Κυκλοφορεί στον οργανισμό όλων και παίζει ρόλο σε πολλές ζωτικές λειτουργίες
Η μεγαλύτερη ποσότητα τεστοστερόνης παράγεται στους όρχεις των ανδρών και στις ωοθήκες των γυναικών, ενώ μια μικρότερη ποσότητα παράγεται στα επινεφρίδια

«Μιλάει η τεστοστερόνη», «στάζει τεστοστερόνη», «τον κυβερνούν οι ανδρικές ορμόνες του». Συνηθισμένες αλλά κάπως βιαστικές εκφράσεις, καθώς η ζωή και ο ανθρώπινος οργανισμός άλλα μηχανεύονται. Στο μυαλό μας μπορεί η απάντηση να είναι «ναι», μας κυβερνάει κάτι που το αποδίδουμε σε μια βασική, είναι η αλήθεια, ουσία του οργανισμού. Το πώς όμως μας επηρεάζει, από τη στιγμή της σύλληψης ώς τα γεράματα, είναι ένα αρκετά σύνθετο ζήτημα. Σύμφωνα με το πιο κάτω φαίνεται ότι η τεστοστερόνη δεν είναι μια ουσία που αφορά μόνο τους άνδρες.

Με δύο λόγια
Η τεστοστερόνη είναι μια ορμόνη, δηλαδή ένας χημικός αγγελιαφόρος που προκύπτει από τη συνεργασία ειδικών κυττάρων. Η κάθε τέτοια ομάδα κυττάρων που παράγει μια ορμόνη αναφέρεται με τη συλλογική ονομασία αδένας και η παραγόμενη ουσία διοχετεύεται στο ανθρώπινο κυκλοφορικό σύστημα. Η μεγαλύτερη ποσότητα τεστοστερόνης παράγεται στους όρχεις των ανδρών και στις ωοθήκες των γυναικών, ενώ μια μικρότερη ποσότητα παράγεται στα επινεφρίδια, αδένες κολλημένους σχεδόν στο επάνω μέρος των νεφρών. Από το προηγούμενο προκύπτει και ένα πολύ βασικό στοιχείο: η τεστοστερόνη δεν είναι μια αποκλειστικά «ανδρική» ουσία.

Γιατί την είπαν τεστοστερόνη
Testis, πληθυντικός testes, είναι στα λατινικά η λέξη για τους όρχεις. Εκεί όπου παράγεται και η ουσία αυτή, με τη δομή στεροειδούς. Άρα εύκολα βγαίνει η ετυμολογία της.

Ιστορίες με ενδιαφέρον
Κάθε κύτταρο στο σώμα μας περιέχει 23 ζεύγη χρωμοσωμάτων. Κάθε χρωμόσωμα είναι μια οργανωμένη δομή DNA και πρωτεϊνών, που βρίσκεται στα κύτταρα. Είναι ένα μοναδικό κομμάτι περιελιγμένου DNA, που περιλαμβάνει πολλά γονίδια. Από αυτά τα 23 ζεύγη, όταν έχουμε έναν οργανισμό που τον χαρακτηρίζουμε αρσενικό, σε ένα ζεύγος υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στα δύο χρωμοσώματα. Υπάρχει δηλαδή ένα πολύ μικρότερο από το άλλο, το Υ, το οποίο αν και έχει μόλις περίπου 70 γονίδια (ενώ τα άλλα, τα Χ, διαθέτουν περίπου 2.000 γονίδια) είναι αυτό που χάρη στο γονίδιο SRY δίνει, μεταξύ άλλων, σε έναν νέο ανθρώπινο οργανισμό μέσα στην κοιλιά της μητέρας του σήμα για την έναρξη της δημιουργίας των όρχεων.Και μόλις αυτοί σχηματιστούν, αρχίζουν να συνθέτουν και να εκκρίνουν τεστοστερόνη.

Με τη βοήθειά της δημιουργείται, όπως θα ήταν αναμενόμενο, το πέος του εμβρύου, αλλά και άλλοι ιστοί όπως οι μύες, ενώ έχει επίδραση και στον σχηματισμό του εγκεφάλου. Αυτή όμως η δραστηριότητα διαρκεί στο μισό της κύησης και μετά πέφτει. Ωστόσο επανέρχεται, όχι πια στην εφηβεία, όπως θα ήταν λογικό να υποτεθεί, αλλά δύο εβδομάδες μετά τη γέννηση ενός αγοριού. Ώσπου να γίνει τεσσάρων μέχρι έξι μηνών οι όρχεις του υπερλειτουργούν! Δεν παράγουν σπέρμα αλλά μπόλικη τεστοστερόνη. Μετά ναρκώνονται, για να ξυπνήσουν ξανά στην εφηβεία.

Απλά και χρήσιμα
Η τεστοστερόνη παράγεται στους όρχεις και στις ωοθήκες από τα λεγόμενα κύτταρα Leydig. Οι άνδρες διαθέτουν δύο όρχεις υπό κανονικές συνθήκες (αλλά και ένας θα ήταν αρκετός, κατά τους ειδικούς).

Αλλά ποιος είναι ο ρόλος του προστάτη, που έχει θέση μόνο στο σώμα του άνδρα; Είναι ένας αδένας (εξωκρινής και όχι ενδοκρινής) κάτω από την ουρήθρα, στο μέγεθος ενός καρυδιού, όταν είναι στα καλά του, και δουλειά του είναι να παράγει, να αποθηκεύει και την κατάλληλη στιγμή να εκκρίνει ένα γαλακτώδες υγρό με αλκαλική σύσταση, δηλαδή pH πάνω από το 7, που βοηθάει να εξουδετερώνεται η οξύτητα του γυναικείου κόλπου, δηλαδή pH κάτω από το 7, δίνοντας στα σπερματοζωάρια μεγαλύτερη ευκινησία και προστασία, με έναν χρόνο επιβίωσης κοντά στις 72 ώρες, ώστε να πραγματοποιήσουν την (μερικές φορές ανεπιθύμητη για τους ανθρώπους) αποστολή τους. Για την καλή λειτουργία του προστάτη είναι απαραίτητες η τεστοστερόνη και η διυδροτεστοστερόνη.

Παράγεται το πρωί
Η μεγαλύτερη παραγωγή τεστοστερόνης από τον ανδρικό οργανισμό γίνεται τις πρωινές ώρες, ενώ μετά τις 2 μ.μ. η παραγωγή περιορίζεται, και για τον λόγο αυτόν όταν γίνονται σχετικές αναλύσεις ως προς την ποσότητα αποφεύγεται να λαμβάνονται δείγματα αργά το απόγευμα και το βράδυ. Οι βιαστές έχουν αυξημένες ποσότητες τεστοστερόνης; Όχι, αλλά σίγουρα η τεστοστερόνη σε αυτούς τους ανθρώπους παίζει άσχημα παιχνίδια. Μέσα σε ολόκληρη τη γήινη φύση μόνον οι άνθρωποι, οι ουρακοτάγκοι και οι χιμπατζήδες παρουσιάζουν τόσο έκδηλα αυτή την απεχθή συμπεριφορά και γι' αυτό θεωρείται πως δεν είναι θέμα τεστοστερόνης αλλά νοοτροπίας και εντολής που έρχεται από τον εγκέφαλο.

Περισσότερη τεστοστερόνη σημαίνει και αυξημένη γονιμότητα; Όχι, αλλά χρειάζεται μια ποσότητα τεστοστερόνης για να υπάρχει γονιμότητα.
· Αθλητές που ντοπάρονται με τεστοστερόνη για να επιτύχουν αυξημένη μυϊκή μάζα χωρίς την αντίστοιχη προπόνηση και καταπόνηση, αύξηση των αιμοφόρων αγγείων, άρα και αύξηση της πρόσληψης οξυγόνου, άνδρες και γυναίκες, ανακάλυψαν πως το πράσινο τσάι εκτός από αύξηση της παραγόμενης από τον οργανισμό τεστοστερόνης μπορεί να κρύψει κατά κάποιον τρόπο το ντοπάρισμα με ποσότητα τεστοστερόνης, χάρη στις κατεχίνες που περιέχει (βλ. Declan Naughton, Kingston University of London, Steroids, DOI: 10.1016/j.steroids.2012.02.023).

Τι θέλει στη (σεξουαλική) ζωή μας;
Ανακατεύεται σε πολλά. Όχι μόνο γιατί διαμορφώνει την επιθετικότητα και τα αδρά χαρακτηριστικά που διέκριναν από παλιά την ανδρική παρουσία. Αλλά αναφέρεται και σαν σύνθημα πλέον: no testosterone - no libido. Δηλαδή χωρίς αυτήν δεν υπάρχει σεξουαλική επιθυμία. Η έλλειψη όμως αυτής της επιθυμίας είναι κάτι διαφορετικό από την αδυναμία ή τη δυνατότητα να έχει κάποιος στύση. Μια μελέτη που έγινε από τη νευροενδοκρινολόγο Σάρι βαν Άντερς, με συμμετοχή 105 ανδρών και 91 γυναικών που απάντησαν γραπτώς σε ερωτήσεις και τους μετρήθηκαν η τεστοστερόνη και η κορτιζόλη (ως ένδειξη του στρες, που σκοτώνει τη libido), έβγαλε ότι:

Πρώτον, τα επίπεδα τεστοστερόνης στους άνδρες δεν έπαιζαν ρόλο στο πόσο δυνατή ήταν η σεξουαλική τους επιθυμία είτε είχαν σύντροφο είτε όχι. Δεύτερον, από τις γυναίκες, όσες είχαν υψηλότερα επίπεδα τεστοστερόνης εκδήλωναν λιγότερο έντονη την επιθυμία να συνευρεθούν με κάποιον άνδρα και περισσότερο την επιθυμία να αυνανιστούν μόνες. Τρίτον, η σεξουαλική επιθυμία δεν φτιάχνεται με φάρμακα. Είναι, είπε μετά η Σάρι βαν Άντερς, σαν την επιθυμία για φαγητό. Μπορεί να φας γιατί πεινάς, γιατί βαριέσαι ή γιατί είναι 8.30 μ.μ. και είναι η ώρα για το βραδινό...

Και η ερώτηση του... ενός εκατομμυρίου
Έχει γίνει κάποια έρευνα για το ποιοι τραγουδιστές έχουν περισσότερη τεστοστερόνη; Οι μπάσοι ή μήπως οι τενόροι; Και βρέθηκαν υψηλότερα ποσά τεστοστερόνης σε όσους τραγουδούσαν με μπάσα φωνή. Εδώ βέβαια έρχεται και το θέμα των «καστράτι», ανθρώπων που είχαν υποστεί σε παιδική ηλικία ευνουχισμό, στην καλύτερη περίπτωση χειρουργική επέμβαση, όπου μη διαθέτοντας αναισθητικό πότιζαν τα μικρά αγόρια με όπιο ή τους πίεζαν την καρωτίδα, ώσπου έπεφταν σε κώμα και λίγο πριν από την επέμβαση τα έβαζαν σε λουτρό με γάλα ή και νερό, αλλά σε πολύ χαμηλή θερμοκρασία, επιτυγχάνοντας μια μορφή πρωτόγονης αναισθησίας. Η ανάγκη για την ύπαρξη των καστράτι που διατηρούσαν μια παιδικά αγγελική φωνή δημιουργήθηκε όταν στους παπικούς χρόνους, πριν από το 1600 ακόμη, ήταν απαγορευμένο στις γυναίκες να ψάλλουν στην εκκλησία. Και η χώρα... παραγωγής ήταν η Ιταλία, ώς τις αρχές του προηγούμενου αιώνα, με το δεύτερο αγόρι της οικογένειας να έχει αυτή την τύχη, αφού ο πρωτότοκος έπαιρνε όλη την περιουσία.

Τρώγοντας έρχεται…
Ποιες τροφές ανεβάζουν την ποσότητα της τεστοστερόνης στον ανθρώπινο οργανισμό;

1. Βιολογικά παραγόμενο κρέας: Όταν δεν περιέχει οιστρογόνα, δηλαδή θηλυκές ορμόνες που μπορεί να δρουν ανταγωνιστικά με την τεστοστερόνη.

2. Λάχανα: Προσθέστε όλη την οικογένεια των λεγόμενων σταυρανθών που τα πιο γνωστά μέλη της είναι το λάχανο, το μπρόκολο, το κουνουπίδι, το kale, τα λαχανάκια Βρυξελλών.

3. Αβγά: Περιέχουν χοληστερόλη από όπου παράγεται η τεστοστερόνη και η γυμναστική διώχνει την προκατάληψη που συνοδεύει αυτή την τροφή.

4. Λιπαρά ψαράκια: Μερικοί συνιστούν την κατανάλωση τόνου που κοντεύουμε να τον εξαφανίσουμε χάρη στις διάφορες φιλόδοξες αλλά αναποτελεσματικές δίαιτες. Είναι όμως αρκετό να καταναλώνονται συχνά οι ταπεινές σαρδέλες και τα άλλα δικά μας μικρά λιπαρά ψάρια, όπως τα σαφρίδια και οι κολιοί για να κρατάμε την τεστοστερόνη μας σε καλό επίπεδο.

5. Σπανάκι: Οι μελέτες ξεκίνησαν με αρουραίους που τρέφονταν αποκλειστικά με σκόνη από σπανάκι και οι οποίοι αύξησαν τη δύναμη της λαβής τους κατά 24%, ποσοστό μεγαλύτερο και από εκείνους τους αρουραίους που τους χορηγούνταν συνθετικά αναβολικά στεροειδή.

6. Κινόα: Είναι το ίδιο πλούσια σε εκδυστεροειδή όπως και το σπανάκι, αλλά και άριστη πηγή σαπωνινών, μιας κατηγορίας στεροειδών που αυξάνουν την παραγωγή ωχρινοτρόπου ορμόνης, της ορμόνης που ελέγχει την ανάπτυξη των κυττάρων που εκκρίνουν την τεστοστερόνη από τους όρχεις.

7. Πασατέμπος: Ναι, οι αποφλοιωμένοι σπόροι της κολοκύθας μάς χρειάζονται για το μαγνήσιο και τον ψευδάργυρο που περιέχουν.

8. Φάβα: Την αφήσαμε τελευταία για έκπληξη. Έχει υψηλή περιεκτικότητα σε L-ντόπα, ένα φυσικό στεροειδές.

ΠΗΓΗ: Το Βήμα