Εφηύραν τη σφηνοειδή γραφή και έκτιζαν πανύψηλα και επιβλητικά κτίρια
Οι Σουμέριοι παρέμειναν άγνωστοι στο φως της ιστορικής γνώσης και τα πρώτα αρχαιολογικά ευρήματα γι' αυτούς ανακαλύφθηκαν στην περιοχή της Μεσοποταμίας πριν από εκατόν, περίπου, χρόνια

Το έπος του Γιλγαμέζ άφησε μια τεράστια κληρονομιά στην ανθρωπότητα. Οι Σουμέριοι, που αναπτύχθηκαν στα μέσα της 4ης π.Χ. χιλιετίας, θεωρούνται από τους πρώτους πολιτισμούς της ανθρωπότητας. Παρέμειναν, ωστόσο, άγνωστοι στο φως της ιστορικής έρευνας. Μόλις πριν από εκατό χρόνια ανακαλύφθηκαν τα πρώτα αρχαιολογικά τους ευρήματα στην περιοχή της Μεσοποταμίας. Ουσιαστικά υπήρξε ένας αρχαίος ειρηνικός λαός, με πλούσια προσφορά στις τέχνες και τα γράμματα.
Εφηύραν τη σφηνοειδή γραφή και έκτιζαν πανύψηλα και επιβλητικά κτίρια, όπως τα πανάρχαια Ζιγκαράτ με τις γνωστές κλιμακωτές κατασκευές, με τεράστια αρχιτεκτονική σημασία.

Γιατί, όμως, επεδίωκαν τις ψηλές κατασκευές; Γιατί προσπαθούσαν να κερδίζουν ύψος στη διάρκεια της πολυτάραχης ιστορίας τους; Η απάντηση ανήκει στη θρησκευτική τους πίστη και αφοσίωση. Ήθελαν να φθάσουν κοντά στον Θεό. Θεωρούσαν ότι ο υπέρτατος Θεός κατοικούσε ψηλά στα βουνά, γι’ αυτό τα κτίσματά τους είχαν σκοπό να είναι όσο πιο κοντά στην ουράνια θεότητα. Η περίπτωση αυτή με τα θεόρατα κτίρια, μας θυμίζει τον γνωστό Πύργο της Βαβέλ στην Παλαιά Διαθήκη. Εξοργίστηκε όμως ο Θεός και έδωσε στους ανθρώπους διαφορετικές γλώσσες, με αποτέλεσμα να μην έχουν μεταξύ τους επικοινωνία, και ο Πύργος της Βαβέλ να μείνει ημιτελής.

Ιστορική διαδρομή
Οι κυριότερες πόλεις των Σουμερίων ήταν η Ουρούκ και η Λαγκάζ. Ο καθηγητής Ινστιτούτου Μελετών Εγγύς Ανατολής Giovanni Garbini, στο πανεπιστήμιο της Ρώμης, επισημαίνει μεταξύ άλλων ότι «ο μεγάλος ιερέας, ο Εν, με τη βοήθεια πολλών υποτακτικών, αντιπροσώπευε τον Θεό: συνδύαζε θρησκευτικές και πολιτικές εξουσίες. Ο Ενσί, ή Κυβερνήτης, είχε παρόμοια θέση. Μόνο σε μεταγενέστερη φάση της ιστορίας των Σουμερίων η πολιτική εξουσία, ενσαρκωμένη στο πρόσωπο του Λαγκάλ, ή βασιλιά, ανεξαρτητοποιήθηκε από τον ναό (...) ιδανικός κυβερνήτης ήταν ο ειρηνόφιλος, ο πάντοτε πρόθυμος να κτίζει ναούς για τον Θεό και να ανοίγει κανάλια για τον λαό του... Για τους Σουμέριους αυτή η αντίληψη ήταν κάτι περισσότερο από ένα ανθρωπιστικό συναίσθημα. Ήταν μια ζωντανή πραγματικότητα, εξαιρετικά σημαντική για την περίοδο της διαμορφώσεως του πολιτισμού τους, προορισμένη να διατηρήσει την αποτελεσματικότητά της σ’ ολόκληρη τη διαδρομή της ιστορίας τους».

Το έπος του Γιλγαμέζ
Το έπος του Γιλγαμέζ ασφαλώς και είναι η πιο δημοφιλής ιστορία των Σουμερίων. Μέσα από αυτόν τον μύθο ανακαλύπτει κανείς το κυνήγι της αθανασίας. Μια υπέρτατη προσέγγιση ανάμεσα στον Θεό και τον άνθρωπο. Ο Κρίστοφερ Πάρτριτζ, στο έργο του «Οι θρησκείες του Κόσμου», μιλά για τον Θεό Ήλιο: «Οι θεοί των Σουμερίων συνιστούσαν δυνάμεις της φύσης, έτσι όπως αυτές ανακαλύπτονταν στον κόσμο. Υπό αυτήν την έννοια, ο Θεός - Ήλιος αντιπροσώπευε τον ήλιο και τη δύναμη που έκρυβε (...) όπως οι περισσότεροι άνθρωποι, έτσι και οι Σουμέριοι, αναρωτιόνταν σχετικά με τα γιατί της ύπαρξης του κόσμου και της δημιουργίας της ανθρωπότητας».

Το κτίσιμο ενός ψηλού ναού είχε ως απαρχή την αναζήτηση της γνώσης μέσα από μια υπερφυσική αντίληψη. Ο Giovanni Garbini λέει χαρακτηριστικά: «Οι Σουμέριοι πίστευαν ότι ο Θεός κατοικούσε πάνω σε βουνό, δηλαδή κυριολεκτικά και μεταφορικά βρισκόταν σε υψηλότερο επίπεδο από τον άνθρωπο. Αυτή η αντίληψη για τη θεότητα, που βρίσκει την αρχιτεκτονική της έκφραση στη δημιουργία του ψηλού ναού, ο οποίος προαναγγέλλει το πραγματικό ζιγκουράτ, των μεταγενέστερων χρόνων, δείχνει την απαρχή της επιγνώσεως για τον υπερφυσικό χαρακτήρα του θείου (...). Στην κυρίως Σουμερία τα λίγα έργα που σώθηκαν έχουν ασυνήθιστη δύναμη και εκφραστικότητα. Αυτό προϋποθέτει την ύπαρξη καλλιτεχνικού κέντρου που τα δημιούργησε και το οποίο ακόμα δεν ήρθε στο φως».

Τα θαμμένα μυστικά
«ΔΕΝ χρειάζεται να θυμηθούμε», ομολογεί ο Τσαρλς Μπέρλιτς, «πως ο άνθρωπος, αντίθετα απ’ τα άλλα είδη που παγιδεύτηκαν από προϊστορικές καταστροφές, δεν εξαφανίστηκε αλλά απλώς πέρασε προσωρινά στην αντίσταση, ζητώντας καταφύγιο σε σπηλιές ή σε βουνοκορφές ή επιπλέοντας στα νερά με πλοία και κιβωτούς. Οι επιζώντες από τέτοιες καταστροφές σ’ όλο τον κόσμο μπόρεσαν μάλιστα να κληροδοτήσουν στις επόμενες γενεές κάτι από τις εμπειρίες που είχαν εκείνοι, πρώτα με τον προφορικό λόγο και αργότερα με γραπτά ντοκουμέντα (...). Στο νότιο Ιράκ, στην κοιλάδα του Ευφράτη, στη διάρκεια εξερευνητικών ανασκαφών το 1947, κάτι που θα μπορούσε να ονομαστεί αρχαιολογικό τρυπάνι, διαπέρασε διαδοχικά στρώματα πολιτισμού προς τα κάτω. Ξεκινώντας απ’ το σημερινό επίπεδο, η ανασκαφή πέρασε από τ’ αρχαία στρώματα πολιτισμού της Βαβυλώνας, της Χαλδαίας και της Σουμερίας, από διάφορα στρώματα κατακλυσμού, ανάμεσα σε στρώματα πολιτισμού πόλεων...».

Δεν είναι ολοκληρωτικά ξεκάθαρο το γεγονός της προέλευσης των Σουμερίων. Αν και η Αρχαιολογία λέει ότι ήρθαν από τα ορεινά μέρη του Ιράν, εντούτοις υπάρχουν ακόμα αρκετές ασάφειες για την καταγωγή τους. Ωστόσο, ο εκπληκτικός αυτός πολιτισμός έχει να επιδείξει αρκετά σημαντικά ευρήματα, τιμώντας την παγκόσμια ιστορία του ανθρώπου, οριοθετώντας έτσι την αναμέτρηση ανάμεσα στα υπαρξιακά ερωτήματα και την έννοια της λατρευτικής πίστης σε μιαν ανώτερη δύναμη. Αυτή ήταν τελικά και η πεμπτουσία της φιλοσοφίας των Σουμερίων.