«Παίζουν με τις ζωές μας, αφήστε μας να περάσουμε τα σύνορα», ζητούν οι πρόσφυγες που παραμένουν εγκλωβισμένοι στην Ελλάδα
Οδοιπορικό του in.gr στους χώρους φιλοξενίας προσφύγων που εδώ και μέρες παραμένουν «όμηροι» στο ελληνικό έδαφος, αναζητώντας ματαίως τρόπους να περάσουν σε άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Βρέφη στην αγκαλιά, γυναικόπαιδα, έφηβοι, άντρες, ηλικιωμένοι, ανάπηροι σε καροτσάκια, άλλοι ανήμποροι με μπαστούνια. Από το Αφγανιστάν και τη Συρία στην πλειονότητά τους, έχουν βρει εδώ και λίγες ημέρες καταφύγιο κατά εκατοντάδες στην πλατεία Βικτωρίας, περιμένουν καρτερικά να ανοίξουν τα σύνορα της ΠΓΔΜ για να συνεχίσουν το ταξίδι τους προς την Ευρώπη. Μόνο που τα τελευταία 24ωρα κανείς δεν τους απαντά πότε θα λάβει τέλος η «ομηρεία» τους αυτή.

Συγκλονιστικές ιστορίες
«Γιατί δεν μας αφήνουν να φύγουμε; Παίζουν με τις ζωές μας όσοι μας κλείνουν τον δρόμο», λέει με απόγνωση ο 27χρονος Αχμάντ από το Αφγανιστάν, πρώην υπάλληλος του ΝΑΤΟ όσο έμενε στα πάτριά του εδάφη. Έναν μήνα πριν τα εγκατέλειψε, αφού αναζητά και αυτός, οικογενειακώς, καλύτερη τύχη στην Ευρώπη. Τώρα κουβαλά στα χέρια του δύο σακούλες υπεραγοράς, σε ρόλο βαλίτσας, για τα ελάχιστα απαραίτητα της τετραμελούς οικογένειάς του. Δίπλα του η 26χρονη γυναίκα του, που φορά μαντήλα στο κεφάλι της, έχει από κοντά τις δύο κόρες τους, την 7χρονη Ασμά και τη Σαμά, 2 ετών. «Να γυρίσω τώρα πια πίσω στην πατρίδα μου, θα είναι σαν να σκοτώνω τον εαυτό μου. Δεν υπάρχει πια Αφγανιστάν για εμάς», λέει.

«Είχαμε φτάσει ώς την Ειδομένη, αλλά μας γύρισαν πίσω. Πέντε μέρες τώρα, είμαστε ξανά εδώ, στην Αθήνα, και μένουμε στο Κέντρο Φιλοξενίας στο Ελληνικό. Τώρα είμαστε στην πλατεία αυτή για να δούμε άλλους φίλους μας που κοιμούνται εδώ», λέει. «Οι Έλληνες που περνούν από δω μάς βοηθούν με όσα ρούχα και τρόφιμα μάς δίνουν, είμαστε ευχαριστημένοι», έχει να πει. «Όμως η ελληνική και οι άλλες κυβερνήσεις πρέπει να μας βοηθήσουν, να μας επιτρέψουν επιτέλους να περάσουμε. Δεν ξέρουμε καθόλου πότε θα γίνει αυτό, εμείς πάντως θέλουμε να μπούμε στην Κροατία κι από κει να φτάσουμε στη Γερμανία, τον τελικό προορισμό μας», ευελπιστεί ο Αχμάντ.

Δεν καταλαβαίνω τι φταίει
«Δεν καταλαβαίνω τι φταίει κι αναγκαστικά είμαστε εδώ σε αναμονή. Μας λένε ότι τα σύνορα είναι πλέον κλειστά, αλλά εγώ ήξερα ότι μέχρι τώρα δεν υπήρχε πρόβλημα για εμάς τους Σύρους να περάσουμε στη Γερμανία», λέει με τη σειρά του ο 28χρονος Μοχάμεντ. Από το 2011 βρέθηκε στην Τουρκία, ώσπου πριν από τρεις μέρες μπήκε στη βάρκα της προσφυγιάς για Κω, με 1.000 ευρώ «εισιτήριο»-αντίτιμο στον δουλέμπορο. Το πρωί της Παρασκευής αποβιβάστηκε στον Πειραιά, κατευθύνθηκε στην Πλατεία Βικτωρίας και περιμένει εκεί πλέον άλλους δύο ομοεθνείς του, για να ξεκινήσουν με λεωφορείο για τα σύνορα της ΠΓΔΜ, όπου θα επιχειρήσουν να τα διαβούν...

Πολίτες μοιράζουν είδη πρώτης ανάγκης
Διάσπαρτα πηγαδάκια προσφύγων συναντούν οι περαστικοί που διασχίζουν την Πλατεία Βικτωρίας. Τους βλέπουν είτε να κουβεντιάζουν, είτε να μοιράζονται ένα πλαστικό πιάτο ή κεσεδάκι με φαγητό, να κοιμούνται καταγής στο κράσπεδο ή και στα παρτέρια μες στο απομεσήμερο. Μαζί, πάνω σε κλαδιά και κάγκελα, «λιάζονται» και οι πρόχειρες μπουγάδες τους, στους κορμούς των δέντρων είναι παραταγμένα τα παπούτσια τους. Πιτσιρίκια, πάλι, κλοτσούν μια μπάλα. Άλλα τριγυρνούν ανέμελα, μασουλώντας γλυκίσματα που τους δίνουν διερχόμενοι ή και κάτοικοι της γειτονιάς. Παραπέρα, εξάχρονα και μεγαλύτερα αγόρια ανεβοκατεβαίνουν για παιχνίδι τις κυλιόμενες σκάλες του σταθμού του ΗΣΑΠ. Πιο δίπλα, υπάλληλοι εταιρειών κινητής τηλεφωνίας προσεγγίζουν πρόσφυγες για να τους λανσάρουν καρτοκινητά. Αρκετοί, ωστόσο, αν όχι οι περισσότεροι, είναι ήδη εφοδιασμένοι με τηλέφωνα, είναι μάλιστα ακριβά κάποια από αυτά. Μερικοί μιλούν για λεπτά ολόκληρα με κάποιον δικό τους. Αλλού τέσσερα και πέντε άτομα μαζί κοιτούν σε ένα από αυτά, έως και σε tablet, για να πληροφορηθούν τα τελευταία νέα για τα σύνορα.

Οι δύο όψεις της κοινωνίας
Και μέσα στον προσφυγικό αυτόν «καταυλισμό», να και αρκετοί Έλληνες: άλλοι πίνουν τον καφέ τους σε καφετέριες πάνω στην πλατεία, μια ανάσα από ξαπλωμένους, αποκαμωμένους πρόσφυγες. Άλλοι, ωστόσο, είναι αυτοί που έμπρακτα τους νοιάζονται. Καταφτάνουν ένας-ένας ή δυο-δυο, για να τους μοιράσουν όσα έχουν φέρει μαζί τους: ρούχα για μωρά και μεγαλύτερους, ψωμί, γάλα, χαρτιά υγείας. Άλλοι ωστόσο έρχονται για να δουν το προσφυγικό πρόβλημα από κοντά, καθώς «καμιά σχέση δεν έχει στην πραγματικότητα με όσα δείχνει η τηλεόραση». «Τώρα τσεκάρω πού θα δώσω όσα έφερα. Κι αυτό γιατί προηγουμένως τσιγγάνοι με ξεγέλασαν: Τους πέρασα για πρόσφυγες και τους έδωσα όσα είχα φέρει. Αυτοί όμως τα πήραν, και, όπως είδα, βάλθηκαν να τα πουλήσουν», λέει μία από τις γυναίκες που έχει φέρει άλλες δύο σακούλες με είδη πρώτης ανάγκης για να τα προσφέρει στους ανήμπορους μετανάστες της πλατείας Βικτωρίας.

Η προσφορά
Σε απόσταση αναπνοής, εθελοντές οργάνωσης από την Ολλανδία αναζητούν μάνες με τα μωρά τους, για να τους χαρίσουν πάνες. Άλλη κυρία βγάζει ένα κομμάτι κέικ από την τσάντα της και το προσφέρει σε ένα προσφυγόπουλο. Στα επόμενα δευτερόλεπτα, και τα υπόλοιπα κομμάτια του γλυκού που είχε μαζί της γίνονται ανάρπαστα. «Πιο πριν ήμουν στους πρόσφυγες στο Γαλάτσι, τώρα ήρθα και σε αυτούς εδώ, που επίσης έχουν την ανάγκη μας», λέει η κυρία Ερμίνα, άλλη μια εθελόντρια που μοίρασε ρούχα, γάλα κι άλλα απαραίτητα. Στα επόμενα λεπτά, ένα τσούρμο πρόσφυγες δεν αφήνουν τίποτα απ' όσα είχε φορτώσει στο πορτ-μπαγκάζ του αυτοκινήτου του ένα ζευγάρι. «Μας τα πήραν όλα! Μια γυναίκα ήρθε τώρα και πήρε τρεις φορές προμήθειες! Πάλι καλά που δεν μας έσπασαν και το αμάξι. Τι να κάνουμε; Πεινάει ο κόσμος και πρέπει να τους βοηθήσουμε», λέει ο οδηγός, ευγενικός «χορηγός» των δεκάδων αυτών μεταναστών.

Η κατάσταση στην Ειδομένη
Εν τω μεταξύ, η Mαρία Αντόνια Σάντσεθ Βαγιέχο, δημοσιογράφος της ισπανικής εφημερίδας «El Pais», καλύπτει εδώ και πολλά χρόνια τα όσα συμβαίνουν στην Ελλάδα με ανταποκρίσεις, αποστολές και έρευνες. Τα τελευταία χρόνια πηγαίνει συχνότερα, λόγω των πυκνών πολιτικών και οικονομικών εξελίξεων. Τώρα στην ατζέντα της προστέθηκε και το προσφυγικό. Από τους πρώτους καλοκαιρινούς μήνες του 2015 βρέθηκε στα νησιά του Αιγαίου, όπου έφταναν οι πρόσφυγες από τα τουρκικά παράλια. Είδε από κοντά την κατάσταση πολύ προτού γίνει ασφυκτική. Πρόσφατα επισκέφθηκε στην Ειδομένη και περιγράφει στο in.gr τα όσα είδε: «Εκεί υπάρχει ένας μεγάλος καταυλισμός από μερικές δεκάδες σκηνές, που εγκατέστησε η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), ειδικό τμήμα για παιδιά, μια περιοχή όπου εργάζονται ΜΚΟ για τη διανομή τροφίμων, τμήμα περίθαλψης, ζώνη wifi, αλλά και γραφεία Ανθρωπιστικών Οργανώσεων που παρέχουν πληροφορίες στους πρόσφυγες.

Σε κάθε σκηνή ζουν περίπου 100 άτομα: χωριστά οι άνδρες, πολλές φορές μαζί με παιδιά, ολόκληρες οικογένειες σε ορισμένες περιπτώσεις, γυναίκες με μωρά που κάνουν μόνες το ταξίδι. Προφανώς δεν υπάρχει κανένα ζήτημα ιδιωτικού χώρου, όλοι κοιμούνται σε κουκέτες και κάθε πρωί ελπίζουν στο άνοιγμα της μεθορίου με την ΠΓΔΜ. Η εικόνα είναι ακόμα πιο δύσκολη στον χώρο γύρω από τον καταυλισμό, όπου ζουν σε κακές συνθήκες μετανάστες που δεν έχουν δικαίωμα να συνεχίσουν το ταξίδι. Μεγάλη είναι η ομάδα των ανθρώπων από το Πακιστάν. Ο Ομάρ μού εξήγησε ότι προσπάθησε τρεις φορές να περάσει και τελικά έμεινε χωρίς χρήματα, ακόμα και για να γυρίσει στην Αθήνα. Το εισιτήριο με το λεωφορείο κοστίζει 35 ευρώ.

Οι άνθρωποι που δεν είναι πρόσφυγες από τη Συρία αφήνονται στα χέρια επιτηδείων, όπως είναι προφανές, είτε για να διασχίσουν παράνομα τη συνοριακή γραμμή, είτε για να επιβιώσουν. Αρκετοί βέβαια βρίσκουν καταφύγιο στις ΜΚΟ που ετοιμάζουν γεύματα. Τον τελευταίο καιρό στην Ειδομένη έχει αυξηθεί και η παρουσία μεταναστών από χώρες που μέχρι πρόσφατα απασχολούσαν τα ισπανικά ΜΜΕ. Είναι άνθρωποι από το Μαρόκο ή την Αλγερία που κάποτε προσπαθούσαν να διασχίσουν το Γιβραλτάρ, αλλά τώρα έρχονται μέσω Τουρκίας. Στη δική τους περίπτωση βέβαια ισχύει η απέλαση».

Δρουν αυθαίρετα οι Αρχές της ΠΓΔΜ
Πιο κάτω ακολουθεί μια μίνι συνέντευξη που παραχώρησε η κα Σάντσεθ Βαγιέχο στο in.gr.
Πώς ακριβώς λειτουργεί η άλλη πλευρά; (σ.σ. προτού ληφθεί η απόφαση για το κλείσιμο ουσιαστικά των συνόρων)
Διαπίστωσα αυθαιρεσία στον τρόπο που δρουν οι Αρχές της ΠΓΔΜ, ως προς το άνοιγμα και κλείσιμο της μεθορίου. Από τον Νοέμβριο του 2015 -μετά τα τρομοκρατικά χτυπήματα στο Παρίσι- η ΠΓΔΜ έκλεισε το πέρασμα σε όλους πλην Σύρους, Ιρακινούς και Αφγανούς. Οι τελευταίοι πλέον δεν μπορούν να περάσουν. Οι ίδιοι οι αστυνομικοί της ΠΓΔΜ σηκώνουν τους ώμους, όταν τους ρωτούν πότε θα ανοίξουν τη μεθόριο και παραπέμπουν σε αρμόδιους που όμως δεν είναι εκεί. Στους εκπροσώπους των ΜΚΟ δίνουν πάντα και μια διαφορετική απάντηση. Οι τυχεροί που περνούν τελικά στο έδαφος της γειτονικής χώρας πρέπει να περπατήσουν τουλάχιστον άλλο ένα χιλιόμετρο μέχρι τον σταθμό του τρένου που θα τους πάει σε ένα άλλο κέντρο υποδοχής.

Δραματικές ιστορίες…
Φαντάζομαι τις ιστορίες που θα έχετε ακούσει από τους πρόσφυγες.
Δραματικές. Ο 40χρονος Ουαλίντ από τη Συρία μού έλεγε ότι η βάρκα με την οποία έφτασε στη Σάμο βούλιαξε, με αποτέλεσμα να πνιγούν οι περισσότεροι. «Τους βλέπαμε να πνίγονται και δεν μπορούσαμε να τους βοηθήσουμε», έλεγε. Ταξίδευε με την αδελφή του και τα ανίψια του. Στην Ειδομένη περνούσε τον χρόνο του μαθαίνοντας φράσεις στα Γερμανικά. Λόγω σπουδών στην Πληροφορική διατηρούσε την ελπίδα ότι θα ήταν πιο εύκολη η ενσωμάτωση. «Τίποτα δεν μας προσφέρεται δωρεάν. Πολλοί πλουτίζουν με τον πόνο μας» μου έλεγε, κάνοντας έναν πρόχειρο λογαριασμό των χρημάτων που πλήρωσε για να φτάσει μέχρι την Ειδομένη: 1.500 το κεφάλι στην Τουρκία και μετά 50 ευρώ το πλοίο για τον Πειραιά και 35 για τα σύνορα...

Περιορισμένο ενδιαφέρον στην Ισπανία
Υπάρχει ενδιαφέρον στην Ισπανία για το προσφυγικό;
Δυστυχώς, το ενδιαφέρον έχει περιοριστεί. Είτε λόγω της υπερβολικής προβολής τους περασμένους μήνες, είτε γιατί υπάρχει η αίσθηση ότι το θέμα δεν αφορά την Ιβηρική. Εγώ προσπαθώ να δείξω την ανθρωπιστική πλευρά της κρίσης, αλλά και το γεγονός ότι το βάρος έπεσε σε μια μικρή χώρα, που μέσα σε όλα τα άλλα αντιμετωπίζει και τεράστια οικονομικά προβλήματα. Κατά τη γνώμη μου, αυτή η κατάσταση μπορεί να διαλύσει την Ευρώπη ή τη Ζώνη Σένγκεν. Είναι αδικαιολόγητη η στάση χωρών όπως της Αυστρίας, αλλά και οι Βρυξέλλες δεν γίνεται να κατηγορούν την Ελλάδα για απραξία ή ελλείψεις. Είναι άδικο. Είμαι απαισιόδοξη. Φοβάμαι ότι τα σύνορα με την ΠΓΔΜ θα κλείσουν επ' αόριστον, δεν κρύβω επίσης τον φόβο μου ότι η Ελλάδα θα βγει προσωρινά από τη Ζώνη Σένγκεν. Οι Βρυξέλλες δρουν μυωπικά. Δεν υπάρχει κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας. Η κάθε χώρα κοιτά το συμφέρον της.