Η εμπλοκή της Ρωσίας στη Συρία περιπλέκει περαιτέρω την κατάσταση στην περιοχή μας

Ο Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων Ηλίας Κουσκουβέλης και ο Ειδικός σε θέματα Ασφάλειας Νικόλας Στυλιανού αναλύουν τα κίνητρα της Ρωσίας και προβαίνουν σε εκτιμήσεις για την επόμενη ημέρα

ΤΟ ΟΛΟ ζήτημα περιπλέχθηκε περαιτέρω με τη συντριβή αεροσκάφους ρωσικής εταιρείας στη χερσόνησο του Σινά

Kι ενώ τα χτυπήματα των ρωσικών δυνάμεων κατά των τζιχαντιστών στη Συρία συνεχίζονται χωρίς σταματημό, πλέον στη σκακιέρα μπαίνει και η εντατικοποίηση των διπλωματικών προσπαθειών με στόχο την αναζήτηση των όποιων περιθωρίων για την ειρήνη. Τα δεδομένα αλλάζουν καθώς η Ρωσία εμφανίζεται πλέον όλο και πιο ευέλικτη, εντείνοντας τις διπλωματικές της προσπάθειες για να δοθεί μια πολιτική λύση και να τερματιστεί η σύγκρουση στη Συρία, η οποία έχει προκαλέσει τον θάνατο περίπου 250.000 ανθρώπων και τον εκτοπισμό εκατομμυρίων.

Όλα αυτά αποτελούν ενέργειες οι οποίες σαφώς και αν τελεσφορήσουν φαίνεται ότι θα αποτελέσουν ένα βήμα προς την επίλυση του ζητήματος. Πάντως το όλο ζήτημα περιπλέχθηκε περαιτέρω με τη συντριβή αεροσκάφους ρωσικής εταιρείας στη χερσόνησο του Σινά, με τη διεθνή κοινότητα να θεωρεί πολύ πιθανό το ενδεχόμενο η συντριβή να αποτελεί απότοκο τρομοκρατικής ενέργειας που σχετίζεται με τους βομβαρδισμούς της Ρωσίας στη Συρία.

Κεντρικό ρόλο η Μόσχα

Την εβδομάδα που μας πέρασε και συγκεκριμένα την Τετάρτη, ο Υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας Σεργκέι Λαβρόφ συναντήθηκε με τον απεσταλμένο του ΟΗΕ για τη Συρία Στάφαν ντε Μιστούρα στη Μόσχα για να συζητήσουν τις προσπάθειες που γίνονται για να αρχίσει ένας διάλογος ανάμεσα στη Δαμασκό και τη συριακή αντιπολίτευση. Την ίδια ώρα ο Υφυπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας Μιχαήλ Μπογκντάνοφ δήλωσε ότι αξιωματούχοι της συριακής κυβέρνησης και μέλη της αντιπολίτευσης μπορεί να συναντηθούν αυτή την εβδομάδα στη Μόσχα.

Είχαν προηγηθεί οι διεθνείς ειρηνευτικές συνομιλίες που διεξήχθησαν στη Βιένη την προπερασμένη Παρασκευή, στις οποίες η Ρωσία διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο, με τη Μόσχα να ανακοινώνει ότι επιθυμεί οι αντιπολιτευόμενες οργανώσεις να μετάσχουν στις μελλοντικές συνομιλίες για την κρίση στη Συρία και αντήλλαξε έναν κατάλογο με 38 ονόματα με τη Σαουδική Αραβία.

Μιλούν για συνεργασία οι ΗΠΑ

Επιπρόσθετα μια άλλη εξέλιξη μπορεί να δείχνει το πόσο αλλάζει το κλίμα ως προς την εικόνα της Ρωσίας στη Δύση και κυρίως στις ΗΠΑ. Συγκεκριμένα η Ουάσιγκτον, σύμφωνα με τον Υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ Τζον Κέρι, σκοπεύει να συντονίσει τις ενέργειές της με τη Ρωσία για τη Συρία, όταν θα στείλει στρατιώτες στη χώρα. Ο Κέρι είπε σε συνέντευξη στον ρωσικό τηλεοπτικό σταθμό «MIR» ότι οι ΗΠΑ ήθελαν να διευρύνουν τη συνεργασία με τη Ρωσία, αλλά αυτό εξαρτάται από την απόφαση της Μόσχας όσον αφορά τη συριακή πολιτική διευθέτηση.

«Φυσικά, σκοπεύουμε να συντονίσουμε τις δράσεις μας με τη Ρωσία, αλλά δεν θέλουμε να περιοριστούμε μόνο σε αυτό. Θα θέλαμε να συνεργαστούμε περαιτέρω, αλλά αυτό εξαρτάται από τη Ρωσία, για την απόφασή της σχετικά με την πολιτική πτυχή της ειρηνικής διευθέτησης (στη Συρία)», τόνισε ο Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών.

Γεωπολιτικές αλλαγές

Μιλώντας στη «Σ» για τις τελευταίες εξελίξεις και την υπό διαμόρφωση κατάσταση στην περιοχή μας, όπως και τις εκτιμήσεις τους για την επόμενη ημέρα, ο Ηλίας Κουσκουβέλης, Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων, Κοσμήτορας Σχολής Κοινωνικών Επιστημών, Πρώην Πρύτανης Πανεπιστημίου Μακεδονίας και ο Νικόλας Στυλιανού, Ειδικός σε θέματα Ασφάλειας και Πληροφοριών, συμφωνούν πως, παρά τις όποιες ενέργειες έχουν γίνει από την πλευρά της Ρωσίας, δεν πιστεύουν ότι ταιριάζει απόλυτα στη χώρα η ταμπέλα του «ειρηνοποιού», ενώ την ίδια στιγμή, με βάση τις εξελίξεις, διαβλέπουν αλλαγές στη γεωπολιτική κατάσταση στην περιοχή.

«Να σώσει τον Άσαντ»

Ο κ. Κουσκουβέλης θεωρεί ότι η Ρωσία ενεπλάκη στη Συρία καθώς, όπως υποστηρίζει, προσπαθεί να διασώσει ό,τι μπορεί από τον τελευταίο σύμμαχό της, τη Συρία του Άσαντ και τον ίδιο ως έναν βαθμό, στη Μέση Ανατολή. Την ίδια στιγμή δεν βλέπει την εμπλοκή της Ρωσίας ως αδυναμία των ΗΠΑ να ελέγξουν την κατάσταση στην Μ. Ανατολή, καθώς, όπως τονίζει, η κυβέρνηση Ομπάμα έχει κάνει σαφείς επιλογές προς άλλες κατευθύνσεις, ιδιαίτερα στην Ασία και στον Ειρηνικό, δίνοντας έτσι τη δυνατότητα σε περιφερειακούς παίκτες, όπως Σαουδική Αραβία, Κατάρ, Τουρκία, Ιράν, να δράσουν.

Θέλουν εδραίωση αλλά…

Την ίδια στιγμή με την εμπλοκή της Ρωσίας στη Συρία ο Καθηγητής εκτιμά πως η χώρα επιχειρεί, ωστόσο δεν έχει καταφέρει, να εδραιωθεί στην περιοχή της Μέσης Ανατολής. Για να συμβεί αυτό, σύμφωνα με τον κ. Κουσκουβέλη, θα πρέπει να επιβιώσει ο Άσαντ, να εδραιωθεί και, στη συνέχεια, η ρωσική επιρροή να επεκταθεί και σε κάποιο άλλο κράτος της περιοχής, γεγονός το οποίο θεωρεί ότι είναι δύσκολο. «Επιπλέον, η Ρωσία δεν έχει τη στρατιωτική, πολιτική και οικονομική ικανότητα ώστε να σηκώσει έναν ανταγωνισμό σε παγκόσμιο επίπεδο.

Οι αριθμοί μιλάνε από μόνοι τους. Σύμφωνα με το SIPRI ο προϋπολογισμός άμυνας των ΗΠΑ για το 2013 ήταν $640 δις και της Ρωσίας μόλις 100!», επεσήμανε ο Καθηγητής. Πάντως ο κ. Κουσκουβέλης τονίζει ότι μια ισορροπία ισχύος θα προσφέρει έναν σταθερότερο κόσμο. Τέλος, όσον αφορά την αναθέρμανση των σχέσεων που έχουν σημαντικές χώρες της περιοχής όπως είναι το Ισραήλ και η Αίγυπτος με τη Ρωσία, ο Καθηγητής ανέφερε ότι πρόκειται απλώς για τακτικές και συγκυριακές κινήσεις, οι οποίες, κατά την άποψή του, δεν αλλάζουν καθόλου τον προσανατολισμό τους.

Κίνηση με ρίσκο

Από την πλευρά του ο Ειδικός σε θέματα Ασφάλειας και Πληροφοριών Νικόλας Στυλιανού σημείωσε ότι θεωρεί την ευθεία εμπλοκή της Ρωσίας με αεροναυτικές δυνάμεις στη Συρία, προς υποστήριξη των κυβερνητικών δυνάμεων στη Συρία, «εξαιρετικά τολμηρή κίνηση εκ μέρους της Ρωσίας», προσθέτοντας ότι αποτελεί την πρώτη εμπλοκή της σε τοποθεσία που δεν βρίσκεται εντός της περιοχής άμεσου ενδιαφέροντός της, μετά από αρκετές δεκαετίες, υπογραμμίζοντας την ίδια στιγμή τους κινδύνους που ελλοχεύουν από μία ενδεχομένως αποτυχημένη εμπλοκή της χώρας στη Συρία.

Εξηγώντας τα κίνητρα της Ρωσίας, ο κ. Στυλιανού αναφέρει ότι η πλήρης κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ πρόκειται να δημιουργήσει κενό ασφάλειας, το οποίο ενδεχομένως να τύχει εκμετάλλευσης από ακραίους ισλαμιστές, με βλέψεις που περιλαμβάνουν και τη διενέργεια επιθέσεων εντός ρωσικής επικράτειας. Επιπρόσθετα η Ρωσία, σύμφωνα με τον Ειδικό, επιθυμεί να διασφαλίσει τη μόνιμη ναυτική (κυρίως) παρουσία της στη Μεσόγειο, διά της ναυτικής βάσης στην Ταρτούς, ενώ την ίδια στιγμή επιθυμεί να διασφαλίσει πως η Συρία θα συνεχίσει να αποτελεί αγοραστή ρωσικών οπλικών συστημάτων και τεχνολογίας ρωσικής προέλευσης. Ταυτόχρονα επιθυμεί να καταστήσει τη Συρία παράδειγμα του ότι αποτελεί αξιόπιστο παροχέα ασφάλειας και υπερασπιστή των συμφερόντων των κρατών που πρόσκεινται κοντά στη Ρωσία.

«Εξαιρετική ατολμία από ΗΠΑ»

Ο Ειδικός εκτιμά ότι η εμπλοκή της Ρωσίας στη Συρία μπορεί να ερμηνευθεί και ως αδυναμία των ΗΠΑ να ελέγξουν την κατάσταση στη Μ. Ανατολή, καθώς, όπως τονίζει, οι ΗΠΑ έχουν επιδείξει εξαιρετική ατολμία ως προς την ανάληψη άμεσης και πραγματικής δράσης, για λόγους που δυνατόν να αναζητηθούν στα ποικίλα ανοικτά μέτωπα που ήδη αντιμετωπίζουν οι ΗΠΑ και πρόσφατες ημιαποτυχημένες εκστρατείες στην περιοχή όπως στο Αφγανιστάν, στο Ιράκ και στη Λιβύη. Ο κ. Στυλιανού αναφέρει ότι οι προτεραιότητες των ΗΠΑ έχουν διαφοροποιηθεί με την πάροδο του χρόνου και εκεί που είχαν αρχικά προτεραιότητα την ανατροπή του Άσαντ, αυτό σταδιακά ατόνησε, έχοντας ιεραρχήσει ως πρώτο στόχο την καταπολέμηση του ΙΚ.

Κρίσιμοι οι επόμενοι μήνες

Παράλληλα, ο Ειδικός εκτιμά ότι πιθανή εδραίωση της Ρωσίας στην περιοχή, υπό την έννοια του ότι οι προσπάθειές της για ενίσχυση του καθεστώτος Άσαντ θα τελεσφορήσουν και σε συνδυασμό με τις λοιπές εξελίξεις στην περιοχή (ενδυνάμωση Χεζμπολλάχ και Ιράν), ενδεχομένως να σημάνουν το τέλος της αμερικανικής επικυριαρχίας στην περιοχή. «Αν και είναι αρκετά νωρίς για οποιαδήποτε πρόβλεψη, ενισχύεται η άποψη που θέλει τις ΗΠΑ να απεμπλέκονται από την περιοχή, με αποτέλεσμα την ανάδειξη διαμαχών, με απρόβλεπτες συνέπειες, ειδικά μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ιράν, με σαφείς γεωπολιτικές προεκτάσεις», επεσήμανε ο κ. Στυλιανού. Την ίδια στιγμή τονίζει όμως ότι λόγω της ρευστότητας της κατάστασης, οι επόμενοι μήνες και η κατάσταση στη Συρία θα κρίνει εν πολλοίς τη γεωπολιτική κατάσταση στη Μέση Ανατολή.

Διαφοροποίηση σχέσεων

Σε σχέση με την αναθέρμανση σχέσεων ισχυρών χωρών της περιοχής μας με τη Ρωσία, ο κ. Στυλιανού ανέφερε ότι τα τελευταία χρόνια η εν λόγω διαπίστωση διαφοροποιείται. Επισημαίνει το παράδειγμα της ανάδειξης του Στρατηγού Σίσι στην Αίγυπτο και την ανατροπή του Μόρσι που δεν καλωσορίστηκε από τις ΗΠΑ, ενώ την ίδια στιγμή επικαλείται την αντιπαράθεση μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ σε σχέση με τη συμφωνία που προέκυψε για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Πάντως, όπως αναφέρει, «οι σχέσεις Ισραήλ και ΗΠΑ παραμένουν στενότατες και σφυρηλατημένες επί γερών βάσεων, όπως και οι σχέσεις Ισραήλ και Ρωσίας και το ίδιο ισχύει με την Αίγυπτο».