Χρήσιμες πληροφορίες και συμβουλές για τον τρόπο γέννησης ενός παιδιού
Για τη μητέρα, ο φυσιολογικός τοκετός είναι μια δοκιμασία σε ένα ρόλο για τον οποίο η φύση την προετοίμαζε από τη στιγμή της γέννησής της, ενώ η καισαρική είναι μια χειρουργική επέμβαση που γίνεται με στόχο τον τεχνητό τοκετό

Ο ερχομός ενός παιδιού αποτελεί το πιο σημαντικό, χαρμόσυνο και ελπιδοφόρο γεγονός στην ανθρώπινη ζωή. Είναι ό,τι σπουδαιότερο μπορεί να φτιάξει ο άνθρωπος, τη ΖΩΗ, και η φύση διέκρινε ότι η γυναίκα είναι αρκετά δυνατή, ώστε να μπορεί να αντεπεξέλθει σε μια τέτοια αποστολή χωρίς να παραγνωρίζεται ασφαλώς και η τεραστίας σημασία παρουσία του πατέρα, αφού πρόκειται για οικογενειακή υπόθεση. Τόσο η εγκυμοσύνη όσο και ο τοκετός αποτελούν φυσικά και πολύ σημαντικά βιολογικά και συναισθηματικά συμβάντα στη ζωή του ζευγαριού, για αυτό και πρέπει να τυγχάνουν των καλύτερων συνθηκών διαχείρισης από όλους τους αρμόδιους επαγγελματίες υγείας.

Η σημασία της εγκυμοσύνης
Η εγκυμοσύνη για μία γυναίκα ίσως είναι η σημαντικότερη και ομορφότερη περίοδος της ζωής της. Είναι πανέτοιμη να δεχτεί κάθε πληροφορία και εκπαίδευση, λόγω των υψηλών ποσοστών οιστρογόνων και ωκυτοκίνης που κυκλοφορούν κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και τα οποία την ηρεμούν και την καθιστούν δεκτική σε κάθε ενημέρωση. Βιώνει καθημερινά ένα θαύμα, που δύσκολα μπορεί να συλλάβει ο ανθρώπινος νους. Οι αλλαγές που συντελούνται, τόσο σε σωματικό, όσο και σε ψυχικό επίπεδο είναι πάρα πολλές. Το έμβρυο πριν να διανύσει τη θύρα της γεννήσεώς του έχει ήδη διανύσει μια μακρά περίοδο εννέα μηνών. Από αυτή την περίοδο, εξαρτάται κατά πολύ η υγεία του, η ψυχική του ισορροπία και η πνευματική του δομή. Το έμβρυο τρέφεται όχι μόνο από την τροφή και το αίμα της μητέρας αλλά και από τις ενέργειές της, τα ακούσματά της, τις σκέψεις και τα συναισθήματά της, που επηρεάζουν άμεσα το επίπεδο υγείας του, τις χάρες και τις αρετές του. Η ποιότητα των «δομικών υλικών» που διαθέτει η μητέρα σε σωματικό και συναισθηματικό επίπεδο συμβάλλει στην ποιότητα ανάπλασης του εμβρύου, αφού η μητέρα αποτελεί τη μάνα-γη για αυτή τη δημιουργία για εννιά μήνες.

Συνεπώς, οι μέλλοντες γονείς είναι σημαντικό να γνωρίζουν ότι κατά την εγκυμοσύνη πρέπει να προετοιμάζονται, και να έχουν τεκμηριωμένη πληροφόρηση βάσει ερευνητικών δεδομένων, για την αξία που θα έχει η εμπειρία του φυσιολογικού τοκετού στη ζωή τους. Είναι σημαντικό να γνωρίζουν ότι κατά την κύηση έχουν μοναδική ευκαιρία, καθώς το παιδί είναι σε αρμονική σχέση μόνο με τη μητέρα και έμμεσα με τον πατέρα και χωρίς άλλες επιρροές, όπως θα έχει μετά τη γέννησή του, να διαπλάσουν γερά τα θεμέλια του σώματος. Η γνώση μέσα από τα μαθήματα προετοιμασίας για τον γονεϊκό ρόλο θα τους ενδυναμώσει και θα ξεπεράσουν τις ανησυχίες, τους φόβους και την προκατάληψη που πιθανόν να έχουν για τον τοκετό, βιώνοντας όμορφα συναισθήματα. Ταυτόχρονα, μέσα από τη σωστή διατροφή και άσκηση, θα διασφαλίσουν την ομαλή εξέλιξη της εγκυμοσύνης και του τοκετού, προλαμβάνοντας επιπλοκές όπως πρόωρο τοκετό, αναιμία, αιμορραγία κ.λπ.

Ο φυσιολογικός τοκετός
Για τη μητέρα, ο φυσιολογικός τοκετός είναι μια δοκιμασία σε ένα ρόλο για τον οποίο η φύση την προετοίμαζε από τη στιγμή της γέννησής της. Όλα τα καλά πράγματα στον κόσμο κερδίζονται με κόπο, πόσω μάλλον το πολυτιμότερο αγαθό που μας προσφέρει η φύση, ένα παιδί. Αυτή η δοκιμασία απαιτεί αγωνιστικότητα, πίστη, χαμόγελο και δίνει το μεγαλύτερο απόκτημα, αφού μέσα από αυτήν την προσωπική εμπειρία η γυναίκα βγαίνει νικήτρια, βιώνοντας συναισθήματα αυτοπεποίθησης, περηφάνιας, ψυχικής δύναμης, συναισθηματικής απογείωσης και προσωπικού θριάμβου, έτοιμη να αγωνιστεί στη ζωή της για αυτό το παιδί. Οι ορμόνες που παράγονται κατά την εξέλιξη της φυσιολογίας του τοκετού (ωκυτοκίνη, ενδορφίνες), οι ορμόνες της αγάπης όπως λέγονται, προκαλούν συστολές στη μήτρα για να εξωθηθεί το έμβρυο, αλλά ταυτόχρονα οι ενδορφίνες, που είναι φυσικά αναλγητικά, χαλαρώνουν τη μητέρα ώστε να έχει μειωμένη αντίληψη του πόνου, συμβάλλοντας έτσι σε θετική εμπειρία στον τοκετό και συνθήκες συναισθηματικής ένωσης (bonding) με το νεογνό της.

Η απουσία ιατρικής ή φαρμακευτικής παρέμβασης στον τοκετό καθιστά τη γυναίκα ικανή ώστε να έχει ενεργό συμμετοχή, να ανέχεται διαχείριση του πόνου με φυσικές μεθόδους, π.χ. τεχνικές χαλάρωσης, σωστή αναπνοή, αλλαγή στάσης, μασάζ, ζεστό νερό, έχοντας πλήρη έλεγχο του σώματός της και ζώντας μοναδικά τη γέννηση του παιδιού της. Η ευκαιρία που θα έχει, να μείνει σε δερματική επαφή με το μωρό της αμέσως μετά την έξοδό του, είναι υψίστης σημασίας, αφού μεγιστοποιεί την παραγωγή των ενδορφινών και της ενδογενούς ωκυτοκίνης με σημαντικά πλεονεκτήματα κατά τον τοκετό και πλήρη εγκαθίδρυση του πρώιμου δεσμού (bonding) μητέρας -νεογέννητου, ο οποίος διαρκεί μία ζωή (ΠΟΥ 2002).

Επιπλέον η ενδογενής ωκυτοκίνη προκαλεί μυοσύσπαση, συμβάλλοντας στην έξοδο του μητρικού γάλακτος, μειώνοντας την αιμορραγία μετά τον τοκετό, στην περιφερική αγγειοδιαστολή, αυξάνοντας τη θερμοκρασία της επιφάνειας της μητέρας και το ζέσταμα του νεογνού που βρίσκεται σε δερματική επαφή. Μειώνει τα επίπεδα κορτιζόλης και αρτηριακής πίεσης, προσφέροντας ηρεμία στη μητέρα, διευκολύνοντας την κοινωνική προσαρμογή της στη μητρότητα και ενισχύοντας το συναίσθημα της επιτυχίας της στον τοκετό, με αποτέλεσμα την ενδυνάμωσή της. Τέλος, μέσα από την επίδραση των ορμονών στον τοκετό, η μητέρα -σύμφωνα με ερευνητικά δεδομένα- ανταποκρίνεται με περισσότερη ευαισθησία στο κλάμα του μωρού, στην επεξεργασία και ανταπόκριση αισθητήριων ερεθισμάτων για ανάληψη του μητρικού ρόλου απ’ ό,τι οι μητέρες που γέννησαν με καισαρική τομή, συμβάλλοντας σε θετική προσαρμογή στον νέο της ρόλο.

Ο ρόλος του συζύγου
Η ενεργός συμμετοχή του πατέρα και ο ρόλος του στον φυσιολογικό τοκετό είναι αναβαθμισμένος και υψίστης σημασίας για τη μητέρα, αφού την υποστηρίζει, την ενθαρρύνει και συμπαραστέκεται με την τεχνική των αναπνοών. Ταυτόχρονα βιώνει και αυτός πρωτόγνωρα συναισθήματα πατρότητας, ακούοντας το κλάμα του βρέφους και συμβάλλοντας ακόμα και με τη διατομή του ομφάλιου λώρου εάν το επιθυμεί, βιώνοντας συναισθήματα χαράς και περηφάνιας για το παιδί του και τη μητέρα του παιδιού του, γι' αυτό το θαύμα που έζησε. Αγαπά και εκτιμά τη μητέρα ακόμα περισσότερο, γιατί του χάρισε μέσα από αυτό το δύσκολο δρομολόγιο το παιδί του, με αποτέλεσμα ο δεσμός της έννοιας «οικογένεια» να σφυρηλατείται και να ενισχύεται.

Ποιος ο ρόλος για το νεογέννητο
Για το νεογέννητο, ο φυσιολογικός τοκετός είναι το δυσκολότερο ταξίδι της ζωής του. Σηματοδοτεί από μόνο του την έξοδό του και είναι πανέτοιμο για αυτή τη διαδρομή, μέσα από την οποία κερδίζει τη ζωή και αποδεικνύει ότι είναι γερό και φτιαγμένο για να επιβιώσει σε αυτόν τον κόσμο. Το νεογέννητο, με την έξοδό του από το προγεννητικό κανάλι, διαθέτει υψηλά επίπεδα των κατεχολαμινών (αδρεναλίνη), σε πενταπλάσιες ποσότητες σε σχέση με τα παιδιά που γεννιούνται με καισαρική τομή, οι οποίες διευκολύνουν την επιβίωσή του εκτός μήτρας. Υπό την επίδραση των κατεχολαμινών, έχουμε αυξημένη ροή αίματος στα ζωτικά όργανα του νεογέννητου, με αποτέλεσμα την άμεση «ρύθμιση» της λειτουργίας τους στον ατμοσφαιρικό αέρα. Ειδικότερα βελτιώνεται η αναπνοή του, πυροδοτώντας την απορρόφηση του υγρού των πνευμόνων, διαστέλλοντας και διατηρώντας ανοικτούς τους βρόγχους και αυξάνοντας συνολικά την ικανότητα των πνευμόνων να εκπτύσσονται χωρίς πρόβλημα. Κινητοποιούν τα ενεργειακά αποθέματα του νεογνού, προωθώντας τη διάσπαση του λίπους σε λιπαρά οξέα και του γλυκογόνου σε γλυκόζη στο ήπαρ, ενεργοποιώντας την παραγωγή γλυκόζης και προλαβαίνοντας την υπογλυκαιμία, η οποία αποτελεί σοβαρότατο κίνδυνο για το νεογέννητο.

Αίσθημα ασφάλειας
Το αίσθημα ασφάλειας που έχει ανάγκη ένα νεογέννητο αμέσως μετά την έξοδό του από το σκοτεινό, ζεστό και ασφαλές μέρος της μήτρας μπορεί να ικανοποιηθεί άμεσα με τον φυσιολογικό τοκετό, αφού φτάνει απευθείας στην αγκαλιά της μητέρας του. Αυτό το πρώτο αγκάλιασμα, η δερματική επαφή μητέρας-νεογέννητου, μεγιστοποιεί την παραγωγή ενδογενών ενδορφινών (ορμόνες αγάπης) και αποτελεί την καλύτερη υποδοχή σε αυτόν τον πολύτιμο επισκέπτη (Keister et al., 2008). Την ίδια στιγμή θα ανταλλάξουν το πρώτο τους βλέμμα, το βλέμμα της αναγνώρισης. Εκείνη τη στιγμή ο χρόνος σταματά και μια μυστική συμφωνία ενώνει τις δύο υπάρξεις. Η επαφή δέρμα με δέρμα, η ακρόαση των γνώριμων κτύπων της καρδιάς της μητέρας του, ενισχύει το αίσθημα ασφάλειας και ηρεμίας του νεογέννητου, σταθεροποιεί τον αναπνευστικό του ρυθμό και τη θερμοκρασία του (UNICEF, 2010, WHO, 2013c).

Επιπλέον, οι ενδορφίνες που παράγονται, ενεργοποιούν τον πρώιμο δεσμό (bonding) μητέρας-νεογέννητου, ο οποίος δημιουργείται κατά τη διάρκεια της πρώτης μέρας από τη γέννηση και διαρκεί μια ζωή, αποτελώντας πρότυπο και υγιή βάση για κάθε συναίσθημά του στη μετέπειτα ζωή του (Γαλακτερός 2001). Η έκκριση των β-ενδορφινών κατά τον τοκετό, ως ανταπόκριση στο αίσθημα του πόνου, βοηθούν επίσης στην απελευθέρωση προλακτίνης, η οποία είναι απαραίτητη για την παραγωγή γάλακτος για τον θηλασμό του, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει και το ενδιαφέρον της μητέρας του για τη φροντίδα και τον θηλασμό. Οποιαδήποτε χορήγηση φαρμάκων, ακόμα και η επισκληρίδιος αναισθησία, διαταράσσει την ορμονική ισορροπία στον τοκετό, μειώνοντας ταυτόχρονα την επιτυχία του μητρικού θηλασμού, όπως και το μητρικό ένστικτο και τη σύνδεση μητέρας-νεογέννητου.

Το πέρασμα από τον κόλπο
Το πέρασμα του νεογνού από τον κόλπο της μητέρας, η δερματική επαφή μετά τον τοκετό καθώς και ο θηλασμός δίνουν το πλεονέκτημα στο νεογνό να αποικιστεί με τα ωφέλιμα μικρόβια της μητέρας του, για τα οποία έχει ήδη αντισώματα από την εμβρυϊκή ζωή. Η εισχώρησή τους στο πεπτικό σύστημα του νεογνού συντελεί στη δημιουργία της φυσιολογικής χλωρίδας του εντέρου, παράλληλα με την ενεργοποίηση του αμυντικού του συστήματος με δυνατότητα μέγιστης ανάπτυξης. Μικρόβια που δεν έχει η μητέρα τους είναι επικίνδυνα για αυτά. Όταν ένα πεδίο του τοκετού είναι άσηπτο, όπως σε καισαρική τομή, το νεογνό θα αποικιστεί από τα πρώτα μικρόβια με τα οποία θα έρθει σε επαφή και που είναι άλλα από αυτά της μητέρας του.

Από μικροβιολογική, λοιπόν, άποψη το νεογνό χρειάζεται να είναι σε επαφή με ένα και μόνο άτομο, τη μητέρα του. Επίσης, ο φυσιολογικός τοκετός, που δεν χρειάζεται φαρμακευτική ή ιατρική παρέμβαση και μπορεί να ολοκληρωθεί χωρίς επιπλοκές για τη μητέρα και το νεογνό, καθιστά το νεογνό ικανό να πάρει τη θηλή μόλις γεννηθεί (ΠΟΥ 1989) και να θηλάσει με επιτυχία, κερδίζοντας έτσι, μητέρα και νεογνό, όλα τα σημαντικά πλεονεκτήματα του θηλασμού αμέσως μετά τον τοκετό και εντός 30 λεπτών, όπως συστήνει και ο ΠΟΥ. Ένας ήρεμος και ήσυχος τοκετός θα δώσει ένα ήρεμο και συνεργάσιμο νεογνό, αφού το μεγαλύτερο ποσοστό των φόβων, των ανησυχιών και του άγχους των ενηλίκων έχει τις ρίζες του στο είδος του τοκετού.

Τι είναι η καισαρική τομή
Η καισαρική τομή είναι μια χειρουργική επέμβαση που γίνεται με στόχο τον τεχνητό τοκετό και πρέπει να γίνεται μόνο επί πραγματικών ιατρικών ενδείξεων, αφού μπορεί να καταλήξει σε δυνητικές επιπτώσεις όπως η λοίμωξη, η θρόμβωση, η αιμορραγία, η έκτακτη ανάγκη για υστερεκτομή, συνεχή πυελικό πόνο, υπογονιμότητα μέχρι και θάνατο (ΠΟΥ 2014). Ο Μαιευτήρας Παπαγεωργίου (2014) έχει κατηγοριοποιήσει τις ενδείξεις τις καισαρικής τομής σε ενδεδειγμένες, αυτές που έχουν επιστημονική ένδειξη, πχ. κεφαλοπυελική δυσαναλογία, επιπωματικός πλακούντας, σε κακές ενδείξεις, π.χ. λάθος εκτίμηση ηλικίας κύησης, επιθυμία μητέρας, και αντιδεοντολογικές π.χ. σύνδρομο Σαββατοκυρίακου, προγραμματισμός τοκετών, επιλογή ημερομηνίας κ.λπ.

Ποιες οι επιπτώσεις στο νεογέννητο
Οι ίδιοι οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι εάν ένα βρέφος γεννηθεί με καισαρική τομή, αυτό είναι δυνατόν να μεταβάλει τη «φιλοξενία» του μικροβιώματος, που είναι η εξαιρετικής σημασίας μεταφορά των ωφέλιμων βακτηριδίων από τη μητέρα στο μωρό κατά τον τοκετό, αφού τα πρώτα μικρόβια με τα οποία θα αποικιστεί είναι τα μικρόβια του νοσοκομείου, για τα οποία δεν έχει καθόλου αντισώματα. Συνεπώς το ανοσοποιητικό σύστημα του βρέφους δεν αναπτύσσεται στον βαθμό που έχει τη δυνατότητα να αναπτυχθεί, όπως τα βρέφη που περνούν τη διαδικασία του κολπικού τοκετού.

Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι αυτή η δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και οι αλλαγές στον μεταβολισμό ευθύνονται για την ανάπτυξη ασθενειών (http://oneworldbirth/.net/microbirth). Από μελέτες πληθυσμών έχουν καταδείξει ότι τα βρέφη με καισαρική τομή διατρέχουν, κατά ένα ποσοστό περίπου 20%, αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης άσθματος, 20% αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης διαβήτη Τύπου 1, παρόμοιο κίνδυνο να είναι παχύσαρκοι ενήλικες και ελαφρά μικρότερο κίνδυνο ανάπτυξης γαστρεντερικών παθήσεων, όπως είναι η νόσος του Crohn ή κοιλιοκάκη (δυσανεξία στη γλουτένη) (http://oneworldbirth/.net/microbirth).

Οι Visser et al. (2010) είχαν τεκμηριώσει ότι, σε αντίθεση με τον φυσιολογικό τοκετό, ο οποίος δίνει την ευκαιρία στο γαστρεντερικό σύστημα των νεογνών να εποικιστεί από τα μητρικά βακτήρια, η καισαρική τομή έχει ως συνέπεια το νεογνικό γαστρεντερικό να εποικίζεται από τα βακτήρια του νοσοκομείου. Με δεδομένο ότι το γαστρεντερικό σύστημα είναι το σημείο όπου ωριμάζουν τα κύτταρα του ανοσοποιητικού, η εισβολή ξένων μικροβίων στο γαστρεντερικό επιδρά καθοριστικά στο πάγκρεας και στη φυσιολογία/παθολογία του ανοσοποιητικού του βρέφους. Ο διαβήτης Τύπου 1 αναπτύσσεται όταν το ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού καταστρέφει τα ινσουλινοπαραγωγά κύτταρα του παγκρέατος.

Ο καταλληλότερος χρόνος
Παρά το σύνηθες, η προγραμματισμένη καισαρική τομή να γίνεται μεταξύ των 37/40 -39/40 θεωρώντας ότι το έμβρυο είναι τελειόμηνο, έχει τεκμηριωθεί μέσα από έρευνες ότι πάρα πολλά νεογνά αυτής της ηλικίας δεν είναι τόσο ώριμα και αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα υγείας. Μελέτες σε δείγμα 13.258 νεογνών από 12 νοσοκομεία (35.8%- 39/40, 6.3%, 37/40, 38.4- 38/40) έδειξαν ότι τα νεογνά που γεννήθηκαν από τις 37 μέχρι 38+6/40 αντιμετώπιζαν αναπνευστικά προβλήματα και υπογλυκαιμία, αφού διέθεταν χαμηλά επίπεδα κατεχολαμινών - κατά μέσον όρο πέντε φορές λιγότερα σε σύγκριση με νεογνό με φυσιολογικό τοκετό. Τα περισσότερα έγιναν εισαγωγή στη μονάδα εντατικής νοσηλείας νεογνών, γι' αυτό είναι καλύτερα να προγραμματίζεται η καισαρική τομή, όταν είναι δυνατό, στις 39 εβδομάδες τουλάχιστον.

Η καισαρική τομή, όταν χρειάζεται, πρέπει να γίνεται τόσο για την ασφάλεια της μητέρας όσο και του νεογνού. Όταν όμως δεν υπάρχει ουσιαστική ένδειξη αυξάνει τη νεογνική και μητρική νοσηρότητα και θνησιμότητα, αλλά και το οικονομικό κόστος. Πολλές φορές αναγράφεται ως βασικός λόγος της καισαρικής τομής η επιθυμία/ αίτημα της μητέρας. Οι μελέτες όμως (τριάντα οκτώ μελέτες με συμπερίληψη 19.403 πρωτότοκων γυναικών) έδειξαν ότι μόνο το 15,6% των γυναικών είχαν αιτηθεί την καισαρική τομή. Οι περισσότερες γυναίκες δήλωσαν ότι η στάση των μαιευτήρων ήταν καθοριστική στην απόφασή τους να επιλέξουν την καισαρική τομή.

Θα γίνεται συνέχεια;
Ο μύθος ότι μετά από μια καισαρική ακολουθεί και δεύτερη δεν ισχύει απόλυτα. O κολπικός τοκετός μετά από καισαρική τομή είναι μια αποδεκτή εναλλακτική πρακτική, που μπορεί να γίνει υπό προϋποθέσεις σε καλά επιλεγμένα περιστατικά, από έμπειρους μαιευτήρες, σε καλά ενημερωμένες και πρόθυμες να προσπαθήσουν γι’ αυτό υποψήφιες μητέρες (RCM, RCGO, AGM, AGMO,ICM, 2013). Η πρωτογενής πρόληψη είναι πολύ σημαντική και οι επαγγελματίες υγείας οφείλουν να παρέχουν στην έγκυο επιστημονική, τεκμηριωμένη πληροφόρηση για όλες τις επιπτώσεις της καισαρικής τομής τόσο για την ίδια όσο και για το νεογνό και δεν πρέπει να επιλέγεται όταν δεν υπάρχει ιατρική ένδειξη. Αν οι επαγγελματίες υγείας στερήσουν από τη γυναίκα αυτή την ελευθερία, κάνοντας πρόκληση τοκετού ή κάποια άλλη παρέμβαση, διαταράσσουν την ικανότητά της για αγάπη. Η προώθηση και διασφάλιση του φυσιολογικού τοκετού απαιτεί δυνατή διεπιστημονική συνεργασία και βαθιά γνώση της φυσιολογίας του τοκετού.

Οι μαίες, αναγνωρίζοντας τη δυναμική που διαθέτει ο φυσιολογικός τοκετός και στη συνεχεία ο μητρικός θηλασμός στον καθορισμό των επίπεδων υγείας των μελλοντικών γενεών, τους κατατάσσουν ως δύο από τους βασικούς πυλώνες της υγείας που χρειάζονται ιδιαίτερη προστασία και στήριξη. Μέσα από την εκστρατεία προώθησης του φυσιολογικού τοκετού επιχειρείται η ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης και η σωστή πληροφόρηση των ζευγαριών για την αξία που έχει η διατήρηση της φυσιολογίας στη μετέπειτα πορεία της ζωής τους, καθώς και οι θετικές επιπτώσεις στην υγεία γενικότερα. Κάθε γυναίκα είναι μοναδική, κάθε μωρό είναι μοναδικό, κάθε εμπειρία του τοκετού είναι μοναδική. Γι' αυτό είναι τόσο σημαντικό να δοθεί στην κάθε γυναίκα και στον σύντροφό της η επιλογή του τόπου τοκετού, επιλογή του είδους της φροντίδας και η επιλογή των επαγγελματιών που θα τους συνοδεύσουν σε αυτό το μοναδικό και ιδιαίτερο ταξίδι της γέννησης. Μια υγιής εγκυμοσύνη και μια θετική εμπειρία στον τοκετό προδιαγράφει θετικές επιπτώσεις, που διαρκούν μια ζωή και βελτιώνουν την υγεία της μητέρας, του νεογνού και της οικογένειας (European Perinatal Health Report 2013).

ΝΙΚΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ
Μαία
ΠΗΓΗ: paidiatros.com