Λίγες, μέχρι στιγμής, οι μεταρρυθμίσεις του Ιταλού Πρωθυπουργού
Καθώς συμπληρώνει έναν χρόνο στην εξουσία, ο κεντροαριστερός Ρέντσι περιορίζεται σε μικρο-αντάρτικο εναντίον της γερμανικής ηγεμονίας στην Ευρώπη και με την κοινή γνώμη να τον στηρίζει ελέω της κατακερματισμένης αντιπολίτευσης

Έπειτα από επτά χρόνια οικονομικής κρίσης και τριάμισι χρόνια πολιτικών ανακατατάξεων με τρεις διαδοχικούς, μη εκλεγμένους, πρωθυπουργούς -Μάριο Μόντι, Ενρίκο Λέτα και Ματέο Ρέντσι- να χαιρετίζουν τη μετά Μπερλουσκόνι εποχή, η Ιταλία προσπαθεί αλλά δυσκολεύεται να εισέλθει σε τροχιά ανάκαμψης. Η πολλά υποσχόμενη κυβέρνηση του Δημοκρατικού Κόμματος (PD) υπό τον Ματέο Ρέντσι μετρά ήδη έναν χρόνο στην εξουσία. Ο 40χρονος Ιταλός Πρωθυπουργός δεσμεύεται να αλλάξει ριζικά τον τρόπο που λειτουργεί η χώρα. Και παρότι δείχνει να έχει μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης στο πλευρό του, δεν είναι λίγοι εκείνοι που αμφισβητούν την ικανότητά του να επανεκκινήσει τις μηχανές της τρίτης μεγαλύτερης οικονομίας της Ευρωζώνης.

Με τις μεταρρυθμίσεις να ακολουθούν ρυθμούς χελώνας, τη μηδενική ανάπτυξη, την ανεργία στο 13% και ένα χρέος-βουνό που ξεπερνά τα 2,1 τρισεκατομμύρια ευρώ, ο Ρέντσι επιδίδεται σε επικοινωνιακά «μικρο-αντάρτικα» κατά της γερμανικής λιτότητας αλλά ο χρόνος περνάει και τα προβλήματα συσσωρεύονται. Ο ίδιος δηλώνει αυτάρεσκα ότι βρίσκεται «στα μισά του πρώτου ημιχρόνου» τη στιγμή που ευνοείται από μια κατακερματισμένη και αποδυναμωμένη αντιπολίτευση.

Συρρίκνωση παραγωγής
Στη διάρκεια των κυβερνήσεων που διαδέχθηκαν τον Σίλβιο Μπερλουσκόνι μετά την παραίτησή του τον Νοέμβριο του 2011, η βιομηχανική παραγωγή συρρικνώθηκε κατά 8%, η ανεργία αυξήθηκε στο 13,4% και μεταξύ των νέων αγγίζει το 43,9%, οι καταναλωτικές δαπάνες μειώθηκαν κατά 7% και το δημόσιο χρέος έχει πια ξεπεράσει το 130% του ΑΕΠ. Έκθεση για την πορεία της ιταλικής οικονομίας, που δόθηκε πρόσφατα στη δημοσιότητα από τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), κάνει λόγο για ανάπτυξη της τάξης του 0,4% το 2015, η οποία μπορεί να φτάσει και στο 0,6% εφόσον η κυβέρνηση Ρέντσι ολοκληρώσει τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις, λαμβάνοντας μεταξύ άλλων μέτρα για την καταπολέμηση της διαφθοράς. Αν η Ιταλία το πετύχει αυτό, θα είναι η πρώτη χρονιά ανάπτυξης έπειτα από τρία χρόνια ύφεσης. Λίγο μετά την ανάληψη της εξουσίας από τον Ρέντσι, τον Φεβρουάριο του 2014, ο ίδιος δεσμεύθηκε να εφαρμόσει άμεσα ριζικές μεταρρυθμίσεις στο φορολογικό, δικαστικό και γραφειοκρατικό σύστημα.

Αργό και άτολμο το «βήμα-βήμα»
Ωστόσο, η ιστοσελίδα Passo Dopo Passo («βήμα-βήμα») που καταγράφει την πορεία των αλλαγών στην Ιταλία και την οποία εισήγαγε ο Ρέντσι λίγους μήνες αφού έγινε πρωθυπουργός, δεν παρουσιάζει ιδιαίτερη δραστηριότητα - και σίγουρα η πρόοδος που έχει σημειωθεί είναι πολύ μακριά από τον διακηρυγμένο στόχο του Ιταλού Πρωθυπουργού να περνάει «μία μεταρρύθμιση τον μήνα». Μία από τις πολυαναμενόμενες αλλά ταυτόχρονα αμφιλεγόμενες μεταρρυθμίσεις που κατάφερε να περάσει ο Ρέντσι είναι ο νόμος για τις αλλαγές στην εργασιακή νομοθεσία (Jobs Act), η εφαρμογή του οποίου ξεκίνησε από την 1η Μαρτίου. Η ιταλική κυβέρνηση και οι Βρυξέλλες ευελπιστούν ότι με τον νέο νόμο θα τονωθεί η οικονομία, δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας. Ωστόσο οι αντιδράσεις, κυρίως μεταξύ της παραδοσιακής Αριστεράς, είναι έντονες, υποστηρίζοντας ότι ο νόμος ευνοεί τους εργοδότες αφού καθιστά πιο εύκολο γι' αυτούς να προχωρούν σε απολύσεις.

Νεαροί υπουργοί
«Δεν πιστεύω ότι ο Ρέντσι πίστευε ότι θα υλοποιούσε όλες τις μεταρρυθμίσεις που υποσχέθηκε μέσα σε έναν χρόνο. Αυτό που πέτυχε ήταν να παρουσιάσει μια νέα εικόνα, να αλλάξει την εικόνα της Ιταλίας και πιθανώς τη φήμη της», είπε στο «Βήμα» ο Φεντερίκο Αρτζεντιέρι, καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας και Διεθνούς Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Τζον Κάμποτ στη Ρώμη. «Επέφερε αλλαγές και από ηλικιακή άποψη αλλά και από άποψη ισότητας των φύλων. Προτού ο Πάολο Τζεντιλόνι αντικαταστήσει τη Φεντερίκα Μογκερίνι στο αξίωμα του Υπουργού Εξωτερικών, η κυβέρνηση είχε οκτώ άνδρες και οκτώ γυναίκες. Επιπλέον, η μέση ηλικία των υπουργών είναι περίπου 20 χρόνια μικρότερη σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη κυβέρνηση. Αυτό είναι επιτυχία από μέρους του Ρέντσι. Επιτυχία είναι και η τοποθέτηση της Μογκερίνι στο αξίωμα της επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας. Μπορεί να μην είναι η σπουδαιότερη διπλωμάτης στην Ιστορία, αλλά η τοποθέτησή της εκεί είναι σημαντική.

Ο Ρέντσι την ήθελε εκεί και το πέτυχε. Και ο νέος Πρόεδρος της Δημοκρατίας Σέρτζιο Ματαρέλα μπορεί να μην είναι ευρέως γνωστός αλλά από πολλές απόψεις είναι ισχυρός. Ο αδελφός του, Πιερσάντι, δολοφονήθηκε από τη Μαφία το 1980 και η εκλογή του Ματαρέλα στο αξίωμα του Προέδρου της Δημοκρατίας συνιστά ακόμη μία επιτυχία. Ωστόσο, σε άλλους τομείς δεν έχουν γίνει και πολλά. Υπάρχουν ακόμη πολλές μεταρρυθμίσεις που μένει να ολοκληρωθούν, αλλά θα έκρινα θετικά τον πρώτο χρόνο πρωθυπουργίας του Ρέντσι», συνέχισε ο καθηγητής Αρτζεντιέρι.

«Είναι μεν πολιτικός αλλά όχι ηγέτης»
«Ο Ματέο Ρέντσι έδωσε πολλές ενδιαφέρουσες υποσχέσεις αλλά δεν προχώρησε σε αρκετές επιτυχημένες μεταρρυθμίσεις», είπε στο «Βήμα» ο Τζιανφράνκο Πασκουίνο, επίτιμος καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια και καθηγητής στη Σχολή Προωθημένων Διεθνών Σπουδών του Πανεπιστημίου Johns Hopkins στην Μπολόνια. «Μια σημαντική μεταρρύθμιση που είχε καθυστερήσει είναι αυτή στα εργασιακά. Πρόκειται για ένα στοίχημα ή ακόμη και ένα ρίσκο που ελπίζουμε να επιτύχει γιατί, αν η αγορά εργασίας γίνει πιο ευέλικτη, τότε ίσως δημιουργηθούν περισσότερες θέσεις εργασίας», σχολίασε ο καθηγητής Πασκουίνο.

Χώρα σε κρίση
Η ανεργία αγγίζει το 13,4%. Η Ιταλία έχει, μετά την Ελλάδα, το δεύτερο μεγαλύτερο ποσοστό νέων εκτός απασχόλησης, εκπαίδευσης ή κατάρτισης - οι λεγόμενοι NEET (NEET - «Νot in Εmployment, Εducation or Τraining»). Η Ιταλία βρίσκεται πίσω και στον τομέα της τεχνολογίας. Ο αριθμός των μηχανικών και των επιστημόνων που αποφοιτούν κάθε χρόνο είναι σχετικά χαμηλός και από αυτούς πολλοί αναγκάζονται να φύγουν στο εξωτερικό.

Απολύουν για να... προσλάβουν
Ο νόμος Ρέντσι για τα εργασιακά, ο οποίος αλλάζει το καθεστώς που ίσχυε από τη δεκαετία του 1970, είναι πολύ πιο άκαμπτος από πολλούς στην Ευρώπη. Η κυβέρνηση ελπίζει ότι με το να γίνει πιο εύκολο για τους εργοδότες να προσλάβουν και να απολύσουν υπαλλήλους θα μειωθεί η ανεργία και θα βελτιωθεί η κατάσταση της οικονομίας. Τα εργατικά συνδικάτα αντέδρασαν έντονα στην αλλαγή του άρθρου 18 που ως πρόσφατα προστάτευε τους υπαλλήλους από την άδικη απόλυση.

Η διαφθορά πανταχού παρούσα
Η Ιταλία είναι μία από τις πιο διεφθαρμένες χώρες στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της Διεθνούς Διαφάνειας για το 2014, Ιταλία, Ελλάδα, Βουλγαρία και Ρουμανία βαθμολογούνται με 43 στα 100 και βρίσκονται στον «πάτο» της λίστας της διαφθοράς στην Ε.Ε. και στη Δυτική Ευρώπη.

Από το 2008 σε στασιμότητα
Η Ιταλία είναι το μοναδικό κράτος της Δυτικής Ευρώπης που δεν σημείωσε καμία πρόοδο από το 2008, όταν ξεκίνησε η οικονομική κρίση. Το τρίτο τρίμηνο του 2014 το ΑΕΠ της Ισπανίας συρρικνώθηκε κατά 0,1%, ενώ από το τρίτο τρίμηνο του 2011 η Ιταλία σημείωνε μηδενική ή αρνητική ανάπτυξη σε κάθε τρίμηνο.

Ξεφουσκώνει ο Γκρίλο
Με τη φούσκα του λαϊκιστικού, «μετα-ιδεολογικού», αντιευρωπαϊκού και ενίοτε ξενοφοβικού Κινήματος 5 Αστέρων (M5S) του πρώην κωμικού Μπέπε Γκρίλο να ξεφουσκώνει αργά και σταθερά (στις ευρωεκλογές απέσπασε το 21,2%, ποσοστό κάτω του προσδοκωμένου), η Ιταλία γυρνάει στα παλιά της γνώριμα: το Φόρτσα Ιτάλια του Μπερλουσκόνι και οι άλλοι. Αυτήν τη φορά από τη θέση της αντιπολίτευσης. Μιας αντιπολίτευσης που δεδομένης της ηλικιακής και ηθικής παρακμής του Μπερλουσκόνι αλλά και της διασκορπισμένης Αριστεράς εμφανίζεται πολύ αδύναμη για να μπορέσει να απειλήσει τον Ρέντσι.

Θεωρητικά, λοιπόν, ο Ιταλός Πρωθυπουργός θα έπρεπε να έχει την ευχέρεια να προχωρήσει στην πλήρη εφαρμογή της μεταρρυθμιστικής του ατζέντας. Το Φόρτσα Ιτάλια μέχρι πρότινος δήλωνε ότι θα υποστήριζε τον Ρέντσι στην προσπάθειά του για μεταρρυθμίσεις (υπαναχώρησε όταν ο Μπερλουσκόνι «θύμωσε» που ο Ρέντσι δεν τον συμβουλεύτηκε στο θέμα της εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας). Οπότε εκτός από το MS5, η σκληροπυρηνική αντιπολίτευση απαρτίζεται από την ξενοφοβική Λέγκα του Βορρά, το κόμμα «Αριστερά Οικολογία Ελευθερία» και τους εθνικιστές «Αδελφούς της Ιταλίας». Από αυτούς μόνο το MS5 και η Λέγκα του Βορρά συγκεντρώνουν κάποιο αξιόλογο ποσοστό. «Κανείς από αυτούς δεν συνιστά απειλή για τον Ρέντσι», είπε στο «Βήμα» ο καθηγητής Φεντερίγκο Αρτζεντιέρι.

ΠΗΓΗ: «Το Βήμα»