Η Ρώμη κατέκτησε την Αθήνα αλλά η Αθήνα τής χάρισε τη φιλοσοφική σκέψη και τις τέχνες
Η πορεία της Ρώμης προς τη μοναρχία είχε μια ενιαία γραμμή. Το γεγονός ότι υπήρχε πλέον μια ισχυρή κεντρική εξουσία αποτελούσε και τη σταθερότητα του πολιτεύματος, μιας και διατηρούσαν παράλληλα και τις παλιές κατακτήσεις

Η Ρώμη ως ιστορική πόλη αποτελεί ένα εντελώς ξεχωριστό κεφάλαιο στην παγκόσμια ιστορία. Όταν επιχειρεί κανείς να αναφερθεί στην άνοδο και στην πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, πρέπει να ανακαλύψει και τα απέραντα μυστικά της, πέρα από τις λεγεώνες, τους αυτοκράτορες και την αχανή έκταση της επικράτειάς της. Η Ρώμη άνθισε λίγους αιώνες πριν από την έλευση του Χριστού και έφτασε στο λυκόφως της επιρροής της, λίγους αιώνες μετά τη γέννηση του Θεανθρώπου.

Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι η Ρώμη κατέκτησε την Αθήνα, αλλά είναι η Αθήνα που χάρισε τη φιλοσοφική σκέψη και τις τέχνες στους Ρωμαίους. Ένα τρανό παράδειγμα υπήρξαν ο Αυτοκράτορας Μάρκος Αυρήλιος, αλλά και ο Κικέρων, τα έργα των οποίων διαβάζονται μέχρι σήμερα, φανερά επηρεασμένοι από το ελληνικό πνεύμα.

«Η αχανής και ολοένα διευρυμένη αυτοκρατορία», γράφει ο Geofrey Blainey στη «Συνοπτική Ιστορία του Κόσμου», «δεν ήταν εύκολο να διοικηθεί. Από πού θα αντλούσε νέους φόρους; Επειδή οι πολίτες δεν άντεχαν πλέον το βάρος της στρατιωτικής θητείας, επιστρατεύθηκαν μισθοφόροι και δούλοι, οι οποίοι ήταν αφοσιωμένοι περισσότερο στα πρόσωπα και λιγότερο στην αυτοκρατορία. Ακόμη και οι στρατηγοί, που διηύθυναν πολέμους σε απομακρυσμένα μέτωπα, δεν ήταν εύκολο να ελεγχθούν. Η σχετική ανεξαρτησία ήταν αναγκαία προϋπόθεση για την επιτυχή διεξαγωγή των πολεμικών επιχειρήσεων».

Πανίσχυρη διοίκηση
Όταν κτίστηκε η Ρώμη πάνω σε επτά λόφους, διοικείτο από λίγες δυνατές οικογένειες. Στην πορεία του χρόνου, το πολιτειακό σύστημα βελτιώθηκε και συμμετείχαν χιλιάδες άτομα, δημιουργώντας σιγά-σιγά τη ρωμαϊκή μητρόπολη. Ασφαλώς δεν ήταν εύκολο να διοικηθεί μια μεγάλη αυτοκρατορία. Γι’ αυτό τοποθετήθηκαν αντιπρόσωποι σε κάθε περιοχή. Οι διχόνοιες, όμως, και οι προστριβές δεν έλειψαν. Σύμφωνα με τον Geoffrey, «κάποτε φάνηκε να βρίσκεται, επιτέλους, η λύση για τις αέναες εντάσεις στους κόλπους της Ρώμης. Σε εκείνους που ένιωθαν υπερήφανοι για το δημοκρατικό καθεστώς φάνταζε αδιανόητη η λύση της εγκαθίδρυσης αυτοκράτορα. Όμως, κάποια στιγμή, ήρθε η ώρα της ρητής διατύπωσης του αδιανόητου. Το 63 π.Χ., ο Αύγουστος χρίστηκε πολίτης της παλαιάς δημοκρατίας. Ήταν ο απόλυτος κυρίαρχος του στρατού και ασκούσε έλεγχο στις αποφάσεις της Συγκλήτου. Βαθμιαία ο Ρωμαίος αυτοκράτορας κατέστη πανίσχυρος εν ζωή και λατρευόταν ως θεός μετά θάνατον. Κάθε ηγεμόνας κατονόμαζε τον διάδοχό του».

Η σκέψη του Κικέρωνα
Η αρχαία Ελλάδα υπήρξε η μεγάλη έμπνευση του μεγάλου Ρωμαίου πολιτικού και ρήτορα Μάρκου Τούλιου Κικέρωνα (106-43 π.Χ.). Αρκετά είναι τα έργα του, όπως «Περί φύσεως θεών», «Περί Μαντείων», «Ακατέμικα», «Περί καθηκόντων» κ.λπ. Υποστήριξε τη λατινική γλώσσα ως λύση στα μεγάλα φιλοσοφικά ζητήματα. Ο Philip Stokes, στο έργο του «Οι 100 σημαντικότεροι στοχαστές», γράφει μεταξύ άλλων για τον Κικέρωνα: «Στο μεγαλύτερο μέρος της ζωής του, ο Κικέρων ήταν γνωστός ως Ρωμαίος πολιτικός, δικηγόρος και ρήτορας που παρά την ταπεινή καταγωγή του αναρριχήθηκε στην κορυφή της συντηρητικής ρωμαϊκής αριστοκρατίας. Στα νεανικά του χρόνια είχε ταξιδέψει και είχε σπουδάσει στην Ελλάδα και είχε διατηρήσει ένα έντονο ενδιαφέρον για τη φιλοσοφία σε όλη τη διάρκεια του δημόσιου βίου του.

Διατηρούσε φιλία με φιλοσόφους από όλες τις σημαντικές σχολές, αλλά μόνο όταν αποσύρθηκε από τον δημόσιο βίο και βρέθηκε σε περιβάλλον πολιτικής ερημιάς αφιέρωσε τα τελευταία χρόνια της ζωής του στη μετάφραση μεγάλων τμημάτων της ελληνικής γραμματείας στα Λατινικά. Τα περισσότερα απ’ όσα γνωρίζουμε για την ελληνική σκέψη οφείλονται στις μεταφράσεις του Κικέρωνα. Ο Ρωμαίος φιλόσοφος παραμένει βασική πηγή για τους μελετητές της ελληνικής φιλοσοφίας».

Από τη Δημοκρατία στη Μοναρχία
Η πορεία της Ρώμης προς τη μοναρχία είχε μια ενιαία γραμμή και απέκτησε βαθιές ρίζες μέσα στους κόλπους της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Το γεγονός ότι υπήρχε πλέον μια ισχυρή κεντρική εξουσία αποτελούσε και τη σταθερότητα του πολιτεύματος, μιας και διατηρούσαν παράλληλα και τις παλιές κατακτήσεις.

Ο Geofrey Blainey, στο απόσπασμα που ακολουθεί, εντοπίζει αυτά τα δυνατά στοιχεία, τα οποία καταγράφει με κάθε λεπτομέρεια: «Η μετάβαση από τη δημοκρατία στη μοναρχία, μολονότι δραστική, εμφύσησε σταθερότητα στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, η οποία συνέχισε να επεκτείνεται διατηρώντας παράλληλα τις προγενέστερες κτήσεις. Δεδομένου ότι ο πολίτες δεν ψήφιζαν πλέον, υπέρ ή κατά των υποψήφιων ηγετών της αυτοκρατορίας, ήταν πια δυνατή η ασφαλής διερεύνηση της εν λόγω ιδιότητας.

Η κλιμάκωση ήλθε το 212 μ.Χ., όταν όλοι οι ελεύθεροι άνθρωποι μπορούσαν πλέον να γίνουν Ρωμαίοι πολίτες, να βιώσουν την ασφάλεια του αξιοσημείωτου και εξελισσόμενοι πλέγματος του ρωμαϊκού δικαίου, και να προσποιούνται ότι απολαμβάνουν ένα άλλο διακριτικό προνόμιο του πολίτη: το δικαίωμα πληρωμής φόρων σε μια αυτοκρατορία η οποία έπασχε συχνά από έλλειψη πόρων. Οι ασύλληπτοι θρίαμβοι της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και η ακρίβεια στην καταγραφή της πολιτικής ιστορίας και των μορφών διακυβέρνησής της οδήγησαν τους πολιτικούς κα πνευματικούς ηγέτες της Βρετανίας στην εμμονή μελέτης της, όταν, κατά τον 18ο αιώνα, το Λονδίνο έγινε μια νέα Ρώμη».

Η κυριαρχία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας άφησε τα ίχνη της στους κατοπινούς αιώνες. Πέρα από τις πολεμικές κατακτήσεις, άνθισε το ρωμαϊκό Δίκαιο σε συνάρτηση με τις φιλοσοφικές και πνευματικές αναζητήσεις, και η Ρώμη αποτελεί μέχρι σήμερα ένα από τα ισχυρότερα κεφάλαια στην παγκόσμια ιστορία.