ΠΤΩΣΗ ΣΤΙΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΜAΤΙΚΕΣ ΙΣΟΤΙΜΙΕΣ ΤΩΝ ΑΝΑΔΥΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΜΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ

Η μόνη απομένουσα επιλογή της Κίνας είναι η επιβολή, επί προσωρινής βάσης, πιο αυστηρών περιορισμών στην εξαγωγή κεφαλαίων

Οι αναδυόμενες οικονομίες με το να μειώνουν τις συναλλαγματικές αξίες των νομισμάτων τους βελτιώνουν τα εμπορικά ισοζύγία τους, αλλά μόνο ως αποτέλεσμα της μείωσης των εισαγωγών, όχι της αύξησης των εξαγωγών.

Τον Αύγουστο του 2015, ως αποτέλεσμα της επιβράδυνσης της παγκόσμιας οικονομίας, η Κίνα επέτρεψε στο εθνικό της νόμισμα γιουάν να μειωθεί, ανακοινώνοντας ταυτόχρονα ότι η χώρα, από τώρα και στο εξής, θα ακολουθεί μια πιο φιλική πολιτική προς τις συναλλαγματικές αγορές. Η υποτίμηση του γιουάν οδήγησε σε δραστικές ενέργειες από τις Κεντρικές Τράπεζες στις πλείστες αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες οικονομίες, με απώτερο σκοπό την αποφυγή περεταίρω πτώσης στις συναλλαγματικές ισοτιμίες των νομισμάτων τους. Και αυτό γιατί η υποτίμηση του νομίσματος της Κίνας δημιούργησε ανησυχίες στις αναδυόμενες οικονομίες, οι οποίες επωφελούνταν από τη ζήτηση απ' τη χώρα αυτή για βασικά προϊόντα (commodities) κατά τα τελευταία χρόνια.

Λόγω της πτώσης στην τιμή του πετρελαίου το ρωσικό ρούβλι έχει μειωθεί στο πιο χαμηλό επίπεδο, στα 86 ρούβλια ανά δολάριο, ενώ η κυβέρνηση της Ρωσίας δήλωσε ότι είναι αποφασισμένη να αφήσει το νόμισμά της να ακολουθήσει την πτώση της τιμής του πετρελαίου. Σε αντίθεση με τον Δεκέμβριο του 2014, όπου η πτώση στο ρούβλι οδήγησε σε πανικό στις αγορές προϊόντων, τώρα οι περισσότεροι Ρώσοι έχουν αποδεχθεί την πτώση του ρουβλίου ως κάτι το αναπόφευκτο.

Ο εκπρόσωπος του Προέδρου της Ρωσίας, κ. Βλαντίμιρ Πούτιν και η Κεντρική Τράπεζα έχουν δηλώσει ότι δεν ανησυχούν από την πτώση του ρουβλίου και πως παρά το ότι η συναλλαγματική ισοτιμία είναι ασταθής δεν έχει οδηγήσει σε κατάρρευση. Όσον αφορά την Τουρκία, η τουρκική λίρα παρουσιάζει συνεχή πτωτική τάση - τώρα διαπραγματεύεται στις τρεις τουρκικές λίρες ανά δολάριο - ενώ κατά το 2015 έχασε το 20% της αξίας της.

Η Κεντρική Τράπεζα θα μπορούσε με την αύξηση των επιτοκίων να επιβραδύνει την πτώση στη συναλλαγματική αξία της τουρκικής λίρας, αλλά ο Πρόεδρος της χώρας, κ. Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν διαφωνεί με την αύξηση των επιτοκίων. Παράλληλα, το νόμισμα της μεγαλύτερης οικονομίας της Αφρικής, της Νιγηρίας, το νάιρα, μειώθηκε στη μαύρη αγορά στο επίπεδο ρεκόρ των 305 ανά δολάριο μετά που η Κεντρική Τράπεζα σταμάτησε να διαθέτει δολάρια σε μη τραπεζικά ιδρύματα με στόχο να αποφύγει τη σημαντική πτώση των αποθεμάτων.

Αναφέρεται ότι το νόμισμα έχει επίσημα υποτιμηθεί κατά 20% από τότε που άρχισε η πτώση της τιμής του πετρελαίου το 2015 και η κυβέρνηση ανησυχεί ότι μια περαιτέρω υποτίμηση θα επηρεάσει σημαντικά τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα των πολιτών της χώρας. Αναμένεται ότι η πολιτική της κυβέρνησης θα είναι η μείωση των εισαγωγών και ο έλεγχος στις εκροές κεφαλαίων.

Στο Αζερμπαϊτζάν η μείωση των εσόδων από τις εξαγωγές φυσικού αεριού, οι οποίες αποτελούν το 75% του συνόλου των εξαγωγών, έχει οδηγήσει σε υποτίμηση του νομίσματος της χώρας κατά 35% από τον περασμένο Δεκέμβριο, όταν η Κεντρική Τράπεζα εγκατέλειψε τη σύνδεση του νομίσματος με το δολάριο, αφού πρώτα, στην προσπάθειά του να στηρίξει το νόμισμα, τα συναλλαγματικά αποθέματα της χώρας μειωθήκαν κατά 50% σε έναν χρόνο.

Παράλληλα, το Αζερμπαϊτζάν έχει επιβάλει περιορισμούς στη διακίνηση κεφαλαίων και έχει εισαγάγει φορολογία 20% στις εξαγωγές συναλλάγματος. Όσον αφορά το Καζακστάν, του οποίου επίσης η οικονομία του βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις εξαγωγές πετρελαίου, η πτώση της τιμής του πετρελαίου οδήγησε σε σημαντική μείωση των εσόδων της χώρας, ενώ το νόμισμά του, το τένγκε, έχει απομειωθεί κατά 50% της αξίας του από τον περασμένο Αύγουστο.

Σύμφωνα με έρευνα από τους «Financial Times» (που έχει διεξαχθεί για πάνω από εκατό χώρες), η υποτίμηση ενός νομίσματος δεν βοηθά στην αύξηση των εξαγωγών μιας χώρας, αλλά σε μείωση στον όγκο εισαγωγών της κατά περίπου 0,5% για κάθε 1% στην υποτίμηση του νομίσματός της σε σχέση προς το δολάριο. Και αυτό γιατί η πτώση στην αξία του νομίσματος μιας χώρας αυξάνει τις τιμές των εισαγομένων προϊόντων και κατά συνέπεια οδηγεί σε μειωμένη ζήτηση στις εισαγωγές.

Αυτό υποδηλοί ότι οι αναδυόμενες οικονομίες με το να μειώνουν τις συναλλαγματικές αξίες των νομισμάτων τους βελτιώνουν τα εμπορικά ισοζύγιά τους, αλλά μόνο ως αποτέλεσμα της μείωσης των εισαγωγών και όχι της αύξησης των εξαγωγών, πράγμα που οδηγεί σε έναν φαύλο κύκλο πτώσης του διεθνούς εμπορίου. Κατά τους τελευταίους έξι μήνες του 2015 οι εκροές κεφαλαίων από την Κίνα υπολογίζεται ότι ήταν σε ετήσια βάση περίπου στο $1 τρισεκατομμύριο δολάρια.

Αναφέρεται δε ότι ένα σημαντικά πιο αδύνατο γιουάν αποτελεί πρόβλημα για τις κινέζικες εταιρείες που κατά τα τελευταία χρόνια έχουν δανειστεί γύρω στα $10 τρισεκατομμύρια, από τα οποία το ένα δέκατο είναι σε δολάρια. Και αυτό γιατί οι εταιρείες αυτές θα αντιμετωπίσουν σοβαρά προβλήματα στην αποπληρωμή των χρεών τους, πράγμα που θα επηρεάσει και τον ρυθμό ανάπτυξης της χώρας, ειδικά ενόψει της αύξησης των επιτοκίων στην Αμερική και κατ' επέκταση της αύξησης στη συναλλαγματική αξία του δολαρίου.

Η εκροή κεφαλαίων από την Κίνα και από άλλες αναδυόμενες χώρες κατά το 2015 ήταν μεγαλύτερη απ' ό,τι αναμενόταν. Έκθεση του Institute of International Finance που εδρεύει στην Ουάσιγκτον αναφέρει ότι, κατά τους τρεις τελευταίους μήνες του 2015, οι εκροές κεφαλαίων αυξηθήκαν από τις αναδυόμενες αγορές. Οι καθαρές εκροές κεφαλαίων κατά το 2015 υπολογίζονται στα $735 δισεκατομμύρια, από τα οποία τα περισσότερα προήλθαν απ' την Κίνα.

Δεν έχουν πολλές επιλογές

Η επιτάχυνση εκροών κεφαλαίων από τις κινεζικές εταιρείες έγινε σε μια προσπάθεια να προλάβουν τους αναμενόμενους πιο αυστηρούς ελέγχους εξαγωγής κεφαλαίων και την πιθανή υποτίμηση του γιουάν. Η κ. Κριστίν Λαγκάρντ, Διευθύνουσα Σύμβουλος του ΔΝΤ, όταν ρωτήθηκε στο Νταβός κατά πόσο εγκρίνει τους ελέγχους εκροής κεφαλαίων απ' την Κίνα δεν απάντησε ευθέως στην ερώτηση, αν και συμφώνησε ότι δεν θα ήταν σοφό για την Κίνα να ξοδέψει μεγάλο ποσοστό των συναλλαγματικών της αποθεμάτων για να στηρίξει το γιουάν.

Οι οικονομολόγοι του ΔΝΤ, όμως, πιστεύουν ότι οι οποιοιδήποτε έλεγχοι κεφαλαίων που εισήχθησαν από την Κίνα σε σχέση με την εκροή κεφαλαίων θα είναι προσωρινοί. Στην πραγματικότητα, όμως, οι Κινέζοι που ασκούν πολιτική δεν έχουν πολλές επιλογές. Ακόμη και με συναλλαγματικά αποθέματα ύψους $3,3 τρισεκατομμυρίων δολαρίων δεν μπορούν να συνεχίσουν την πτωτική τάση των αποθεμάτων αυτών απεριόριστα.

Από την άλλη αν η Κίνα αυξήσει τα επιτόκια για να καταστήσει τις επενδύσεις στη χώρα πιο ελκυστικές θα ήταν απίθανο να επιβραδύνει τις εκροές κεφαλαίων, ενώ θα επιδείνωνε την επιβράδυνση την ανάπτυξης της οικονομίας, πράγμα που θα επηρέαζε και την παγκόσμια οικονομία. Στο μεταξύ η κ. Λαγκάρντ επιθυμεί όπως αρχίσει μια παγκόσμια διαβούλευση όσον αφορά τον τρόπο ενθάρρυνσης της μακροπρόθεσμης διακίνησης κεφαλαίων σε παραγωγικούς τομείς σε σχέση με πιο ασταθείς επενδύσεις, όπως σε μετοχές και ομόλογα.

ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΛΙΑΣ
MBA, ACA, FCCA,
Διοικητικός Σύμβουλος, KPMG
Λογιστικές, Ελεγκτικές, Φορολογικές και Συμβουλευτικές Υπηρεσίες
(Οι απόψεις και γνώμες που διατυπώνονται στο παρόν είναι αυτές του
συγγραφέα και δεν εκπροσωπούν κατ’ ανάγκη τις απόψεις και γνώμες
της KPMG International ή Οίκων Μελών της KPMG).