ΚΑΙ ΤΡΙΤΟΣ ΠΥΛΩΝΑΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΓΓΥΗΣΗ ΤΩΝ ΚΑΤΑΘΕΣΕΩΝ

Υπάρχει εισήγηση όπως μετακινηθεί το σημερινό σύστημα εγγυήσεων από το εθνικό επίπεδο σε ένα σχέδιο που θα εγγυάται τις καταθέσεις σε όλη την Ευρωζώνη

· Το σχέδιο ποσοτικής χαλάρωσης οδήγησε και στη μείωση της συναλλαγματικής αξίας του ευρώ, πράγμα που έδωσε ώθηση στις εξαγωγές όπως και στην αύξηση του πληθωρισμού

· Ο κ. Ντράγκι δήλωσε ότι η ΕΚΤ δεν θα υποχωρήσει και άφησε να νοηθεί ότι θα ληφθούν περαιτέρω μέτρα για τη χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής κατά τον Μάρτιο

· H διάσωση τραπεζών που αντιμετωπίζουν προβλήματα δεν θα προέρχεται κυρίως από τους φορολογουμένους, όπως συνέβη στην περίπτωση της Ιρλανδίας, αλλά θα χρησιμοποιηθεί η περίπτωση της Κύπρου

Όταν τον Ιούνιο του 2012 η Ιρλανδία βρισκόταν σε ένα πρόγραμμα στήριξης για το τραπεζικό της σύστημα και η Ισπανία αντιμετώπιζε παρόμοιο πρόβλημα, οι ηγέτες της Ε.Ε. αποφάσισαν να συστήσουν μια τραπεζική ένωση, που θα είναι υπεύθυνη για τις τράπεζες της Ευρώπης ως συνόλου. Η απόφαση αυτή στόχο είχε να μεταφέρει το κόστος της κατάρρευσης μιας τράπεζας από τους φορολογουμένους σ’ ένα πανευρωπαϊκό σύστημα διάσωσης-εξυγίανσης ή, αν αυτό δεν κρίνεται ως η καλύτερη λύση, να οδηγηθεί η τράπεζα σε διάλυση.

Σε μια προσπάθεια ολοκλήρωσης και ενίσχυσης της τραπεζικής ένωσης στην Ευρωζώνη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε ένα Ευρωπαϊκό Σύστημα Εγγύησης Καταθέσεων (ΕΣΕΚ) για ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ. Για την Επιτροπή και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) αυτό αποτελεί τον τρίτο και τελευταίο πυλώνα της τραπεζικής ένωσης, μετά τη δημιουργία του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού (ΕΕΜ) και του Ενιαίου Μηχανισμού Εξυγίανσης (ΕΜΕ).

Ο πρώτος πυλώνας, δηλαδή ο Ενιαίος Μηχανισμός Εποπτείας των τραπεζών, τέθηκε σε ισχύ την 1η Νοεμβρίου του 2014 και αποτελεί το Ευρωπαϊκό Εποπτικό Όργανο των 5.000 τραπεζών της Ευρωζώνης. Τον Ιανουάριο του 2016 τέθηκε σε ισχύ ο Ενιαίος Μηχανισμός Εξυγίανσης, που αποτελεί τον δεύτερο πυλώνα της Ευρωπαϊκής Τραπεζικής Ένωσης. Βέβαια, η απόφαση είναι ότι η διάσωση τραπεζών που αντιμετωπίζουν προβλήματα δεν θα προέρχεται κυρίως από τους φορολογουμένους, όπως συνέβη στην περίπτωση της Ιρλανδίας, αλλά θα χρησιμοποιηθεί η περίπτωση της Κύπρου. Έτσι, με το νέο σύστημα, η ρυθμιστική Αρχή θα έχει εξουσία να υποχρεώνει τους μεγαλο-πιστωτές και τους μεγαλο-καταθέτες να υποστούν ζημιές, προτού χρησιμοποιηθούν χρήματα από τους φορολογουμένους.

Για τον σκοπό αυτόν έχει συσταθεί το Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης, του οποίου την ηγεσία έχει αναλάβει η κα Elke Konig, πρώην επικεφαλής της γερμανικής Δημοσιονομικής Ρυθμιστικής Αρχής BaFin. Το Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης έχει την εξουσία και την ευθύνη να λαμβάνει αποφάσεις εξυγίανσης ή διάσωσης με ίδια μέσα (Bail-in), δηλαδή την επιβολή ζημιών στους μεγαλο-πιστωτές και ανασφάλιστους μεγαλο-καταθέτες μιας τράπεζας, που έχει καταστεί μή βιώσιμη. Μέρος του Ενιαίου Μηχανισμού Εξυγίανσης αποτελεί και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Εξυγίανσης, που θα χρηματοδοτείται από εισφορές από τις τράπεζες.

Οι ασκούντες πολιτική στην Ε.Ε., όπως είναι ο Πρόεδρος της ΕΚΤ κ. Μάριο Ντράγκι, έχουν χαιρετίσει την έναρξη ισχύος του δεύτερου πυλώνα της νομισματικής ένωσης για τη διάσωση των τραπεζών που αντιμετωπίζουν προβλήματα, που στόχο έχει να καταργήσει τη διασύνδεση των κυβερνήσεων, και κατά συνέπεια των φορολογουμένων, με τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο τραπεζικός τομέας. Με την αλλαγή αυτή, τα προβλήματα των τραπεζών θα αντιμετωπίζονται από ένα κεντρικό πρόγραμμα πολιτικής, έτσι που οι σημαντικές αποφάσεις και οι οικονομικές συνέπειες να αφαιρεθούν από τις Εθνικές Αρχές και να αναληφθούν από έναν Ενιαίο Μηχανισμό Εξυγίανσης.

Όμως, όπως δήλωσε η κα Konig, η απόδειξη επιτυχίας του Ενιαίου Μηχανισμού Εξυγίανσης δεν είναι πόσες τράπεζες που αντιμετωπίζουν προβλήματα θα έχουν διασωθεί μέσω ιδίων πόρων (Bail-In), αλλά κατά πόσο εκ των προτέρων υπήρξε προγραμματισμός αντιμετώπισης της κρίσης και που ήταν αρκετά αποτελεσματικός, ώστε να μη χρειαστεί η διάσωση οποιασδήποτε τράπεζας. Η κα Κonig τόνισε επίσης ότι «θα είμαστε εξαιρετικά επιτυχείς ως Ενιαία Αρχή Εξυγίανσης, αν κατορθώσουμε να μη χρειαστεί να διασώσουμε οποιαδήποτε τράπεζα».

Κατά το 2016, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η ΕΚΤ θα πρέπει να καταβάλουν προσπάθειες για να προωθήσουν τον στόχο της σύστασης του τρίτου πυλώνα, που είναι το Κοινό Σχέδιο Εγγύησης καταθέσεων στην Ευρωζώνη των 19 χωρών. Η Γερμανία, όμως, υποστηρίζει ότι οι ασκούντες πολιτική θα πρέπει πρώτα να μειώσουν τους υπερβολικούς κινδύνους στον χρηματοπιστωτικό τομέα, προτού προχωρήσουν στη σύσταση ενός κοινού σχεδίου εγγύησης καταθέσεων.

Βέβαια, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ορισμένες ενέργειες θα πρέπει να ληφθούν προτού η Ευρωζώνη εισαγάγει το κοινό σχέδιο εγγύησης των καταθέσεων. Για παράδειγμα, ορισμένες τράπεζες έχουν στους ισολογισμούς τους μεγάλα ποσά κυβερνητικών ομολόγων και μεγάλο ποσοστό μη εξυπηρετούμενων δανείων, πράγμα που δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για τις τράπεζες αυτές. Κατά συνέπεια, οι οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι χρειάζεται οι τράπεζες να βρίσκονται σε πιο ισχυρή θέση, προτού η Ευρωζώνη αρχίσει το Κοινό Σχέδιο Εγγύησης Καταθέσεων.

Μελέτη που έγινε από την Ε.Ε. και δημοσιεύθηκε τον περασμένο Ιούνιο, καθορίζει έναν οδικό χάρτη για μια πλήρη οικονομική και νομισματική ένωση μέχρι το 2025 όταν, όπως επί του παρόντος προγραμματίζεται, η Ευρωζώνη θα έχει ένα κοινό Υπουργείο Οικονομικών και ένα κοινό μακροοικονομικό σχέδιο σταθεροποίησης, με στόχο να παρέχει βοήθεια στα κράτη-μέλη που αντιμετωπίζουν οικονομικές κρίσεις, οι οποίες δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν σε εθνικό επίπεδο. Η μελέτη προβλέπει, επίσης, για τη σύσταση του Κοινού Σχεδίου Εγγυήσεων μέχρι τον Ιούνιο του 2017, έτσι που να τεθεί σε ισχύ μέχρι το 2024.

Σήμερα, η ευθύνη της εγγύησης καταθέσεων μέχρι €100.000 παραμένει σε κάθε κράτος-μέλος ξεχωριστά. Εντούτοις, ο τρίτος πυλώνας, δηλαδή το Κοινό Σχέδιο Εγγύησης Καταθέσεων με στόχο τη συμπλήρωση της τραπεζικής ένωσης, είναι αναγκαίος, αν πρόκειται να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος μη αποτελεσματικής αντιμετώπισης καινούργιων κρίσεων που πιθανόν να παρουσιαστούν. Κατά συνέπεια, κατά το 2016 αναμένεται ότι οι Εθνικές Αρχές, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την ΕΚΤ, θα πρέπει να καταβάλουν προσπάθειες να προωθήσουν τον στόχο του Κοινού Σχεδίου Εγγύησης Καταθέσεων στην Ευρωζώνη.

Όσον αφορά τη νομισματική πολιτική της ΕΚΤ, αναφέρεται ότι για την αντιμετώπιση του χαμηλού ρυθμού ανάπτυξης και του χαμηλού πληθωρισμού το 2015 υπήρξε η υιοθέτηση της ποσοτικής χαλάρωσης, με την αγορά ομολόγων στην Ευρωζώνη. Το μηνιαίο ποσό, που είναι €60 δις μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2016. Στις 3 Δεκεμβρίου του 2015, όμως, η ΕΚΤ αποφάσισε να επεκτείνει το πρόγραμμα της ποσοτικής χαλάρωσης για ακόμα έξι μήνες, δηλαδή μέχρι το 2017, πράγμα που θα αυξήσει την αγορά ομολόγων κατά περαιτέρω €360 δις.

Παράλληλα, η ΕΚΤ μείωσε περαιτέρω το καταθετικό επιτόκιό της στο αρνητικό 0,3%. Ο κ. Μάριο Ντράγκι, Πρόεδρος της ΕΚΤ, υποστηρίζει ότι η υιοθέτηση της Ποσοτικής Νομισματικής Χαλάρωσης είναι ζωτικής σημασίας για την ενθάρρυνση της ανάκαμψης στην Ευρωζώνη. Παράλληλα, το σχέδιο ποσοτικής χαλάρωσης έχει οδηγήσει και στη μείωση της συναλλαγματικής αξίας του ευρώ, πράγμα που έδωσε ώθηση στις εξαγωγές, όπως και στην αύξηση του πληθωρισμού, με το να καταστήσει τις τιμές των εισαγωγών πιο υψηλές.

Επειδή οι αγορές ανέμεναν ακόμη πιο χαλαρή νομισματική πολιτική με την αγορά μεγαλύτερου ποσού ομολόγων και τη μεγαλύτερη μείωση των καταθετικών επιτοκίων, ο κ. Ντράγκι δήλωσε ότι η ΕΚΤ δεν θα υποχωρήσει και άφησε να νοηθεί ότι κατά τον Μάρτιο θα ληφθούν περαιτέρω μέτρα για τη χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής, ειδικότερα αν οι τιμές του πετρελαίου συνεχίσουν την πτωτική τους τάση και συνεχίζει η επιβράδυνση της ανάπτυξης της Κίνας και των άλλων αναδυομένων αγορών, πράγμα που θα επηρεάσει περισσότερο τόσο τον πληθωρισμό όσο και τον ρυθμό ανάπτυξης της Ευρωζώνης.

ΣΤΑΛΑ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ
[email protected]
Senior Associate, KPMG, Λογιστικές, Ελεγκτικές,
Φορολογικές και Συμβουλευτικές Υπηρεσίες
(Οι απόψεις και γνώμες που διατυπώνονται στο παρόν είναι αυτές του συγγραφέα,
και δεν εκπροσωπούν κατ’ ανάγκην τις απόψεις και γνώμες της
KPMG International ή Οίκων Μελών της KPMG)