Οι Αμερικανοί έχουν πολλά να αποκομίσουν διατηρώντας καλές σχέσεις με την Κούβα
Η εξομάλυνση των σχέσεων καλωσορίστηκε τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Κούβα. Άλλωστε πρόσφατη δημοσκόπηση είχε βρει ότι λιγότερο από το 20% των Αμερικανών ήταν αντίθετοι προς τέτοιο ενδεχόμενο

Επί χρόνια οι σκληροπυρηνικοί απέναντι στην Κούβα συμβούλευαν τον εκάστοτε Αμερικανό Πρόεδρο «να διατηρήσει τη σκληρή γραμμή προς την Αβάνα και όπου να 'ναι οι Κάστρο πέφτουν». Αυτή ακριβώς η συμβουλή απευθύνθηκε προς τους εννέα προηγούμενους Προέδρους, τους Τζον Κένεντι, Λίντον Τζόνσον, Ρίτσαρντ Νίξον, Τζέραλντ Φορντ, Τζίμι Κάρτερ, Ρόναλντ Ρίγκαν, Τζορτζ Μπους πατέρα, Μπιλ Κλίντον, Τζορτζ Μπους υιό. Ώσπου ο Μπαράκ Ομπάμα, ο δέκατος στη σειρά, αμέσως μετά την εκλογή του για δεύτερη θητεία στον Λευκό Οίκο στα τέλη του 2012, κάλεσε τους συμβούλους του και τους ζήτησε «μεγαλεπήβολες ιδέες», κυρίως όσον αφορούσε δύο μακροχρόνιους εχθρούς των ΗΠΑ, την Κούβα και το Ιράν.

Οι «γέφυρες» και οι επαφές
Αρχές του 2013 μπήκαν μπρος οι «γέφυρες» της μυστικής διπλωματίας με την Κούβα. Στην πρώτη συνομιλία που είχε ο Ομπάμα με τον άρτι διορισθέντα Υπουργό Εξωτερικών Τζον Κέρι ανέλυσαν τη δυσαρέσκειά τους με την ώς τότε αμερικανική πολιτική προς την Αβάνα. Τον Ιούνιο του 2013 πραγματοποιήθηκε η πρώτη μυστική συνάντηση μεταξύ Αμερικανών και Κουβανών αξιωματούχων. Οι περισσότερες από τις συνολικά εννέα παρόμοιες συναντήσεις πραγματοποιήθηκαν στον Καναδά (για λόγους μυστικότητας). Στις αρχές του 2014 μπήκε ένα «βαρύ πυροβολικό» στη μυστική αυτή διπλωματία: ο Πάπας Φραγκίσκος, ο πρώτος λατινοαμερικανικής καταγωγής ποντίφικας, που χαίρει σεβασμού τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Κούβα. Γι' αυτό μερικές μυστικές συναντήσεις Αμερικανών και Κουβανών διαπραγματευτών έλαβαν χώραν στην Αβάνα.

Το 45λεπτο διάλειμμα
Οι διαβουλεύσεις κορυφώθηκαν με ένα 45λεπτο τηλεφώνημα ανάμεσα στον Ομπάμα και τον Ραούλ Κάστρο την Τρίτη - ήταν η πρώτη φορά που Αμερικανός και Κουβανός Πρόεδρος συνομίλησαν από το 1959. Την περασμένη Τετάρτη οι δύο Πρόεδροι ανακοίνωσαν ταυτόχρονα την εξομάλυνση των σχέσεων σε Ουάσιγκτον και Αβάνα. Το τάιμινγκ είναι επωφελές και για τους δύο. Ο μεν Ομπάμα φροντίζει την υστεροφημία του, ο δε Κάστρο προσπαθεί να τονώσει την οικονομία της Κούβας που πλήττεται λόγω οικονομικών δυσκολιών στους «χρηματοδότες» της, τη Βενεζουέλα και τη Ρωσία. Η εξομάλυνση των σχέσεων καλωσορίστηκε τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Κούβα. Άλλωστε πρόσφατη δημοσκόπηση είχε βρει ότι λιγότερο από το 20% των Αμερικανών ήταν αντίθετοι προς τέτοιο ενδεχόμενο.

Σκληροπυρηνικοί
Πιο σκληροπυρηνικοί είναι οι 1,5 εκατομμύριο Κουβανοαμερικανοί και οι ιέρακες, κυρίως Ρεπουμπλικανοί αλλά όχι μόνο, του Κογκρέσου. Από τους Κουβανοαμερικανούς, οι γηραιότεροι, που έφυγαν από την Κούβα αμέσως μετά την ανάληψη της εξουσίας από τον Φιντέλ Κάστρο, παραμένουν αντίθετοι προς την προσέγγιση με την Αβάνα. Οι νεότεροι, που εγκατέλειψαν το νησί πιο πρόσφατα ή γεννήθηκαν στις ΗΠΑ, είναι θετικοί. Το νέο, κατά πλειοψηφία Ρεπουμπλικανικό, Κογκρέσο δεν θα κατορθώσει να αντιστρέψει τη διαδικασία εξομάλυνσης των σχέσεων. Δεν θα άρει βεβαίως το εμπάργκο, αλλά αυτό το αντιπαρέρχεται ο Ομπάμα με μεμονωμένα μέτρα. Θα μπορούσε να μπλοκάρει τα χρήματα για την ίδρυση αμερικανικής πρεσβείας στην Αβάνα ή τον διορισμό του Αμερικανού πρέσβη αλλά ο Ομπάμα έχει τη δυνατότητα να ασκήσει βέτο. Επίσης, οι Ρεπουμπλικανοί ιέρακες θα δεχθούν πίεση από Αμερικανούς επιχειρηματίες, αγρότες, ταξιδιωτικά γραφεία, πετρελαιοπαραγωγούς και όσους εισάγουν πούρα και ρούμι που επιθυμούν να ξεκινήσουν δουλειές με την Κούβα.

Οι αλλαγές
Αμέσως μετά την αποκαστάσταση των διπλωματικών σχέσεων η Ουάσιγκτον θα επιτρέψει τα ταξίδια Αμερικανών και τη δραστηριοποίηση αμερικανικών επιχειρήσεων στην Κούβα (παρακάμπτοντας, ελέω προεδρικών εξουσιών, την απαγόρευση του Κογκρέσου και στα δύο). Επίσης θα ξεκινήσει η χρήση αμερικανικών πιστωτικών καρτών στο νησί, θα ενισχυθεί η χαμηλή διείσδυση του Internet στους Κουβανούς χάρη σε αμερικανικές εταιρείες τηλεπικοινωνιών και οι Κουβανοί των ΗΠΑ θα μπορούν να στέλνουν εμβάσματα ώς 2.000 δολάρια το τρίμηνο (από 500 δολάρια που είναι το αντίστοιχο ανώτατο ποσό σήμερα).
Η Ουάσιγκτον είχε αναγνωρίσει αρχικά την κυβέρνηση του Φιντέλ Κάστρο που ανέτρεψε τον δικτάτορα Μπατίστα το 1959 αλλά διέκοψε τις διπλωματικές σχέσεις το 1961, όταν το επαναστατικό κομμουνιστικό καθεστώς της Κούβας κρατικοποίησε όλες τις αμερικανικές επιχειρήσεις στο νησί. Οι ΗΠΑ επέβαλαν το εμπάργκο στην Κούβα το 1962.

Ξεπάγωμα σχέσεων
Καλά ενημερωμένοι Αμερικανοί αναλυτές, όπως ο Τζορτζ Φρίντμαν του κέντρου αναλύσεων Stratfor, βλέπουν άλλη μία εξέλιξη στον ορίζοντα: το ξεπάγωμα των σχέσεων ΗΠΑ - Βενεζουέλας. Η πιο σημαντική ανακοίνωση είναι ότι θα αρχίσουν πολιτικές συζητήσεις, στο πιο υψηλό επίπεδο, για την αποκατάσταση επίσημων διπλωματικών σχέσεων ΗΠΑ- Κούβας, οι οποίες ήταν ανύπαρκτες από το 1961. Αμερικανοί και Κουβανοί θα έχουν συναντήσεις τους επόμενους μήνες, και θα εργαστούν προς την κατεύθυνση της ίδρυσης πρεσβειών στην Αβάνα και στην Ουάσιγκτον. Επιπλέον, οι ΗΠΑ θα χαλαρώσουν αμέσως κάποιες κυρώσεις για το εμπόριο και τα ταξίδια στην Κούβα. Ο Μπαράκ Ομπάμα ανακοίνωσε χαλάρωση περιορισμών στις οικονομικές συναλλαγές, άρση εμποδίων για τα ταξίδια πολιτών των ΗΠΑ στην Κούβα, και εξαγωγές ορισμένων προϊόντων στον κουβανικό ιδιωτικό τομέα.

Σταδιακό άνοιγμα
Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ θα επανεξετάσει και τον χαρακτηρισμό της Κούβας ως κράτους-σπόνσορα της τρομοκρατίας. Ο Ομπάμα έχει τη νομική εξουσία να εφαρμόσει αμέσως τα μέτρα που ανήγγειλε, αν και το ζήτημα της επίσημης άρσης του εμπάργκο είναι στη δικαιοδοσία του, Ρεπουμπλικανικού, Κογκρέσου. Όλες μαζί, πάντως, αυτές οι ανακοινώσεις σηματοδότούν σαφώς το σταδιακό άνοιγμα της Κούβας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Αβάνα έχει να κερδίσει πολλά από την έναρξη μιας τέτοιας διαδικασίας, ειδικά σε μια στιγμή που ο περιφερειακός σύμμαχός της, η Βενεζουέλα, αντιμετωπίζει σοβαρή οικονομική και πολιτική αστάθεια.
Η Κούβα φοβάται ότι η κατάρρευση της οικονομίας της Βενεζουέλας θα απειλήσει μιαν από τις κύριες πηγές χρηματοδότησης του νησιού, και τις αποστολές φτηνού πετρελαίου. Ένα ενδιαφέρον ερώτημα είναι, λοιπόν, πώς η πολλά υποσχόμενη προσέγγιση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κούβας μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά της Βενεζουέλας, του πιο σημαντικού συμμάχου της Κούβας στη Λατινική Αμερική.

Ο ρόλος του πετρελαίου
Ενώ η προσέγγιση της Κούβας με τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορεί να αλλάξει άμεσα τη σχέση του Καράκας με την Αβάνα, τα αυξανόμενα προβλήματα στην οικονομία της Βενεζουέλας, και η προοπτική αναταραχής εκεί μπορεί να οδηγήσει τη Βενεζουέλα να θεωρήσει τη βελτίωση των σχέσεων Κούβας - ΗΠΑ ως μακροπρόθεσμη απειλή. Και ίσως την οδηγήσει προς το δικό της ξεπάγωμα των σχέσεων με τις ΗΠΑ. Το μέλλον της Βενεζουέλας θα εξαρτηθεί από τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου και από την ικανότητα του Προέδρου Νικολάς Μαντούρο να διαχειριστεί ταυτόχρονα ταραχές στους δρόμους και αμφισβητίες στο εσωτερικό της κυβέρνησης. Το 2015 θα είναι κρίσιμο για τον διάδοχο του Ούγκο Τσάβες, ο οποίος αναζητεί σανίδα σωτηρίας από μια οικονομική περίοδο χάριτος.

Επιπλέον κίνητρο
Με την Κούβα να προσεγγίζει ανοιχτά τις ΗΠΑ, ο Μαντούρο μπορεί να έχει ένα επιπλέον κίνητρο για να αναζητήσει άνοιγμα προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Δεν θα αρχίσει από το μηδέν. Νωρίτερα φέτος, όρισε υποψήφιο πρεσβευτή στις ΗΠΑ και είχε συζητήσεις -όσο ασαφείς και αν ήταν- με την Ουάσιγκτον για να αποκαταστήσει ομαλές διπλωματικές σχέσεις. Το 2014 προέκυψαν επίσης αρκετές πληροφορίες ότι το Καράκας διαπραγματευόταν επανέναρξη άμεσης συνεργασίας κατά των ναρκωτικών με τις ΗΠΑ, αν και δεν έχει επιτευχθεί ακόμα συμφωνία. Οι συζητήσεις αυτές θα μπορούσαν να ανανεωθούν ως αποτέλεσμα της προσέγγισης ανάμεσα στην Κούβα και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Αλλά η αποκατάσταση των σχέσεων με τις ΗΠΑ δεν θα λύσει όλα τα προβλήματα του Μαντούρο. Η κατακόρυφη πτώση της οικονομίας της Βενεζουέλας και οι αρνητικές επιπτώσεις για το κυβερνών Ενωμένο Σοσιαλιστικό Κόμμα είναι σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα μακροπρόθεσμων διαρθρωτικών προβλημάτων, που δεν μπορούν να αντιστραφούν εύκολα. Και είναι εξαιρετικά απίθανο ότι ο Μαντούρο θα είναι σε θέση να αντιμετωπίσει τα προβλήματα αυτά χωρίς να υποστεί μεγάλο πολιτικό κόστος.

ΠΗΓΗ: «Το Βήμα»