Ρεπουμπλικάνοι, Ισραηλινοί, Σαουδάραβες και Τούρκοι ανησυχούν για τη συμφωνία
Με δεδομένη την αμερικανική απόφαση για την πάταξη των τζιχαντιστών του Ισλαμικού Κράτους (IS) στη Συρία και το Ιράκ -ακόμη και αν αυτό απαιτεί συνεργασία με το Ιράν- σημαίνει ότι νικητής στο Ιράκ θα είναι το Ιράν

Νεοσυντηρητικοί Αμερικάνοι στο Κογκρέσο, γεράκια στο Ισραήλ, και κυρίως σουνίτες μουσουλμάνοι, με πρώτους τη Σαουδική Αραβία και την Τουρκία, βλέπουν τον χειρότερο εφιάλτη τους να γίνεται πραγματικότητα. Η ιστορική προσέγγιση ΗΠΑ-Ιράν, με μια συμφωνία για τα πυρηνικά σχεδόν έτοιμη, απειλεί τα στρατηγικά τους συμφέροντα. Φόβος και τρόμος τους είναι το ανερχόμενο «σιιτικό τόξο» Τεχεράνης, Βαγδάτης, Δαμασκού και Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Το Ιράν αγωνίζεται για μεγαλύτερη επιρροή στη Μέση Ανατολή από την εποχή του Σάχη.

Πιο πρόσφατα, φιλοδοξεί να δημιουργήσει μια σφαίρα επιρροής που θα εκτείνεται από την Τεχεράνη προς τη Μεσόγειο Θάλασσα. Η επιβίωση της κυβέρνησης του Μπασάρ αλ Ασαντ στη Συρία, η επιτυχία της σιιτικής κυβέρνησης στο Ιράκ, μαζί με την ισχύ της φιλο-ιρανικής Χεζμπολάχ στον Λίβανο, είναι οι πυλώνες αυτής της προσπάθειας.

Με δεδομένη την αμερικανική απόφαση για την πάταξη των τζιχαντιστών του Ισλαμικού Κράτους (IS) στη Συρία και το Ιράκ -ακόμη και αν αυτό απαιτεί συνεργασία με το Ιράν- σημαίνει ότι νικητής στο Ιράκ θα είναι το Ιράν. Σχετικά αμέτοχη αλλά κρίσιμη δύναμη είναι η Τουρκία. Έχει τη μεγαλύτερη οικονομία στην περιοχή και τον μεγαλύτερο στρατό, αν και οι επιδόσεις του αμφισβητούνται.

Παρακολουθεί το χάος
Προς το παρόν, παρακολουθεί απλώς το χάος κατά μήκος των νότιων συνόρων της, και τη σύγκρουση στην Ουκρανία στην άλλη όχθη της Μαύρης Θάλασσας. Για την Άγκυρα, όπως και για την Σαουδική Αραβία, το πιο ανησυχητικό απ' όλα είναι η προσέγγιση του μεγάλου συμμάχου τους, των ΗΠΑ, με τους μουλάδες στην Τεχεράνη. Αλλά εν έτει 2015 οι ΗΠΑ δεν θα είναι σε θέση να πετύχουν τους δικούς τους στόχους στη Μέση Ανατολή χωρίς κάποιον συμβιβασμό με το Ιράν.

Τα συμφέροντα της εθνικής ασφαλείας τους σε αυτήν την ταραγμένη πλευρά του κόσμου περνάνε από την Τεχεράνη. Μια συμφωνία θα θέσει τέρμα στις επιδιώξεις του Ιράν για κατασκευή όπλων μαζικής καταστροφής. Και θα σταματήσει την υποστήριξη της Τεχεράνης προς την αντι-αμερικανική τρομοκρατία. Θα κάμψει την αντίθεσή της σε μια μελλοντική διευθέτηση της αραβο-ισραηλινής σύγκρουσης. Αυτήν τη στιγμή μερικά από τα χειρότερα αδιέξοδα των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή μπορούν να ξεπεραστούν με τη συγκατάθεση του Ιράν. Στη Συρία και στο Ιράκ, βεβαίως, αλλά και στον Λίβανο, στην Παλαιστίνη, και στο Αφγανιστάν.

«Τα γεράκια έχασαν»
«Οι Κασσάνδρες και τα γεράκια έχασαν στο θέμα του Ιράν», λέει ο Τρίτα Πάρσι, πρόεδρος του Εθνικού Ιρανο-Αμερικανικού Συμβουλίου (NIAC) και συγγραφέας του βιβλίου «Μια ζαριά - Η διπλωματία του Ομπάμα στο Ιράν» (Yale University Press, 2012). «Οι εχθροί της προσέγγισης έλεγαν ότι το Ιράν δεν θα τηρήσει τις δεσμεύσεις του. Λάθος. Η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (IAEA) έχει βεβαιώσει επανειλημμένα ότι τόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες όσο και το Ιράν έχουν κρατήσει μέχρι στιγμής τον λόγο τους.

Τα γεράκια έλεγαν ότι οι Ιρανοί μιλάνε μόνο για να κερδίσουν χρόνο. Πάλι λάθος. Και οι δύο πλευρές συζήτησαν με ειλικρίνεια. Αν οι Ιρανοί ήθελαν να διαπραγματευτούν, απλώς για να ξεφύγουν από τη διεθνή πίεση, είχαν την καλύτερη ευκαιρία να το κάνουν, όταν 47 γερουσιαστές των ΗΠΑ δεσμεύθηκαν εγγράφως ότι θα ανατρέψουν τη συμφωνία. Το Ιράν θα μπορούσε να φύγει από το τραπέζι. Αλλά δεν το έκανε», τονίζει ο Πάρσι.

Καθυστερεί
«Οι επικριτές έλεγαν ότι η συμφωνία καθυστερεί πάρα πολύ. Και σε αυτό έκαναν λάθος. Συμφωνίες για τον περιορισμό των όπλων χρειάζονται κατά μέσο όρο 1.120 ημέρες - περί τα τρία χρόνια. Οι διαπραγματεύσεις για τη συμφωνία-πλαίσιο με το Ιράν έχουν κρατήσει μόνο 1,5 χρόνο μέχρι σήμερα. Τέλος, τα γεράκια έλεγαν ότι το Ιράν δεν θα μπορούσε να επιτύχει μια συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, λόγω την αντίθεσης του ανώτατου ηγέτη, και λόγω της κρατικής ιδεολογίας του.

Και πάλι έκαναν λάθος. Ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ έχει κρατήσει ανοιχτή την πόρτα για τις συνομιλίες αν αυτές ωφελούν το εθνικό συμφέρον του Ιράν. Ενώ οι σκληροπυρηνικοί στην Ουάσιγκτον προσπαθούν να σκοτώσουν τη συμφωνία, οι σκληροπυρηνικοί στο Ιράν την παρουσιάζουν ως μια νίκη για τον εαυτό τους και για την ιδεολογία τους», καταλήγει ο Πάρσι.

«Μοντέρνα η χώρα»
«Ποια κυβέρνηση διαθέτει περισσότερους υπουργούς κατόχους διδακτορικών από αμερικανικά πανεπιστήμια από την κυβέρνηση του Μπαράκ Ομπάμα;», αναρωτιέται σε πρόσφατο άρθρο του στο Spiegel ο δημοσιογράφος Έριχ Φόλατ και απαντά: «Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν». Τακτικός επισκέπτης της χώρας και γνώστης των πολιτικών εξελίξεων που σημάδεψαν την πορεία της κατά τη διάρκεια της τελευταίας 35ετίας, ο Φόλατ ανακαλεί στη μνήμη του τον τρόπο με τον οποίο υποδέχτηκαν οι Ιρανοί τον ηγέτη της Ισλαμικής Επανάστασης Αγιατολάχ Χομεϊνί το 1979, έχοντας απηυδήσει από τη διακυβέρνηση του τελευταίου σάχη του Ιράν Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί.

Απογοητεύσεις
Την ίδια ώρα, ωστόσο, θυμάται και την απογοήτευση που διαδέχτηκε τον ενθουσιασμό των Ιρανών όταν διαπίστωσαν ότι στη θέση του σάχη είχε εγκατασταθεί μια αδίστακτη δικτατορία η οποία, στο όνομα της θεοκρατίας, κήρυξε τον πόλεμο στις ΗΠΑ και το Ισραήλ, τον «Μεγάλο» και τον «Μικρό Σατανά». Θυμάται επίσης την αμφιλεγόμενη εκλογική νίκη του Μαχμούτ Αχμαντινετζάντ το 2009 και την αιματηρή καταστολή των διαδηλώσεων διαμαρτυρίας που ακολούθησαν. Στη συνέχεια, όμως, έπειτα από την εκλογή του μετριοπαθούς Χασάν Ρουχανί το 2013 στην προεδρία, η κατάσταση άρχισε να αλλάζει, υποστηρίζει ο Γερμανός δημοσιογράφος, κάνοντας λόγο για σημαντική αύξηση των πιθανοτήτων για μια ουσιαστική επαναπροσέγγιση της Δύσης με το Ιράν.

Φιλοδυτικά αισθήματα
Σύμφωνα με τον Φόλατ, το σημερινό Ιράν απέχει παρασάγγας από την εντύπωση που έχουν οι περισσότεροι Δυτικοί για τη χώρα. Θεωρεί μάλιστα ότι, μετά το Ισραήλ, το Ιράν είναι η μοναδική χώρα της Μέσης Ανατολής όπου τα φιλοδυτικά αισθήματα είναι ιδιαίτερα ισχυρά. Στο Σιράζ και το Ισφαχάν, τις δύο πιο φιλελεύθερες πόλεις του Ιράν, σε μπαράκια και καφέ νεαρών επιχειρηματιών ακούγονται τραγούδια του Μπομπ Ντίλαν. Στους δρόμους κυκλοφορούν ζευγάρια πιασμένα χέρι χέρι και οι γυναίκες τραβούν το μαντήλι που καλύπτει το κεφάλι τους έως το σημείο που αποκαλύπτονται τα μαλλιά τους. Οι φοιτητές και οι φοιτήτριες ανέρχονται σε εκατοντάδες χιλιάδες, ενώ οι παράνομες δορυφορικές κεραίες προσφέρουν στους Ιρανούς τη δυνατότητα να παρακολουθούν την παγκόσμια επικαιρότητα και μέσα από τα μάτια της Δύσης.

Αμφισβητούν τους μουλάδες
Την ώρα που στο όμορο Ιράκ οι τζιχαντιστές του Ισλαμικού Κράτους σπέρνουν τον τρόμο στο όνομα του Αλλάχ, στο Ιράν ο ρόλος της θρησκείας έχει περιοριστεί. Τουλάχιστον μεταξύ των νέων. Πολλοί Ιρανοί θεωρούν τους μουλάδες διεφθαρμένους, με αποτέλεσμα τα μεγάλα εμπορικά κέντρα να προσελκύουν περισσότερο κόσμο από τα τζαμιά, σημειώνει ο Φόλατ. Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι η χώρα κινείται προς τη συνταγματική δημοκρατία καθώς ανώτατος ηγέτης δεν είναι ο εκλεγμένος πρόεδρος αλλά ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Την ίδια στιγμή εκατομμύρια Ιρανοί πλήττονται και από τον οικονομικό μαρασμό.

Το 2012 και το 2013 το ΑΕΠ συρρικνώθηκε σημαντικά, το ριάλ έχει χάσει μεγάλο ποσοστό της αξίας του έναντι του δολαρίου και ο πληθωρισμός είναι ιδιαίτερα υψηλός. Οι Ιρανοί είναι επίσης εξοργισμένοι εξαιτίας των πάμπολλων θανατικών καταδικών που επιβάλλονται, ενώ έντονη δυσφορία προκαλούν και οι περιορισμοί όσον αφορά την ελευθερία του Τύπου και τον πολιτισμό. Μέχρι σήμερα, ο λαός του Ιράν δεν έχει ακόμα στραφεί εναντίον του προέδρου του, αλλά για να μη συμβεί αυτό ο Ρουχανί πρέπει να προσφέρει κάτι που θα συμβάλει στη βελτίωση του βιοτικού του επιπέδου.

Τελική συμφωνία για τα πυρηνικά
Αυτό που χρειάζεται περισσότερο ο Ρουχανί, υποστηρίζει ο Φόλατ, είναι μια τελική συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Στην περίπτωση που συμβεί αυτό η ιρανική βιομηχανία θα μπορέσει ν' αναπτυχθεί, ενώ σχεδόν όλοι οι Ιρανοί θα αισθανθούν πως ο υπόλοιπος κόσμος αντιμετωπίζει την πατρίδα τους ως ισότιμο μέλος της παγκόσμιας κοινότητας και όχι σαν μια τριτοκοσμική χώρα. Η πολιτική τάξη του Ιράν κατάφερε να αναδείξει το ζήτημα των πυρηνικών σε θέμα που απασχολεί ιδιαίτερα όλους τους Ιρανούς οι οποίοι, ανεξάρτητα από τις πολιτικές τους πεποιθήσεις, θεωρούν την ανάπτυξη του πυρηνικού προγράμματος αναφαίρετο δικαίωμά τους.

«Πράξη ταπείνωσης»
Αν τελικά οι συνομιλίες για το Ιράν αποτύχουν, η Τεχεράνη θα κάνει λόγο για μια πράξη ταπείνωσης του ιρανικού λαού, επισημαίνει ο Φόλατ. Ταυτόχρονα θα επικαλεστεί την εθνική υπερηφάνεια για ν' αναγκάσει τους Ιρανούς να συνεχίσουν να ζουν μια δύσκολη, εξαιτίας της Δύσης, ζωή απομακρύνοντας το όποιο ενδεχόμενο επαναπροσέγγισης μεταξύ των δύο πλευρών. «Για περισσότερα από 30 χρόνια ζούμε αποκλεισμένοι, γεγονός που μας κάνει ανεξάρτητους και δυνατούς.

Η ιρανική κοινωνία έχει συνηθίσει τις κακουχίες, πιθανώς περισσότερο απ' ό,τι οι άνθρωποι στην Ελλάδα ή στην Ισπανία. Μπορούμε να βασιζόμαστε στην υπομονή του λαού μας. Εσείς;», είχε πει χαρακτηριστικά το 2012, μιλώντας στο Spiegel, ο πρώην υπουργός Εξωτερικών και νυν επικεφαλής του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν Αλί Ακμπάρ Σαλεχί.


ΠΗΓΗ: «Το Βήμα»