Οι 120.000 πρόσφυγες και οι 40.000 προηγούμενοι θα μεταφερθούν από το ένα κράτος στο άλλο
Οι πρόσφυγες που «μετεγκαθίστανται» δεν θα έχουν άλλη επιλογή προορισμού και θα πρέπει να παραμείνουν στη χώρα που θα μεταφερθούν, η οποία θα λάβει ευρωπαϊκή βοήθεια ύψους 6.000 ευρώ ανά άτομο

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα προτείνει στα κράτη-μέλη της Ένωσης να δεχθούν 120.000 πρόσφυγες που βρίσκονται σήμερα στην Ελλάδα, την Ιταλία και την Ουγγαρία. Αυτή η πρόταση, η οποία θα παρουσιαστεί σήμερα από τον Πρόεδρο της Επιτροπής Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, έρχεται να προστεθεί σε προηγούμενο αίτημά του, για την εισδοχή ακόμη 40.000 ατόμων. Πρόκειται για μία νέα απόπειρα απάντησης στην άνευ προηγουμένου μαζική εισροή προσφύγων στην Ευρώπη, που στην πλειοψηφία τους προέρχονται από τη Συρία.

Ποικίλα κριτήρια
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει στη Γερμανία και τη Γαλλία να δεχθούν 31.443 και 24.031 άτομα αντίστοιχα κατά τα επόμενα δύο χρόνια. Η Ισπανία είναι η τρίτη χώρα η οποία θα κληθεί να υποδεχθεί λίγο λιγότερους από 15.000 πρόσφυγες. Θα ακολουθήσουν η Πολωνία, η Ολλανδία, η Ρουμανία, το Βέλγιο, η Σουηδία, σύμφωνα με τις διαρροές στον Τύπο, κατ' εφαρμογήν ενός αριθμητικού τύπου που συνδυάζει ποικίλα δημογραφικά και οικονομικά κριτήρια. Η Επιτροπή σχεδιάζει να απαιτήσει οικονομική αποζημίωση από τις χώρες που θα αρνηθούν να δεχθούν πρόσφυγες στο έδαφός τους, σύμφωνα με ευρωπαϊκή πηγή.

Η Βρετανία, η Ιρλανδία και η Δανία, οι οποίες διαθέτουν ρήτρα εξαίρεσης από τις ευρωπαϊκές πολιτικές σε τέτοια θέματα, δεν θα συμμετάσχουν στο σχέδιο αυτό κατανομής προσφύγων. Αυτό δεν θα τις εμποδίσει να δεχθούν κάποιον αριθμό προσφύγων. Ο Πρωθυπουργός της Βρετανίας Ντέιβιντ Κάμερον ανακοίνωσε τη Δευτέρα ότι η χώρα του είναι έτοιμη να δεχθεί κατά τη διάρκεια των πέντε προσεχών ετών 20.000 άτομα, που θα προέρχονται από προσφυγικούς καταυλισμούς εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Μηχανισμός «μετεγκατάστασης»
Η ευρωπαϊκή πρόταση για τη «μετεγκατάσταση» 120.000 προσφύγων προστίθεται στην προηγουμένη, η οποία διαμορφώθηκε πριν από το καλοκαίρι, για την κατανομή σε ευρωπαϊκές χώρες 40.000 προσφύγων που βρίσκονται στην Ιταλία και την Ελλάδα. Οι ευρωπαϊκές χώρες κατόρθωσαν, έπειτα από πολύ κόπο, να αποφασίσουν τη μετεγκατάσταση 32.256 προσφύγων από τους 40.000 της αρχικής πρότασης και η απόφαση αυτή θα επικυρωθεί στις 14 Σεπτεμβρίου. Η εφαρμογή αυτής της πρώτης κατανομής προσφύγων θα αρχίσει τον Οκτώβριο, σύμφωνα με πηγή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Για τους 40.000 αυτούς πρώτους πρόσφυγες, της πρώτης πρότασης, όπως και για τους 120.000 της νέας πρότασης, πρόκειται για έναν μηχανισμό «μετεγκατάστασης», δηλαδή μεταφοράς από το ένα κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο άλλο. Οι πρόσφυγες που «μετεγκαθίστανται» δεν θα έχουν άλλη επιλογή προορισμού και θα πρέπει να παραμείνουν στη χώρα όπου θα μεταφερθούν, η οποία θα λάβει ευρωπαϊκή βοήθεια ύψους 6.000 ευρώ ανά άτομο, σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής. Αυτές οι «μετεγκαταστάσεις» αποτελούν εξαιρέσεις -στο όνομα της αλληλεγγύης μεταξύ κρατών- από τους ευρωπαϊκούς κανόνες, οι οποίοι προβλέπουν ότι οι πρόσφυγες θα παραμένουν υπό τη φροντίδα της χώρας εισόδου τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση (συμφωνίες του Δουβλίνου).

«Μεταφορά» περισσοτέρων
Από την άλλη πλευρά υπάρχουν μηχανισμοί «μεταφοράς» προς κράτη-μέλη της ΕΕ προσφύγων που έχουν εγκατασταθεί σε τρίτες χώρες, όπως είναι ο Λίβανος. Τον Ιούλιο, στο περιθώριο των συνομιλιών για τη «μετεγκατάσταση», τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης δέχθηκαν να μοιραστούν τη μεταφορά για διάστημα δύο ετών 20.000 προσφύγων, που έχουν ήδη το καθεστώς του πρόσφυγα, αλλά βρίσκονται ακόμη στο ευρωπαϊκό έδαφος. Η πρωτοβουλία που ανήγγειλε ο Ντέιβιντ Κάμερον εντάσσεται σε αυτήν τη διαδικασία. Πέραν των συγκεκριμένων προτάσεων που βρίσκονται στο τραπέζι, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ήθελε να αποφύγει στο εξής το καθήκον να διατυπώνει προτάσεις για την υποδοχή και κατανομή προσφύγων προς «μετεγκατάσταση», διαδικασία που απαιτεί εξαντλητικές διαπραγματεύσεις με τα κράτη.

Ο «αναγκαστικός και διαρκής» μηχανισμός κατανομής, που θέλει να θέσει σε ισχύ τους επόμενους μήνες ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, μηχανισμός που θα εφαρμόζεται αυτομάτως σε περιόδους κρίσης, έμοιαζε αμφίβολος εδώ και λίγους μήνες, λόγω της εχθρικής στάσης πολλών κρατών της ΕΕ. Ωστόσο, το κλίμα άρχισε να αλλάζει όταν αυξήθηκε δραματικά ο αριθμός των προσφύγων και η ατμόσφαιρα άλλαξε οριστικά, όταν δημοσιοποιήθηκαν οι φωτογραφίες του πνιγμένου μικρού Αϊλάν Κούρντι στην τουρκική παραλία.

Η Γαλλία, εχθρική στην ιδέα των μόνιμων ποσοστώσεων, υποστηρίζει πλέον, μαζί με τη Γερμανία, την ανάγκη ενός «μόνιμου και υποχρεωτικού μηχανισμού υποδοχής των προσφύγων, ώστε να κατανεμηθεί το βάρος σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες». Το Παρίσι επιμένει στην ανάγκη βελτίωσης των διαδικασιών ταυτοποίησης των ανθρώπων που εμφανίζονται στα εξωτερικά σύνορα της ζώνης Σένγκεν, ώστε να διαχωρίζονται κατά σαφή τρόπο οι πρόσφυγες που έχουν ανάγκη προστασίας, από τους οικονομικούς μετανάστες.

Συμφωνεί η UNCHR
Πάντως, με την πρόταση Γιούνκερ φαίνεται να συμφωνούν και τα Ηνωμένα Έθνη. Η Ευρώπη πρέπει να προσφέρει εγγυημένη μετεγκατάσταση των Σύρων προσφύγων, καθώς ένας αριθμός ρεκόρ από αυτούς φθάνουν στην ΠΓΔΜ και στην Ελλάδα, λόγω της δυστυχίας στην πατρίδα τους και στις γειτονικές χώρες, ανέφερε χθες ο Οργανισμός. «Επείγει ακόμη περισσότερο αυτήν την εβδομάδα να διεξαχθεί συζήτηση στην Ευρώπη, καθώς πρόκειται για ένα ευρωπαϊκό πρόβλημα και η λύση του δεν μπορεί να δοθεί μόνο από τη Γερμανία», δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου στη Γενεύη η εκπρόσωπος της Υπάτης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες (UNCHR) Μελίσα Φλέμινγκ.

Η εκπρόσωπος χαιρέτισε τις χωριστές ανακοινώσεις που έκαναν προχθές η Βρετανία και η Γαλλία, για τη φιλοξενία ενός αριθμού Σύρων προσφύγων, είπε όμως πως θα πρέπει να δημιουργηθούν κέντρα υποδοχής σε χώρες όπως η Ουγγαρία και η Ελλάδα. «Αυτά θα λειτουργήσουν μόνο αν υπάρξει ένα σύστημα εγγυημένης μετεγκατάστασης, διά του οποίου οι ευρωπαϊκές χώρες θα λένε, ναι, θα πάρουμε τόσους [πρόσφυγες]. Πιστεύουμε ότι θα πρέπει να είναι 200.000 - αυτός είναι ο αριθμός που πιστεύουμε ότι χρειάζεται μετεγκατάσταση σε ευρωπαϊκές χώρες».

Την ίδια στιγμή, η UNCHR αναμένει ότι ο αριθμός των προσφύγων που διαπλέουν τη Μεσόγειο για να βρουν καταφύγιο στην Ευρώπη θα φθάσει φέτος τις 400.000 και μπορεί να υπερβεί τις 450.000 το 2016, σύμφωνα με έγγραφο που δόθηκε χθες στη δημοσιότητα. «Το 2015, η Υπάτη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες προβλέπει ότι περίπου 400.000 νεοαφιχθέντες θα ζητήσουν διεθνή προστασία στην Ευρώπη διαπλέοντας τη Μεσόγειο. Το 2016 ο αριθμός αυτός θα μπορούσε να φθάσει τις 450.000 ή να είναι ακόμη μεγαλύτερος», αναφέρεται στο έγγραφο και προστίθεται ότι στη διάρκεια του 2015 οι αφίξεις προσφύγων έχουν ήδη φθάσει τις 366.000.

Χρειάζονται περισσότερα
Η πρόταση που πρόκειται να υποβάλει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν είναι παρά μόνο «ένα πρώτο βήμα», δήλωσε η Καγκελάριος της Γερμανίας Άγκελα Μέρκελ, καλώντας τους εταίρους της στην Ευρωπαϊκή Ένωση να προχωρήσουν ακόμη περισσότερο. «Χαιρετίζουμε την πρόταση του Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ ως ένα πρώτο, σημαντικό βήμα», είπε η Καγκελάριος στη συνέντευξη Τύπου, που παραχώρησε από κοινού με τον Σουηδό Πρωθυπουργό Στέφαν Λεβέν. «Όμως απομένει να γίνει ένα βήμα (...) χρειαζόμαστε σε τελική ανάλυση ένα ανοικτό σύστημα ποσοστώσεων», συνέχισε. «Μας χρειάζεται μια διαφορετική πολιτική ασύλου», διότι «το υπάρχον σύστημα δεν λειτουργεί πλέον» και δεδομένου ότι ούτε η Ελλάδα, ούτε η Ιταλία είναι σε θέση να φιλοξενήσουν όλους τους πρόσφυγες που φτάνουν στα παράλιά τους, εκτίμησε η Καγκελάριος Μέρκελ. Ταυτόχρονα εμφανίστηκε αισιόδοξη ότι μεσοπρόθεσμα οι διαφορές μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών θα ξεπεραστούν, αλλά αυτό δεν θα γίνει «ούτε αύριο, ούτε την επόμενη εβδομάδα».

Βαθιά ηθική ευθύνη
Όλες οι ευρωπαϊκές χώρες που είναι σε θέση να φιλοξενήσουν αιτούντες άσυλο θα πρέπει να συμβάλουν, υπογράμμισε η Καγκελάριος, αναφερόμενη κυρίως στην Τσεχία και τη Βουλγαρία, δύο χώρες που κρατούν αρνητική στάση απέναντι στο σύστημα της υποχρεωτικής ποσόστωσης. «Το να περιοριζόμαστε να λέμε ότι (η μεταναστευτική κρίση) δεν είναι δουλειά μας, είναι κάτι που δεν γίνεται ανεκτό», τόνισε, επισημαίνοντας ότι θα πρέπει να βρεθεί μια κοινή λύση, αντί η μια χώρα να απειλεί την άλλη αν δεν συνεργάζεται. «Εγώ προσωπικά έχω την άποψη ότι δεν θα έπρεπε τώρα να πλειοδοτούμε σε απειλές. Θα έπρεπε να μιλάμε μεταξύ μας με πνεύμα αμοιβαίου σεβασμού», κατέληξε.

Ο Λεβέν, από την πλευρά του, είπε ότι οι χώρες της ΕΕ έχουν «βαθιά ηθική ευθύνη» απέναντι στους πρόσφυγες. «Πρέπει να το κάνουμε όλοι μαζί. Υπάρχουν 28 χώρες στην ΕΕ, με τις ίδιες ευθύνες», υπογράμμισε. Η Σουηδία εκτιμά ότι θα υποδεχτεί φέτος 74.000 πρόσφυγες στο έδαφός της.

Επ’ αόριστον θητεία
Αν και στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος βρίσκονται οι πρόσφυγες από τη Συρία, δεν είναι οι μοναδικοί που εισρέουν κατά μεγάλους αριθμούς προς την Ευρώπη, μέσω των διακινητών. Οι Ερυθραίοι είναι η τρίτη σε μέγεθος ομάδα των προσφύγων, μετά τους Σύρους και τους Αφγανούς, που διαφεύγουν προς την Ευρώπη και έχουν πληθώρα λόγων για να εγκαταλείπουν τη χώρα τους και το δικτατορικό καθεστώς του Προέδρου Ισάιας Αφεργουόρκι.

«Θέλουμε να φύγουμε! Δεν έχει σημασία για πού, αλλά να φύγουμε!», λένε οι νεαροί Ερυθραίοι, που σκοτώνουν τον χρόνο τους κάτω από μία τέντα στον καταυλισμό προσφύγων του Χιτσάτς, στην Αιθιοπία, σε απόσταση λίγων χιλιομέτρων από τα σύνορα με την Ερυθραία. Το πλήθος των νέων προσφύγων που φορούν στολή το βεβαιώνει: μία από τις κύριες αιτίες της φυγής είναι η υποχρεωτική στρατιωτική θητεία, επισήμως διάρκειας 18 μηνών, και η οποία μπορεί να διαρκέσει δεκαετίες. Στην πραγματικότητα, οι νέοι της Ερυθραίας αναγκάζονται να υπηρετούν επ' αόριστον στρατιωτική θητεία για να ριχτούν στα καταναγκαστικά έργα, σύμφωνα με τον ΟΗΕ.

Η Ερυθραία, μία από τις φτωχότερες χώρες της Αφρικής, κέρδισε την ανεξαρτησία της από την Αιθιοπία το 1993. Βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις των διεθνών καταλόγων ως προς τις πολιτικές ελευθερίες, την ελευθερία έκφρασης, τα στοιχειώδη ανθρώπινα δικαιώματα. Αυθαίρετες συλλήψεις, βασανιστήρια και εξαφανίσεις πολιτικών αντιπάλων βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη. Έκθεση του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών κατήγγειλε τον Ιούνιο «συστηματικές, γενικευμένες και κατάφωρες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων» από το καθεστώς της Ερυθραίας, σε τέτοια έκταση που μπορεί να συνιστούν «εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας».

Δικτατορία και σκοταδισμός
Αφού κέρδισε έναν τριακονταετή πόλεμο ανεξαρτησίας κατά της Αιθιοπίας επικεφαλής του Λαϊκού Μετώπου Απελευθέρωσης της Ερυθραίας, ο Ισάιας Αφεργουόρκι ανέλαβε την προεδρία της χώρας του το 1993. Και εκεί βρίσκεται έκτοτε, χωρίς εκλογές, χωρίς αντιπολίτευση. Απουσία ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης, ακόμη και η ανεξιθρησκεία βρίσκεται σε κίνδυνο. Ο 69χρονος Αφεργουόρκι, τον οποίο Αμερικανός πρώην πρεσβευτής περιέγραψε ως «ανισόρροπο προβοκάτορα», ίδρυσε στη συνέχεια το μοναδικό κόμμα της χώρας, το Λαϊκό Μέτωπο για τη Δημοκρατία και τη Δικαιοσύνη, και κυβερνά με σιδηρά πυγμή. Ακόμη και πριν από την επιβολή των κυρώσεων του ΟΗΕ το 2009, η οικονομία της Ερυθραίας, η οποία ελέγχεται καθ’ ολοκληρίαν από το Κράτος, είχε καταρρεύσει. Το 2013, η Ερυθραία κατείχε την 181η θέση στις 187 χώρες στην κατάταξη του ΟΗΕ για την ανθρώπινη ανάπτυξη. Περισσότεροι από 33.000 πρόσφυγες από την Ερυθραία καταγράφηκαν στην Αιθιοπία το 2014 από την Υπάτη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, αριθμός που παραπέμπει σε μία μεγάλη έξοδο από αυτήν τη μικρή χώρα των 6 εκατομμυρίων ανθρώπων.

Ελλείψει νόμιμης οδού, οι πρόσφυγες μετατρέπονται σε μετανάστες. Οι Ερυθραίοι δεν έχουν καμία δυσκολία να αναμειχθούν με τον τοπικό αιθιοπικό πληθυσμό του Τιγκρέ, αφού μιλούν την ίδια γλώσσα, και να φύγουν από τους καταυλισμούς. Τα δίκτυα των διακινητών είναι έτοιμα. Όλοι εδώ γνωρίζουν τις ταρίφες του περάσματος στην Ευρώπη: 1.000 δολάρια για το Σουδάν και 4.000 έως 5.000 για μία θέση σε μία βάρκα από τις ακτές της Λιβύης προς την Ευρώπη. Όταν δεν μπορούν να πληρώσουν, οι πρόσφυγες επιστρατεύουν τους συγγενείς της διασποράς. Αν βρεθούν στην Ευρώπη, οι Ερυθραίοι έχουν περισσότερες πιθανότητες να πάρουν άσυλο, απ' ό,τι στους αιθιοπικούς καταυλισμούς.