Εκ βαθέων συνέντευξη του τελευταίου ηγέτη της ΕΣΣΔ Μιχαήλ Γκορμπατσόφ
Ο Γκορμπατσόφ μίλησε για τους κινδύνους της επιδείνωσης των σχέσεων Ρωσίας και Δύσης, προβλέποντας ότι υπάρχει κίνδυνος να γίνουν πολύ χειρότερα τα πράγματα

Σε μια εκ βαθέων συνέντευξη που έδωσε στο γερμανικό περιοδικό «Der Spiegel», ο τελευταίος ηγέτης της Σοβιετικής Ένωσης Μιχαήλ Γκορμπατσόφ μίλησε για τους κινδύνους της επιδείνωσης των σχέσεων Ρωσίας και Δύσης, προβλέποντας ότι υπάρχει κίνδυνος να γίνουν πολύ χειρότερα τα πράγματα. «Βλέπω όλα τα σημάδια ενός νέου Ψυχρού Πολέμου» στην κρίση της Ουκρανίας, είπε. Ο 83χρονος Γκορμπατσόφ έχει κάνει πρόσφατα τρεις σοβαρές εγχειρήσεις - στη σπονδυλική στήλη, στον προστάτη και στην καρωτίδα. Θα κάνει σύντομα μία τέταρτη. Η φαρμακευτική αγωγή έχει αλλάξει το πρόσωπό του και δεν θέλει να φωτογραφηθεί. «Μοιάζω με μπουλντόγκ τώρα», είπε. Το «Spiegel» γράφει ότι δεν συμφωνεί, και ότι βλέπει τον ιστορικό ηγέτη «πιο μαχητικό παρά ποτέ».

Déjà vu
«Spiegel»: Συμβάλατε όσο λίγοι στον τερματισμό του Ψυχρού Πολέμου. Τώρα επιστρέφει ως αποτέλεσμα της κρίσης της Ουκρανίας. Πόσο επώδυνο είναι αυτό;
Γκορμπατσόφ: Έχω την αίσθηση του déjà vu.. Ισως αυτό να σας δώσει καλό τίτλο γι' αυτήν τη συνέντευξη: Φαίνεται σαν να επαναλαμβάνονται όλα. Υπήρξε μια εποχή που χτίστηκε ένα τείχος και μια εποχή που γκρεμίστηκε. Δεν είμαι ο μόνος που πρέπει να ευχαριστήσετε για το γεγονός ότι αυτό το τείχος δεν υπάρχει πια. Η Ostpolitik (ανατολική πολιτική) του (πρώην καγκελαρίου) Βίλι Μπραντ ήταν σημαντική, όπως ήταν και οι διαδηλώσεις στην Ανατολική Ευρώπη. Τώρα, νέα τείχη χτίζονται και η κατάσταση απειλεί να κλιμακωθεί. Βλέπω πραγματικά όλα τα σημάδια ενός νέου Ψυχρού Πολέμου. Τα πράγματα θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε έκρηξη ανά πάσα στιγμή, αν δεν δράσουμε. Η απώλεια της εμπιστοσύνης είναι καταστροφική. Η Μόσχα δεν εμπιστεύεται πλέον τη Δύση και η Δύση δεν εμπιστεύεται πια τη Μόσχα. Αυτό είναι τρομερό.

«Spiegel»: Πιστεύετε ότι είναι δυνατόν να υπάρξει άλλος ένας μεγάλος πόλεμος στην Ευρώπη;
Γκορμπατσόφ: Δεν θα έπρεπε καν να σκεφτόμαστε ένα τέτοιο σενάριο. Ένας τέτοιος πόλεμος σήμερα θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε έναν πυρηνικό πόλεμο. Αλλά οι δηλώσεις και από τις δύο πλευρές και η προπαγάνδα με οδηγούν να φοβάμαι το χειρότερο. Αν η μία πλευρά χάσει την ψυχραιμία της σε αυτήν την εκρηκτική ατμόσφαιρα, τότε δεν θα επιβιώσουμε τα επόμενα χρόνια.

«Spiegel»: Δεν υπερβάλλετε κάπως τα πράγματα;
Γκορμπατσόφ: Δεν λέω τέτοια πράγματα ελαφρά τη καρδία. Είμαι ένας άνθρωπος με συνείδηση. Αλλά αυτή είναι, πραγματικά, η κατάσταση. Ανησυχώ αληθινά και βαθιά.

To ρωσικό στρατιωτικό δόγμα
«Spiegel»: Το νέο ρωσικό στρατιωτικό δόγμα περιγράφει την ανατολική επέκταση και την «ενίσχυση των επιθετικών δυνατοτήτων του ΝΑΤΟ» ως μίαν από τις κύριες απειλές που αντιμετωπίζει η Ρωσία. Συμφωνείτε;
Γκορμπατσόφ: Η προς ανατολάς επέκταση του ΝΑΤΟ έχει καταστρέψει την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας, όπως ορίστηκε στο Ελσίνκι το 1975. Η ανατολική επέκταση ήταν μια στροφή 180 μοιρών, ακύρωση της απόφασης του Χάρτη των Παρισίων του 1990, όταν όλα τα ευρωπαϊκά κράτη αποφασίσαμε από κοινού να βάλουμε τέλος, για τα καλά, στον Ψυχρό Πόλεμο. Ρωσικές προτάσεις, όπως εκείνη του πρώην προέδρου Ντμίτρι Μεντβέντεφ, ότι θα πρέπει να καθίσουμε μαζί και να εργαστούμε για μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας, αγνοήθηκαν αλαζονικά από τη Δύση. Βλέπουμε τώρα τα αποτελέσματα.

«Spiegel»: Η σύγκρουση στην Ουκρανία είναι κάτι προσωπικό για εσάς - και όχι μόνο για πολιτικούς λόγους.
Γκορμπατσόφ: Ναι, είμαι κατά το ήμισυ Ουκρανός. Η μητέρα μου και η γυναίκα μου η Ραΐσα ήταν Ουκρανές. Μίλησα τις πρώτες μου λέξεις στα ουκρανικά, και τα πρώτα τραγούδια που άκουσα ήταν ουκρανικά. Η νότια ρωσική περιοχή της Σταυρούπολης, απ' όπου κατάγομαι και όπου κάποτε υπηρέτησα ως επικεφαλής του κόμματος, είχε συμμαχήσει κατά τη σοβιετική περίοδο με το Ντονέτσκ της ανατολικής Ουκρανίας, όπου αυτός ο φοβερός πόλεμος μαίνεται σήμερα. Τότε προσφέραμε αμοιβαία βοήθεια ο ένας στον άλλον. Ήμασταν φίλοι και ζούσαμε σε ένα κράτος. Παρ' όλα αυτά, ακόμη και σήμερα έχω φίλους και συγγενείς στην Ουκρανία - όπως και οι περισσότεροι Ρώσοι.

Στάλιν, γκλάσνοστ και περεστρόικα
«Spiegel»: Ως γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος, αγωνιστήκατε για την γκλάσνοστ και την περεστρόικα. Πιστεύετε ότι αυτά έχουν ερειπωθεί υπό τον Πούτιν;
Γκορμπατσόφ: Έχω μια εντελώς διαφορετική άποψη. Η γκλάσνοστ δεν είναι νεκρή, ούτε η δημοκρατία. Μια νέα γενιά έχει μεγαλώσει στη Ρωσία κάτω από εντελώς διαφορετικές συνθήκες - και είναι πολύ πιο ελεύθερη από ό,τι στη Σοβιετική Ένωση. Το ρολόι δεν μπορεί πλέον να γυρίσει πίσω. Τίποτα δεν έχει ερειπωθεί.

«Spiegel»: Από την προ-Γκορμπατσόφ εποχή στη Σοβιετική Ένωση. Υπάρχουν και πάλι όρια στην ελευθερία της γνώμης και του Τύπου, και οι εκλογές δεν είναι ελεύθερες.
Γκορμπατσόφ: Τότε έχουμε την ίδια άποψη για τα πράγματα. Από τότε, έχω γεράσει, και έχω ένα μακρύ ταξίδι πίσω μου. Οταν έγινα μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος, έγραψα ένα δοκίμιο με τίτλο: «Ο Στάλιν, η δόξα μας στον πόλεμο, ο Στάλιν μας εμπνέει, εμάς τη νεολαία». Σήμερα υποστηρίζω εκείνους που αγωνίζονται κατά της λατρείας του Στάλιν.

«Spiegel»: Ο Πούτιν περιορίζει την δημοκρατία, αλλά η πλειοψηφία εξακολουθεί να εμφανίζεται ικανοποιημένη με την ηγεσία του. Γιατί;
Γκορμπατσόφ: Όταν ο Πούτιν μετακόμισε στο Κρεμλίνο, βρέθηκε με μια δύσκολη κληρονομιά. Υπήρχε χάος παντού. Η οικονομία είχε γονατίσει, ολόκληρες περιοχές ήθελαν να αποσχισθούν. Η Ρωσία ήταν υπό αποσύνθεση. Ο Πούτιν σταμάτησε αυτήν τη διαδικασία και αυτό θα παραμείνει το μεγαλύτερο επίτευγμα της θητείας του. Ακόμη και αν ο Πούτιν δεν είχε καταφέρει να επιτύχει οτιδήποτε άλλο, πάντα θα πιστώνεται με αυτό. Αλλά ναι, μερικές φορές καταφεύγει σε αυταρχικές μεθόδους. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο ήμουν αντίθετος σε μια τρίτη θητεία του στην προεδρία.

Η πτώση του ρουβλίου
«Spiegel»: Με την οικονομία στα πρόθυρα της ύφεσης και το ρούβλι να καταρρέει, νομίζετε ότι υπάρχει κάποια πιθανότητα να αλλάξει πορεία ο Πούτιν;
Γκορμπατσόφ: Δεν χρειάζεται να φοβάται, γιατί είναι ακόμα πολύ δημοφιλής.

«Spiegel»: Τον Νοέμβριο, κατά τη διάρκεια της παρουσίασης του νέου βιβλίου σας, είπατε ότι ο Πούτιν πάσχει από μια ασθένεια που δεν σας ήταν ξένη όταν ήσασταν στο Κρεμλίνο: την υπερβολική αυτοπεποίθηση. Ο Πούτιν, είπατε, βλέπει τον εαυτό του σαν δεύτερο θεό.
Γκορμπατσόφ: Ίσως να πιστεύει πως είναι ίσος με τον Θεό (γέλια). Φυσικά ο Πούτιν δεν είναι θεός. Αλλά εκείνοι που φέρουν την ευθύνη πρέπει επίσης να είναι αποφασισμένοι και ικανοί να λαμβάνουν αποφάσεις - με άλλα λόγια, να έχουν μια υγιή αυτοπεποίθηση.

Ο «καταστροφέας» της ΕΣΣΔ
«Spiegel»: Σας ενοχλεί που πολλοί στη χώρα σας σας βλέπουν σαν τον άνθρωπο που κατέστρεψε τη Σοβιετική Ένωση;
Γκορμπατσόφ: Πολλοί σήμερα γνωρίζουν ότι αυτό δεν είναι αλήθεια. Δυστυχώς, ακούω ακόμα τέτοια υπονοούμενα και από τον Πρόεδρο Πούτιν, για να μη μιλήσω για τους λεγόμενους πατριώτες, που θα ήθελαν να σύρουν εμένα και το Κομμουνιστικό Κόμμα στο δικαστήριο με την κατηγορία της εσχάτης προδοσίας.

«Spiegel»: Θα ήταν καλύτερα αν η Σοβιετική Ένωση είχε παραμείνει άθικτη;
Γκορμπατσόφ: Σίγουρα. Η γρήγορη κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης είναι επίσης μέρος της βαθύτερης αιτίας για την τρέχουσα σύγκρουση στην Ουκρανία.

«Spiegel»: Δεν ήταν η Αμερική ο νικητής του Ψυχρού Πολέμου;
Γκορμπατσόφ: Θα ήταν η Αμερική σε θέση να επιτύχει αυτές τις μαζικές αλλαγές χωρίς τη Μόσχα, χωρίς εμάς; Όχι! Δείξαμε εκείνη την εποχή τι είναι δυνατόν αν εργαστούμε από κοινού: Λύσαμε περιφερειακές συγκρούσεις, επιτύχαμε την επανένωση της Γερμανίας, την απόσυρση των σοβιετικών στρατευμάτων από την Ανατολική Ευρώπη, τον πυρηνικό αφοπλισμό. Δυστυχώς, η Αμερική, στη συνέχεια, άρχισε να χτίζει μια παγκόσμια αυτοκρατορία, μια μέγα-αυτοκρατορία.

O ρόλος της Γερμανίας
«Spiegel»: Είστε απογοητευμένος από τους Γερμανούς;
Γκορμπατσόφ: Πολλοί στη Γερμανία φαίνεται να θέλουν να συμμετάσχουν στη νέα διαίρεση της Ευρώπης. Είναι ίσως καλύτερα αν σταματήσω εδώ. Μη με προκαλείτε άλλο. Είμαι Ρώσος και δεν μπορώ να πω πάρα πολλά για τις εσωτερικές υποθέσεις της Γερμανίας.

«Spiegel»: Πώς θα έμοιαζε μια λύση σε αυτήν την κρίση;
Γκορμπατσόφ: Άμεση κατάπαυση του πυρός, που θα την ακολουθούσε μια διεθνής προσπάθεια για την ανοικοδόμηση των κατεστραμμένων περιοχών. Εάν είναι απαραίτητο, θα πρέπει να καλέσουμε τον Μπίσμαρκ και πάλι. Είχε πει ότι η Γερμανία δεν πρέπει ποτέ να κάνει πόλεμο με τη Ρωσία. Η Γερμανία έχει ήδη δοκιμάσει μία φορά κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου να επεκτείνει τη σφαίρα επιρροής της στην Ανατολή. Ποια διδάγματα χρειάζεται ακόμη; Δεν έχουν ξεχαστεί στη χώρα μου: η μαζική καταστροφή, οι γυναίκες που περίμεναν άνδρες και γιους που δεν γύρισαν ποτέ. Είναι καλό που οι λαοί μας έχουν συμφιλιωθεί.

«Spiegel»: Είστε ένας ευτυχισμένος άνθρωπος σήμερα;
Γκορμπατσόφ: Έγραψα πριν από μερικά χρόνια ότι δεν υπάρχουν πραγματικά ευτυχισμένοι μεταρρυθμιστές. Δεν ήμουν στα καλύτερα κέφια εκείνη την εποχή και επέτρεψα στον εαυτό μου να παρασυρθεί κάπως με αυτήν την πρόταση. Ναι, όταν κοιτάζω πίσω, είμαι ένας ευτυχισμένος άνθρωπος. Η αντιμετώπιση μεγάλων έργων και η ηγεσία ενός σημαντικού κράτους ήταν, φυσικά, μεγάλα πράγματα.

ΠΗΓΗ: Το Βήμα