Όλες οι διαστάσεις της επιστροφής της αραβικής χώρας στις διεθνείς αγορές μετά την άρση των κυρώσεων
Μετά τη συμφωνία ανάμεσα στο Ιράν και τις μεγάλες δυνάμεις για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, Γερμανοί, Γάλλοι και Ιταλοί έσπευσαν να στείλουν πολιτικές και εμπορικές αποστολές για να προσπαθήσουν να ξανακερδίσουν το χαμένο έδαφος απέναντι σε αναδυόμενες οικονομίες όπως η Κίνα και η Τουρκία

Πετρέλαιο και φυσικό αέριο σε αφθονία, απαρχαιωμένες υποδομές, ανάγκη για ανανέωση στους τομείς της αεροναυπηγικής, των αερομεταφορών, της αυτοκινητοβιομηχανίας, της φαρμακοβιομηχανίας, δίψα για καταναλωτικά προϊόντα… Οι πολυεθνικές αδημονούν να επιστρέψουν ή να εγκατασταθούν στο Ιράν μετά την άρση των κυρώσεων, έχοντας εξασφαλισμένα λιγότερα ή περισσότερα αβαντάζ, ανάλογα με την ποιότητα των σχέσεων των χωρών από τις οποίες προέρχονται με την Τεχεράνη.

Μετά τη συμφωνία ανάμεσα στο Ιράν και τις μεγάλες δυνάμεις για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης τον περασμένο Ιούλιο, Γερμανοί, Γάλλοι και Ιταλοί έσπευσαν να στείλουν πολιτικές και εμπορικές αποστολές για να προσπαθήσουν να ξανακερδίσουν το χαμένο έδαφος απέναντι σε αναδυόμενες οικονομίες όπως η Κίνα και η Τουρκία, αλλά και στη Ρωσία, στη χώρα αυτήν των 80 εκατομμυρίων κατοίκων, με την οποία η Ιαπωνία φρόντισε να διατηρήσει φιλικές σχέσεις στα πιο σκοτεινά χρόνια της διεθνούς απομόνωσης.

Οι συνεργάτες κι οι… δυσκολίες
Για παράδειγμα, η Ομοσπονδία Εξωτερικού Εμπορίου της Γερμανίας, η BGA, θεωρεί ότι θα είναι δύσκολο για τη Γερμανία να ξαναγίνει ο μεγαλύτερος εταίρος του Ιράν, όπως πριν από την επιβολή των κυρώσεων, αφού η Κίνα έχει στο μεταξύ καταλάβει το κενό. Η Κίνα, ο πρώτος αγοραστής του ιρανικού πετρελαίου, διατηρεί ισχυρό ενδιαφέρον να συνεργασθεί με το Ιράν για να εκμεταλλευθεί το σύνολο των δυνατοτήτων σύμπραξης στον τομέα των υποδομών και την ανάπτυξη των δυνατοτήτων παραγωγής, δήλωσε πρόσφατα ο υφυπουργός Εξωτερικών της Κίνας που επισκέφθηκε το Ιράν.

Η Γερμανία ελπίζει να εξασφαλίσει για τα αμέσως επόμενα χρόνια εξαγωγές ύψους 5 έως 10 δισεκατομμυρίων ευρώ προς το Ιράν, κυρίως στον τομέα των εργαλειομηχανών. Την ίδια ώρα, αμερικανικές εταιρείες, όπως η Boeing και η General Electric, συμμετέχουν επίσης στην κούρσα, αλλά με το χάντικαπ της απουσίας διπλωματικών σχέσεων ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη εδώ και 35 χρόνια και την απόφαση των ΗΠΑ να διατηρήσουν τμήμα των κυρώσεων στον πετρελαϊκό τομέα κατά κάθε εταιρείας για την οποία υπάρχουν υποψίες ότι χρηματοδοτεί την τρομοκρατία.

Η φιλία Τεχεράνης-Μόσχας
Από την πλευρά του το Ιράν έχει ανάγκη από ξένους επενδυτές για να εκσυγχρονίσει τις υποδομές του, να μειώσει το μερίδιο του κράτους σε μία οικονομία που είναι εξαντλημένη από τις κυρώσεις, την ύφεση, την πτώση των τιμών του πετρελαίου, την ανεργία και τον καλπάζοντα πληθωρισμό. Η Ρωσία, ιστορική σύμμαχος του Ιράν, διαθέτει ένα προβάδισμα στους στρατηγικούς τομείς της ενέργειας και των υποδομών. Έχει εξασφαλίσει την κατασκευή των δύο νέων πυρηνικών αντιδραστήρων του σταθμού του Μπουσέρ και την πώληση από την κρατική κοινοπραξία Rostec πυραύλων S-300. Η Μόσχα και η Τεχεράνη θέλουν να αυξήσουν σε 10 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως τις εμπορικές τους ανταλλαγές, έναντι 1,6 δισεκατομμυρίου δολαρίων σήμερα.

Η Ρωσία, ο Πρόεδρος της οποίας επισκέφθηκε την Τεχεράνη τον Νοέμβριο, είναι έτοιμη να αποδεσμεύσει πιστωτική γραμμή ύψους 5 δισεκατομμυρίων δολαρίων προς τη γείτονα και σύμμαχό της. Παράλληλα, η ρωσική δημόσια εταιρεία σιδηροδρόμων είναι έτοιμη να αναλάβει την ηλεκτροδότηση του ιρανικού σιδηροδρομικού δικτύου έναντι εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων. Η Siemens ανακοίνωσε την υπογραφή πρωτοκόλλου συμφωνίας με την Τεχεράνη για τη βελτίωση των σιδηροδρομικών υποδομών. Η αμερικανική GE ετοιμάζεται επίσης να μπει στο παιγνίδι.

Αεροναυπηγική και αυτοκινητοβιομηχανία
Στον τομέα της αεροναυπηγικής ανταγωνίζονται η ευρωπαϊκή Airbus με την αμερικανική Boeing. Η πρόσφατη επίσκεψη του Ιρανού προέδρου στη Γαλλία κατέληξε στην υπογραφή πρωτοκόλλου συμφωνίας με την Airbus για την αγορά 114 αεροσκαφών, κυρίως Α-320, Α-321 και Α 330, παράδοσης 2017. Από το 2020 θα αρχίσει να παραλαμβάνει Airbus Α-350 και Α-380. Στον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας, οι γαλλικές εταιρείες διατηρούν το προβάδισμα. Στο Παρίσι η ιρανική αντιπροσωπία υπέγραψε συμβόλαια με τις εταιρείες Peugeot και Renault. Όμως, το Ιράν αποτελεί μία αγορά ενός εκατομμυρίου αυτοκινήτων, με προοπτική φθάσει το 1,5 έως 2 εκατομμύρια, δίνοντας χώρο τόσο στις γερμανικές ανταγωνίστριες (BMW, Daimler, Volkswagen...), όσο και στην ιαπωνική Toyota που «παρακολουθεί από κοντά την κατάσταση».

Σημειώνεται πως το Ιράν προσπαθεί με ταχείς ρυθμούς να αποτινάξει τις επιπτώσεις από μια δεκαετία διεθνούς απομόνωσης και χρόνια κυρώσεων που δημιούργησαν συνθήκες ασφυξίας στην οικονομία της χώρας. Με πληθυσμό περίπου 80 εκατομμυρίων και το ετήσιο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) να εκτιμάται στα 406 δισεκ. δολάρια, το Ιράν θα είναι η μεγαλύτερη οικονομία που εισέρχεται και πάλι στις διεθνείς αγορές μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης. Η χώρα γίνεται και πάλι προσβάσιμη σε ξένες επιχειρήσεις σε βασικούς κλάδους όπως το πετρέλαιο και το αέριο, οι τράπεζες, οι ασφάλειες και οι αυτοκινητοβιομηχανίες. Δεδομένης, ωστόσο, της παγκόσμιας οικονομικής επιβράδυνσης, της υποχώρησης των τιμών του πετρελαίου, τις διακυμάνσεις στην αγορά της Κίνας και των αυστηρότερων τραπεζικών κανόνων, το ερώτημα είναι πλέον με ποιο τρόπο θα αντιδράσει το Ιράν και τι μπορεί αυτό να σημαίνει για τις παγκόσμιες αγορές και το εμπόριο.

Πετρέλαιο
Το μποϊκοτάζ από τις ΗΠΑ και την ΕΕ στο ιρανικό πετρέλαιο είχε ως αποτέλεσμα η παραγωγή αργού της χώρας να μειωθεί από τα περίπου 3,5 εκατ. βαρέλια την ημέρα σε λίγο πάνω από τα 2,5 εκατ. βαρέλια την ημέρα έως τα τέλη του 2015. Λίγο μετά την άρση των κυρώσεων, η εθνική πετρελαϊκή εταιρεία του Ιράν έδωσε εντολή για αύξηση της παραγωγής κατά περίπου 500.000 βαρέλια την ημέρα. Ωστόσο, αυτή η αύξηση δεν σηματοδοτεί άμεση επιστροφή στα προ κυρώσεων επίπεδα. Το Ιράν θα πρέπει πρώτα να ανοικοδομήσει τις παλαιές υποδομές του για να ξανακερδίσει το έδαφος που έχει χάσει από τα άλλα μέλη του ΟΠΕΚ. Για να προσελκύσει αγορές από την Ευρώπη, το Ιράν είπε ότι θα πουλήσει το πετρέλαιό του σε χαμηλότερες τιμές. Η κίνηση της Τεχεράνης ακολουθεί στενά τα βήματα της ανταγωνίστριας Σαουδικής Αραβίας, της οποίας η κρατική πετρελαϊκή εταιρεία Saudi Aramco ανακοίνωσε τον Ιανουάριο αντίστοιχες εκπτώσεις. Απλώς σκεφθείτε δύο λέξεις: πόλεμος τιμών.

Σύναψη εμπορικών σχέσεων… από την αρχή
Η εικόνα των διεθνών εμπορικών σχέσεων του Ιράν, όπως αναμενόταν, έχει αλλάξει την τελευταία δεκαετία. Ενώ οι εξαγωγές προς την ΕΕ έχουν μειωθεί -και στην περίπτωση των ΗΠΑ έχουν εξαφανιστεί τελείως- οι εξαγωγές στην Κίνα έχουν αυξηθεί σημαντικά. Αν και η επιβράδυνση της Κίνας έχει πλήξει προσφάτως τις εξαγωγές, το Πεκίνο παραμένει ο μεγαλύτερος εισαγωγέας ιρανικού πετρελαίου και Ιρανοί αξιωματούχοι εικάζεται ότι σκοπεύουν να ασκήσουν περισσότερες πιέσεις προς αυτή την κατεύθυνση. Ενώ η Κίνα έχει γίνει η πιο σημαντική εξαγωγική αγορά του Ιράν, η Μέση Ανατολή είναι η μεγαλύτερη πηγή εισαγωγών της χώρας.

Η συμφωνία της Airbus, της ευρωπαϊκής εταιρείας κατασκευής αεροσκαφών, να πουλήσει 114 αεροσκάφη στο Ιράν επιτεύχθηκε, καθώς ο πρόεδρος Χασάν Ρουχανί έγινε ο πρώτος Ιρανός ηγέτης εδώ και περισσότερο από μια δεκαετία που επισκέφθηκε δύο ευρωπαϊκά κράτη σε ένα μόνο ταξίδι. Η συμφωνία υποδηλώνει ότι οι εξαγωγές της ΕΕ προς το Ιράν θα αυξηθούν εάν παραμείνει σε ισχύ η διεθνής συμφωνία. Ενώ το αμερικανικό εμπάργκο ίσως να μην αρθεί για τα επόμενα οκτώ χρόνια, υπάρχουν κάποιες εξαιρέσεις. Οι εισαγωγές τροφίμων και περσικών χαλιών ίσως επιτραπούν, ενώ οι ΗΠΑ θα μπορούν να πουλήσουν επιβατικά αεροσκάφη στο Ιράν.

Back to business
Με την άρση των κυρώσεων, το Ιράν ελπίζει να προσελκύσει έως 50 δισεκ. δολάρια ξένων επενδύσεων τον χρόνο. Οι διεθνείς εταιρείες ετοιμάζονται να αναζητήσουν ευκαιρίες, αλλά το θέμα είναι κατά πόσον είναι διατεθειμένες να δραστηριοποιηθούν σε μια οικονομία που για περισσότερο από μια δεκαετία ήταν εσωστρεφής. Η χρηματιστηριακή αγορά του Ιράν αναμένεται να δεχθεί περισσότερες επενδύσεις. Ωστόσο, οι επιχειρήσεις και οι τράπεζες ίσως αποθαρρυνθούν από την επιβράδυνση της οικονομίας. Πέρυσι ο ρυθμός ανάπτυξης διαμορφώθηκε στο 0,8% συγκριτικά με 4,3% το 2014.

Η ανεργία στους νέους ανήλθε στο 25%. Πιο συγκεκριμένα, οι ΗΠΑ ακόμα υπόσχονται ότι θα επιβάλλουν πρόστιμα σε διεθνείς εταιρείες με δεσμούς με το ιρανικό σώμα των Φρουρών της Επανάστασης, τον βραχίονα των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων, που στόχο έχει να περιφρουρήσει τον ισλαμικό νόμο και ελέγχει σημαντικά τμήματα της οικονομίας. Αυτό σημαίνει ότι μια ευρωπαϊκή ή ασιατική εταιρεία που θέλει να έχει εμπορικές σχέσεις με το Ιράν θα χρειαστεί να διασφαλίσει ότι οι εταίροι της δεν αποτελούν βιτρίνα των Φρουρών της Επανάστασης. Επίσης, κάποιοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι το αδιαφανές τραπεζικό σύστημα της χώρας αποτελεί το βασικότερο εμπόδιο για την οικονομική ανάκαμψη και χρειάζεται διαρθρωτική μεταρρύθμιση.

Γιατί είναι σημαντική η οικονομία του Ιράν
Αξίζει, πάντως, να τονιστεί πως η οικονομία του Ιράν, των 400 δισεκατομμυρίων, είναι η δεύτερη μεγαλύτερη στη Μέση Ανατολή μετά τη Σαουδική Αραβία, τον μεγαλύτερο ανταγωνιστή της Τεχεράνης στην περιοχή. Έχοντας αποκοπεί για χρόνια από το εμπόριο με τη Δύση, το Ιράν αποτελεί σημαντικό πόλο έλξης για τους επενδυτές που καλούνται να αντιμετωπίσουν την επιβράδυνση των δικών τους οικονομιών. Ενώ η κεντρική τράπεζα του Ιράν προβλέπει ανάπτυξη μικρότερη του 3% για το τρέχον δημοσιονομικό έτος που λήγει στις 20 Μαρτίου, εκτιμά ότι ο ρυθμός αυτός θα επιταχυνθεί στο 5-6% το επόμενο 12μηνο. Η κυβέρνηση στοχεύει σε μέσο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 8% έως το 2020.

Πτώση της τιμής του πετρελαίου
Εξάλλου, το Ιράν προσπαθεί εδώ και χρόνια να περιορίσει την εξάρτησή του από τα πετρελαϊκά έσοδα. Εν μέσω υποχώρησης των τιμών του πετρελαίου, ο προϋπολογισμός προβλέπει υψηλότερα έσοδα από φόρους παρά από την πώληση του αργού. Το πετρέλαιο παραμένει ο θεμέλιος λίθος της οικονομίας και το Ιράν σχεδιάζει να αυξήσει την παραγωγή σε επίπεδα που είχαν να καταγραφούν από την περίοδο της ηγεσίας του τελευταίου Σάχη. Το φθηνό του αργού, η εξόρυξη του οποίου είναι σχεδόν κατά δύο τρίτα φθηνότερη απ’ ό,τι στις ΗΠΑ, είναι ο βασικός πόλος έλξης για τις μεγάλες εταιρείες. Η Ευρώπη ήταν ο δεύτερος μεγαλύτερος πελάτης πετρελαίου του Ιράν πριν από την επιβολή των κυρώσεων και αγόρασε σχεδόν 600.000 βαρέλια την ημέρα από τη χώρα το 2011, σύμφωνα με την αμερικανική Αρχή Ενεργειακής Πληροφόρησης.

Περισσότεροι φόροι και εξαγωγές
Την ίδια ώρα, οι ιρανικές Αρχές σχεδιάζουν να αυξήσουν τα φορολογικά έσοδα κατά σχεδόν 15% για το νέο έτος. Το βάρος δίνεται στη διεύρυνση της φορολογικής βάσης και τη στόχευση όσων απολαμβάνουν φοροαπαλλαγών αντί της αύξησης των φόρων σε αυτούς που ήδη πληρώνουν, όπως δήλωσε ο αντιπρόεδρος Μοχάμεντ Μπαγέρ Νομπάχ στις 18 Ιανουαρίου. Στην Ευρώπη, ο Ροχανί είπε ότι η Ισλαμική Δημοκρατία θέλει να εξάγει τουλάχιστον το 30% των προϊόντων της, όχι απλώς να προσελκύσει τις ξένες επενδύσεις, για τις οποίες ο κεντρικός τραπεζίτης της χώρας λέει ότι θα μπορούσαν να φθάσουν τα 50 δισεκ. δολάρια τον χρόνο.

Επιστροφή κεφαλαίων
Πέραν των προαναφερθέντων, τα έσοδα από το πετρέλαιο ύψους 32 δισεκ. δολαρίων, που βρίσκονταν προηγουμένως δεσμευμένα σε υπερπόντιους λογαριασμούς λόγω των κυρώσεων, είναι πλέον προσβάσιμα, σύμφωνα με τον διοικητή της κεντρικής τράπεζας του Ιράν Βαλιολάχ Σεΐφ τον Ιανουάριο, χρήματα που θα μπορούσαν να βοηθήσουν να στηριχθεί το ριάλ. Τους επόμενους μήνες θα υπάρξουν επίσης κινήσεις προς την εξομάλυνση του συναλλαγματικού καθεστώτος και του χρηματοπιστωτικού συστήματος του Ιράν, δήλωσε ο Σεΐφ. Σύμφωνα με τον κεντρικό τραπεζίτη, η διπλή συναλλαγματική ισοτιμία προς το δολάριο -μία που θα ορίζεται από την κεντρική τράπεζα και μία περισσότερο ανταγωνιστική, ανεπίσημη ισοτιμία της αγοράς- θα ενοποιηθεί εντός έξι μηνών.

Ένα γεωπολιτικό και ένα οικονομικό στοίχημα
Η ΥΠΟΓΡΑΦΗ της πυρηνικής συμφωνίας των μεγάλων δυνάμεων με το Ιράν και η σταδιακή άρση των διεθνών κυρώσεων κατά της Τεχεράνης σήμαναν τον τερματισμό της διεθνούς απομόνωσης του Ιράν, την αναγνώρισή του ως περιφερειακής δύναμης και άνοιξαν τον δρόμο για την ανατροπή της ισορροπίας των δυνάμεων στη Μέση Ανατολή. Από την έναρξη της δεύτερης θητείας Ομπάμα, η Ουάσινγκτον έριξε το βάρος των διπλωματικών της προσπαθειών στην επίτευξη αυτής της συμφωνίας.

Στόχος, η επιστροφή του σιιτικού Ιράν στα μεσανατολικά πράγματα ως αντίβαρου στη σουνιτική Σαουδική Αραβία που, μαζί με τα άλλα κράτη του Κόλπου, οδήγησε τις τελευταίες τρεις δεκαετίες τις εξελίξεις. Το στοίχημα είναι αν η εξισορρόπηση αυτή των σφαιρών επιρροής θα οδηγήσει -κάποτε- σε αποκλιμάκωση ή κατευθείαν σε πολλαπλές αναφλέξεις.

Στο ίδιο το Ιράν, ο πρόεδρος Χασάν Ροχανί και η μετριοπαθής πτέρυγα της ιρανικής ηγεσίας δίνουν αγώνα ταχύτητας για την επανένταξη της χώρας στη διεθνή οικονομία με την εξομάλυνση των διεθνών οικονομικών της σχέσεων το συντομότερο δυνατόν, για να υπάρξουν και να γίνουν αισθητά σύντομα τα αποτελέσματα στην ιρανική οικονομία. Έχουν την υποστήριξη της μεσαίας τάξης και του αστικού πληθυσμού. Βρίσκονται αντιμέτωποι με τις επικρίσεις της συντηρητικής πτέρυγας.

Στον ισχυρισμό της ότι η υπογραφή της συμφωνίας της Βιένης αποδυνάμωσε το Ιράν, ο μετριοπαθής πρόεδρος απαντά ότι η πολιτική της εξομάλυνσης των διεθνών σχέσεων της Τεχεράνης ενισχύει τον ρόλο του Ιράν στον κόσμο. Εάν ο Ροχανί θέλει να συνεχίσει με κοινωνικές και πολιτικές μεταρρυθμίσεις στη χώρα του, πρέπει πρώτα να κερδίσει το στοίχημα της ανάκαμψης της οικονομίας. Μετά την έναρξη της σταδιακής άρσης των κυρώσεων πριν από δύο εβδομάδες, ο πρόεδρος του Ιράν υποσχέθηκε ότι αρχίζει μία χρονιά ευημερίας για τη χώρα του.

ΠΗΓΕΣ: ΑΠΕ, Bloomberg, Financial Times