Ο Χέλμουτ Σμιτ στην τελευταία του συνέντευξη στο ΑΠΕ δεν μάσησε τα λόγια του

Γνώριζε όλες τις φάσεις της εξέλιξης της ελληνικής οικονομίας από την εποχή του Τρικούπη και δεν φαίνεται να τον εξέπληξε η παρούσα κρίση, την οποία έβλεπε προφανώς ως συνέχεια μιας μακράς πορείας κρίσεων

Η ΜΝΗΜΗ του -παρά τα 96 του χρόνια- ήταν ιδιαίτερα δυνατή, και αυτό φαινόταν από τις λεπτομέρειες που θυμόταν για την Ελλάδα

«Υπάρχουν δεκάδες αιτήματα για συνέντευξη με τον κ. Χέλμουτ Σμιτ και δεν θα πρέπει να υπολογίζετε σε θετική απάντηση», είχε πει ευγενικά στο τηλέφωνο η γραμματέας του, αλλά ο πρώην καγκελάριος δέχθηκε σχεδόν αμέσως. Προφανώς ήθελε να μιλήσει. Και για την ελληνική κρίση. Η συνέντευξη κλείσθηκε για τα μέσα Ιουνίου και ήταν μάλλον η τελευταία, τουλάχιστον σε ελληνικό μέσο ενημέρωσης.

Δέχθηκε το ΑΠΕ-ΜΠΕ στο λιτό του γραφείο στο κτίριο της έγκυρης εφημερίδας του Αμβούργου «DIE ZEIT», της οποίας υπήρξε για πολλά χρόνια συνεκδότης. Προσπάθησε με περισσή ευγένεια να ανασηκωθεί από το αμαξίδιό του για να μας χαιρετίσει διά χειραψίας και ζήτησε ευγενικά πέντε λεπτά χρόνο για να καπνίσει ένα τσιγάρο, μια συνήθεια την οποία δεν εγκατέλειψε μέχρι το τέλος της ζωής του.

«Η Ελλάδα έχει γνωρίσει μια σειρά από πτωχεύσεις στο παρελθόν», είπε κάποια στιγμή σχεδόν μονολογώντας, ανάβοντας και ένα δεύτερο τσιγάρο, πριν καν τεθεί το πρώτο ερώτημα. Γνώριζε όλες τις φάσεις της εξέλιξης της ελληνικής οικονομίας από την εποχή του Τρικούπη και δεν φαίνεται να τον εξέπληξε η παρούσα κρίση, την οποία έβλεπε προφανώς ως συνέχεια μιας μακράς πορείας κρίσεων.

Φιλόσοφος

Ο Χέλμουτ Σμιτ παρακάλεσε εξαρχής να ερωτάται μεγαλόφωνα, αργά και καθαρά γιατί είχε πρόβλημα ακοής, αλλά αυτό το χρησιμοποίησε μάλλον ως πρόσχημα είτε για να προσθέσει κάτι που αυτός ήθελε οπωσδήποτε να πει, είτε για να τοποθετήσει τα πράγματα σε μια πιο γενική βάση, σφαιρικά. Ήταν γνωστός, άλλωστε, για τον διεισδυτικό, αναλυτικό και σχεδόν φιλοσοφικό τρόπο να σκέπτεται. Γι’ αυτό και η συνέντευξή του χρήζει και αξίζει μιας δεύτερης αναγνώσεως.

Καλή μνήμη

Η μνήμη του -παρά τα 96 του χρόνια- ήταν ιδιαίτερα δυνατή, και αυτό φαινόταν από τις λεπτομέρειες που θυμόταν για την Ελλάδα, αλλά και από τις ημερομηνίες στις οποίες αναφερόταν. Έμοιαζε με κάποιον ο οποίος βλέπει τους ανθρώπους και τα πράγματα από ψηλά, όχι όμως αφ’ υψηλού, αν και τον θεωρούσαν υπερόπτη. Δεν δεχόταν διακοπές όταν μιλούσε, συνεχίζοντας να μιλά προσποιούμενος πως δεν είχε ακούσει, και έμοιαζε μερικές φορές πως στοχαζόταν μεγαλόφωνα. Φυσικά, άναβε το ένα τσιγάρο μετά το άλλο ως αρειμάνιος καπνιστής που ήταν. Όταν μάλιστα του έγινε κάποτε δημοσίως έκκληση να σταματήσει να καπνίζει, διότι απαγορεύεται σε εσωτερικούς χώρους, είχε αντιδράσει με απόλυτη ηρεμία λέγοντας, «ας έρθει λοιπόν η αστυνομία να με συλλάβει...».

Λακωνικός

Απαντούσε στα ερωτήματα λακωνικά, σχεδόν μετά από παρατεταμένες σιωπές, άλλοτε ευθέως («Δεν θα δεχόμουν την Ελλάδα στην Ευρωζώνη» ή «Τα χρήματα της βοήθειας βρίσκονται στα βιβλία μόνο»), προσθέτοντας δηκτικά ότι τα λεγόμενα προγράμματα σωτηρίας των θεσμών ήταν μεν πολλά, αλλά «βρίσκεται κανείς ακριβώς στο ίδιο σημείο που βρισκόταν και πριν από οκτώ μήνες», και άλλοτε προσεκτικά, σαν να διάλεγε τις λέξεις («Σε ό,τι αφορά στην ιδέα να προσανατολιστεί η Ελλάδα προς τη Ρωσία και την Κίνα πρόκειται για μια ρομαντική τρέλα»).

Απέφυγε να επικρίνει την κυβέρνηση της χώρας του, αλλά και το (συγκυβερνών σοσιαλδημοκρατικό) κόμμα του, για την πολιτική τους απέναντι στην Ελλάδα, λέγοντας απλώς «Δεν μπορώ να αξιολογήσω τη διαπραγματευτική στρατηγική της γερμανικής κυβέρνησης στις λεπτομέρειές της» ή «Εγώ είμαι ένας πολύ ηλικιωμένος άνθρωπος, δεν είμαι πολιτικός του σήμερα»). Εντούτοις, άσκησε, τελικά, με τον τρόπο του, έμμεση κριτική, επειδή δεν εισακούγεται στην πατρίδα του, αλλά και για το θέμα των πολεμικών αποζημιώσεων («Δεν θεωρώ ότι οι απαιτήσεις αυτές έχουν κλείσει νομικά και πολιτικά» ή «πρέπει τουλάχιστον μερικώς να διαγραφεί ένα μεγάλο μέρος του ελληνικού χρέους»), διαφοροποιούμενος σαφώς από τις επίσημες γερμανικές θέσεις.

«Κουταμάρες»

Επικριτικός υπήρξε και για ορισμένους πολιτικούς, αλλά και μέσα ενημέρωσης της Γερμανίας, λέγοντας ότι είναι κουταμάρες οι ισχυρισμοί ότι ο Γερμανός φορολογούμενος ματώνει εξαιτίας της βοήθειας προς την Ελλάδα. Επέκρινε, όμως και την Ευρώπη, έστω με το γάντι («Η ΕΕ δεν αντιδρά μόνο στην περίπτωση της Ελλάδας αναξιόπιστα» ή «Υπάρχουν πολλά προβλήματα τα οποία πιέζουν την Ευρώπη και για τα οποία δεν προσφέρονται αυτήν τη στιγμή λύσεις»), ενώ υπήρξε εξόχως προφητικός για το προσφυγικό («Τους επόμενους μήνες θα γίνει ένα τεράστιο πρόβλημα»).

Η οθωμανική κατοχή…

Όταν πια είχαν κλείσει μικρόφωνα και κάμερες, διαβάζοντας τον τίτλο τού ενός από τα βιβλία που του δώρισε το ΑΠΕ-ΜΠΕ, το βιβλίο του Νίκου Δήμου «Για όλα φταίνε οι Γερμανοί», είπε σχεδόν απολογούμενος: «Αχ, ξέρετε, δυο φορές έγινε προσπάθεια να κυβερνηθεί η Ευρώπη από το κέντρο της με τα γνωστά τρομερά αποτελέσματα. Δεν πρέπει να επαναληφθεί...». Στάθηκε, επίσης, αρκετά στη γερμανική έκδοση του βιβλίου του Γιάνη Βαρουφάκη «Μια μετριοπαθής πρόταση για την επίλυση της κρίσης του ευρώ», βυθισμένος σε μια παράγραφο και είπε ότι θα το διαβάσει με μεγάλο ενδιαφέρον. Διαβάζοντας δε το οπισθόφυλλο του βιβλίου του Νίκου Δήμου «Η δυστυχία του να είσαι Έλληνας», κούνησε το κεφάλι του λέγοντας εμφαντικά:

«Οι Έλληνες υπήρξαν κάποτε ευτυχείς, ιδίως στην εποχή του Περικλή, και μπορούν να ξαναγίνουν, αλλά φαίνεται πως η οθωμανική κατοχή επηρέασε βαθιά την ψυχή τους, τη νοοτροπία τους...». Και ο νοών νοείτω. Αυτές οι παρατηρήσεις του σημαντικότερου ίσως καγκελάριου της μεταπολεμικής Γερμανίας και μεγάλου Ευρωπαίου, έστω και αν έγιναν «off the record», σε προσωπικό τόνο, ίσως θα άξιζε να προσεχθούν από όλους εντός και εκτός Ελλάδος.

ΠΗΓΗ: ΑΠΕ