάτοικοι της αρχαίας Παλμύρας κατασκεύασαν ένα άγαλμά του δύο φορές στο ύψος ενός ανθρώπου, που ζύγιζε 15 τόνους. Με άγρια μάτια και ανοικτό το στόμα απ' όπου φαινόντουσαν τα φοβερά δόντια του, το λιοντάρι ήταν φανερό πως εκπροσωπούσε έναν μαχητή. Αλλά και έναν ερωτευμένο. Γιατί ανάμεσα στα πόδια του βρισκόταν ένα μικρότερο άγαλμα, μιας αντιλόπης, την οποία έδειχνε πως προστάτευσε για να μην εικάσει κανείς πως την αγαπούσε.

Το λιοντάρι ήταν σύμβολο προστασίας και γι' αυτό το είχαν τοποθετήσει στην είσοδο του ναού. Αλλά κανείς δεν μπόρεσε να το προστατεύσει, όταν οι τζιχαντιστές του Ισλαμικού Κράτους εισέβαλαν στην Παλμύρα και το κατέστρεψαν τον Μάιο του 2015. «Ο κλονισμός από την είδηση ήταν τρομερός, γιατί κατά κάποιον τρόπο ήταν το δικό μας λιοντάρι», δήλωσε ο Πολωνός αρχαιολόγος Μιχάλ Γκαβλινόφσκι, που η ομάδα του το ανακάλυψε το 1977.

Για περισσότερα από 1000 χρόνια το άγαλμα ήταν θαμμένο μαζί με τα υπόλοιπα ερείπια αυτής της πόλης. Της ερωτικής Παλμύρας, όπως την αποκαλούσα και που είχα τη μοναδική τύχη να επισκεφτώ μαζί με ομάδα από συμπατριώτες μου Ελλαδίτες δημοσιογράφους, έχοντας εξασφαλίσει ειδική άδεια από το καθεστώς του τότε προέδρου Χαφέζ αλ Άσαντ. Γιατί η Παλμύρα βρίσκεται σε στρατηγική θέση, κοντά στην έρημο της Συρίας, που τη χωρίζει από τα σύνορα με το Ιράκ. Εκεί υπήρχαν πολλές στρατιωτικές εγκαταστάσεις, που οι Σύροι Μπααθίστες δεν ήθελαν να τις δουν ξένοι. Και στο βάθος κτισμένο σε ένα βουνό βρίσκεται το περίφημο Κρακ Σεβαλιέ, φρούριο των Ναϊτών σταυροφόρων, που και αυτό έχει υποστεί τεράστιες ζημιές από τους αντικαθεστωτικούς αντάρτες, που μάχονται για να ανατρέψουν τον σημερινό Πρόεδρο της Συρίας Μπασάρ αλ Άσαντ.

Περίπου 30 από τις 300 αραβικές λέξεις που αναφέρονται στο λιοντάρι είναι: Γκαζανφάρ, χαϊντέρα ,λαΐθ, μαλίκ αλ γκαάμπ (ο βασιλιάς της ζούγκλας) κασαάμ, ασοπιμσούμ, χατάμ, αμπού λιμπντέχ, χάμζα, νεμπράς, μπαζέλ, τζασαάς, άσαντ, σούτζα, ριχάμπ, σεμπάα, μαϊγιάς, κουναφίς, ααμπάς, ααφράς, αμπού φιράς, κασουαράχ, ουάρντ, γκαντί, αμπού χαρίτ, νταργκάμ, χαμάμ, ουσάμα, τζαϊφέρ και κασκάς. Οι περισσότερες περιγράφουν διαφορετική κατάσταση ενός λιονταριού. Για παράδειγμα χατάμ σημαίνει καταστροφέας, ριχάμπ σημαίνει τρομερός, γκαζανφάρ σημαίνει πολεμιστής κοκ.

Εκεί όπου οι αρχαίοι είχαν τοποθετήσει το λιοντάρι, υπήρχε μια πινακίδα που έγραφε: «Είθε η αλ Λατ να ευλογεί αυτόν που δεν θα χύσει αίμα στον ιερό αυτό τόπο». Η θεά αλ Λατ ήταν προ-ισλαμική θεότητα, εξαιρετικά δημοφιλής σε ολόκληρη την Αραβία, απόγονος της προγενέστερης θεάς της Μεσοποταμίας γνωστής ως Ιστάρ Ινάνα. «Η Ιστάρ Ινάνα ήταν θεά του πολέμου αλλά και του σεξ, ιδιαίτερα εξωγαμίας σεξουαλικής επαφής», αναφέρει η Ογκούστα Μακ Μέιχον, καθηγήτρια της Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ. Η αλ Λατ επίσης εκπροσωπούσε αυτά που πίστευαν για την Ιστάρ Ινάνα και τη συνέδεαν με το λιοντάρι. Είναι επίσης χαρακτηριστικό πως οι ηγέτες της περιοχής ήθελαν να συνδέονται το όνομα και η προσωπικότητά τους με το λιοντάρι.

Έτσι υπάρχουν σήμερα αγάλματα και ανάγλυφα, που παριστούν βασιλείς της Μεσοποταμίας γύρω στο 3500 π.Χ. να μάχονται εναντίον λιονταριών. «Δεν δείχνουν τα ανάγλυφα τους ηγέτες αυτούς να μάχονται και να σκοτώνουν ανθρώπους, γιατί εθεωρείτο προσβλητικό για έναν ηγέτη, που πολλές φορές τον θεωρούσαν ισάξιο Θεού, να μάχεται με κατώτερα όντα - τους ανθρώπους. Χρειαζόταν κάτι πιο δυνατό. Ένα λιοντάρι», εξηγεί η Μακ Μέιχον.

Ακόμα και σήμερα πατεράδες στον Αραβικό κόσμο αρέσκονται να δίνουν στους γιους τους ονόματα λιονταριού - Οσάμα για παράδειγμα. Στη Συρία αλ Άσαντ σημαίνει λιοντάρι εξού και το επίθετο των προέδρων Χαφέζ και Μπασάρ. Λέγεται επίσης πως ο Σουλαϊμάν, προπάππος του σημερινού Προέδρου Μπασάρ αλ Άσαντ είχε το όνομα αλ Ουαχίς ή άγριο κτήνος, λόγω των πολέμων του ενάντια στους Οθωμανούς. Επειδή τα αποτελέσματα σε αυτούς τους πολέμους δεν ήταν θετικά, ο Σουλαϊμάν άλλαξε το αλ Ουαχίς σε αλ Άσαντ, το λιοντάρι. Ακόμα και στο γειτονικό Ιράκ, ο άλλοτε ηγέτης του Σαντάμ Χουσεΐν αρεσκόταν να εμφανίζεται ντυμένος με χλαμύδα πάνω σε άρμα που το έσερναν άλογα, να κρατά τόξο, όπως οι Ασσύριοι βασιλείς και να ρίχνει βέλη σε αμερικανικούς πυραύλους.

Τον ακολουθούσαν λιοντάρια… Που τα έβρισκε κανείς παντού στη Μεσοποταμία. Και να μην ξεχνάμε το περίφημο λιοντάρι της Βαβυλώνας, άλλο αρχαιολογικό αριστούργημα, που ήταν στημένο έξω από τον τόπο όπου άφησε την τελευταία του πνοή ο Μέγας Αλέξανδρος. Λέγεται, χωρίς να μπορώ να το επιβεβαιώσω, πως και αυτό το άγαλμα του λιονταριού έχει καταστραφεί, όχι από τους ισλαμιστές, αλλά από τους αμερικανικούς βομβαρδισμούς το 2003, όταν έπεσε το Ιράκ στα χέρια των Αμερικανών και των συμμάχων τους.