Νέες εικασίες για την Αμφίπολη έρχονται στο φως
Η μητέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου τάφηκε εκεί

Οργιάζουν οι εικασίες σχετικά με το ποιος είναι θαμμένος στο τεράστιο ταφικό συγκρότημα που βρίσκεται στην Αμφίπολη της Μακεδονίας. Ακόμη και το «History Channel» σε άρθρο του υποστηρίζει πως ο τάφος της Αμφίπολης μπορεί να ανήκει στην Ολυμπιάδα, τη μητέρα του Αλέξανδρου.

Όπως γράφει το δημοσίευμα, οι αρχαιολόγοι που ανασκάπτουν τον Τύμβο Καστά βρέθηκαν μπροστά σε μια σπουδαία ανακάλυψη: δύο πελώρια γλυπτά μέσα στον τάφο, που φυλάσσουν την είσοδο του θαλάμου. Σύμφωνα με ορισμένους μελετητές, η παρουσία αυτών των γυναικείων γλυπτών, γνωστές ως Καρυάτιδες, υποδηλώνουν σαφώς πως ο τάφος ανήκει στην Ολυμπιάδα, τη μητέρα του μεγάλου πολεμιστή και βασιλιά της Μακεδονίας Μέγα Αλέξανδρο.

Το άρθρο, αφού παραθέτει αναλυτικά τα ευρήματα και τις εργασίες που έχουν γίνει από την επικεφαλής της ανασκαφής κ. Αικατερίνη Περιστέρη, εξηγεί τα πιθανά σενάρια για τον «ένοικο» του τάφου.

«Οι εικασίες που έχουν γίνει ως προς τον ένοικο του τάφου περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, και το όνομα του ίδιου του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Οι αρχαιολόγοι και οι ιστορικοί έχουν ενώσει τις δυνάμεις τους απορρίπτοντας αυτήν την πιθανότητα, ωστόσο, όπως δείχνουν τα ιστορικά αρχεία, ο Αλέξανδρος πέθανε στη Βαβυλώνα (το σημερινό Ιράκ) το 323 π.Χ. και πιθανότατα θάφτηκε στην Αίγυπτο, όταν ο Πτολεμαίος, ένας από τους στρατηγούς του, έκλεψε το πτώμα ενώ ήταν καθ' οδόν για τη Μακεδονία.

Η ανακάλυψη των δύο Καρυάτιδων, που ουσιαστικά καθρεφτίζουν η μία την άλλη στις δύο πλευρές της μαρμάρινης εισόδου, τώρα τροφοδοτούν εικασίες πως ο τάφος ανήκει σε μια εξέχουσα γυναικεία φιγούρα από την εποχή του Αλεξάνδρου: συγκεκριμένα, την Ολυμπιάδα, τη σύζυγο του Φιλίππου Β' και μητέρα του φημισμένου πολεμιστή-βασιλιά. Οι Καρυάτιδες, ένα κοινό χαρακτηριστικό της ελληνικής και ρωμαϊκής αρχιτεκτονικής, είναι κίονες από γλυπτά γυναικείων μορφών. Αυτές που πλαισιώνουν την είσοδο του τάφου της Αμφίπολης έχουν ύψος πάνω από δύο μέτρα, φορούν μακριούς χιτώνες και παπούτσια με χοντρές σόλες (κόθορνους). Κάθε Καρυάτιδα έχει τεντωμένο το ένα χέρι, εμποδίζοντας την είσοδο στον κυρίως θάλαμο του τάφου».

Ιέρειες του Διονύσου
Σύμφωνα με τον Άντριου Τσανγκ, τον συγγραφέα του βιβλίου «Η αναζήτηση του τάφου του Μεγάλου Αλεξάνδρου», οι μορφές δεν απεικονίζουν απλές γυναίκες, αλλά τις ιέρειες του Διονύσου, του Έλληνα θεού του κρασιού. Όπως ο Τσανγκ γράφει στο «Greek Reporter», ο αρχαίος Έλληνας ιστορικός Πλούταρχος ανέφερε στο έργο του «Η ζωή του Αλεξάνδρου» το γεγονός πως η Ολυμπιάδα συνήθιζε να συμμετάσχει σε διονυσιακές τελετές και όργια. Είναι εκείνες, που κρατώντας στο κεφάλι καλάθια με φίδια και έχοντας υψωμένα τα χέρια τους, επιλέχθηκαν ώστε να στέκουν αιώνιοι φύλακες στον τάφο της συντρόφου τους.
Ο Τσανγκ σημειώνει, επίσης, ότι οι αρχαιολόγοι που ανασκάπτουν τον Τύμβο Καστά βρήκαν ένα κομμάτι μαρμάρου ζωγραφισμένο με ρόδακες, που μοιάζει με εκείνα στο φέρετρο του Φιλίππου Β' στη Βεργίνα.

Το άρθρο συνεχίζει με άλλους πιθανούς ενοίκους. «Εκτός από την Ολυμπιάδα, η πιο πιθανή υποψήφια για να έχει ταφεί στην Αμφίπολη φαίνεται πως είναι η Ρωξάνη, η σύζυγός του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Ο Μακεδόνας στρατηγός Κάσσανδρος δολοφόνησε το 311 π.Χ. την Ρωξάνη μαζί με τον γιο της Αλέξανδρο Δ', νόμιμο κληρονόμο του πατέρα του στον θρόνο. Άλλοι υποψήφιοι μπορεί να είναι: ο ναύαρχος του Αλέξανδρου, Ανδροσθένης, ο Λαομέδοντας και ο Νέαρχος. Μπορεί επίσης να είναι ένας από τους στρατηγούς του, π.χ. ο Ηφαιστίωνας ή ο Αντίγονος, ή ακόμη και ο ίδιος ο Κάσσανδρος. Ο Τσανγκ διαφωνεί με αυτές τις εκδοχές, υποστηρίζοντας ότι η παρουσία των Καρυάτιδων υποδηλώνει πως ο ένοικος του τάφου δεν μπορεί να είναι άνδρας.

Στο τέλος του άρθρου φιλοξενείται και η άποψη της αρχαιολόγου Όλγας Παλαγγιά, που ισχυρίζεται ότι ο τάφος είναι ρωμαϊκός. «Η ανακάλυψη των Καρυάτιδων δεν έχει δώσει τέλος στις συζητήσεις γύρω από τον αληθινό σκοπό του μνημείου της Αμφίπολης. Η Όλγα Παλαγγιά, πρόεδρος του τμήματος Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, δήλωσε στο Discovery News πως οι Καρυάτιδες που βρέθηκαν να φυλάσσουν τον τάφο δεν είχαν χρησιμοποιηθεί μέχρι τον 1ο αιώνα π.Χ. Ως τέτοια, πιστεύει πως το ταφικό μνημείο της Αμφίπολης δεν είναι «Μακεδονικός τάφος, διότι τέτοιοι τάφοι εξαφανίστηκαν τον 2ο αιώνα π.Χ., όταν η Μακεδονία κατακτήθηκε από τους Ρωμαίους».
 

Βεβαιότητα για τη σύληση του τάφου
Βέβαιη για τη σύληση του τάφου στον λόφο Καστά είναι η επίτιμη διευθύντρια Αρχαιοτήτων Κατερίνα Ρωμιοπούλου, τονίζοντας χαρακτηριστικά: «Έχουν βγάλει τόσα χώματα έξω από τον τάφο, κιβώτια ολόκληρα, τα οποία ξέρω καλά ότι τα κοσκινίζουν. Τίποτα δεν βρήκαν, κάποιες ενδείξεις; Γιατί δεν μας λένε; Δεν βρήκαν ούτε καρφιά; Τα καρφιά είναι πραγματικό στοιχείο. Όταν βρίσκεις καρφιά, και μάλιστα μεγάλα, αμέσως λες “έχουμε ξύλινο φορείο”».

Προτού ο νεκρός παραδοθεί στην πυρά τον εναπέθεταν σε ξύλινη κλίνη ή φορείο, όπου επάνω υπήρχε ένα στρώμα πουπουλένιο, ντυμένο με πολύτιμα υφάσματα, υφασμένα στον αργαλειό. Ο νεκρός ήταν στολισμένος με χρυσοΰφαντα υφάσματα. «Η τελετουργία της καύσεως λάμβανε χώρα ή κοντά στον τάφο ή επάνω στον τάφο, στην οροφή του, όπως τη βρήκαν στη Βεργίνα, ή κάπου πίσω από τον τάφο, όπως τη βρήκα εγώ στα Λευκάδια, ή μπορεί ακόμα πιο μακριά από τον τάφο», αναφέρει η Κ. Ρωμιοπούλου. Στην πυρά εναπέθεταν την κλίνη με τον νεκρό και τα κτερίσματα, δηλαδή κοσμήματα, αγγεία και άλλα αντικείμενα, ό,τι θεωρούσαν πολύτιμο, διότι υποτίθεται ότι διά της καύσεως συνόδευαν τον νεκρό στη μετέπειτα ζωή του.

Τα υπολείμματα της καύσεως, τις στάχτες και τα κόκκαλα του νεκρού, το μισοκαμένο χρυσό στεφάνι -με τα δεδομένα που έχουμε ώς τώρα πολλά στεφάνια είναι στραβωμένα γιατί έχουν υποστεί την πυρά- τα τύλιγαν σε ένα πολύτιμο ύφασμα και τα τοποθετούσαν σε λάρνακα. Ήταν ένα χρυσό κουτί, είτε ασημένιο αγγείο είτε μπρούντζινο, γιατί -μην ξεχνάμε- ήταν και τα μπρούντζινα σπουδαία αγγεία. Μπορεί σήμερα να τα βρίσκουμε σκουριασμένα και πράσινα, αλλά όταν τα έφτιαχναν άστραφταν σαν χρυσά. Στη συνέχεια τοποθετούσαν τη λάρνακα στον τάφο, ποτέ πάνω στο έδαφος, αλλά μέσα σε ένα πέτρινο αγγείο. Μερικές φορές έχτιζαν στον τάφο και έναν πάγκο, όπου τοποθετούσαν ορισμένα αγγεία. Στις άκρες της πυράς ορισμένα αντικείμενα έμεναν πιο ζωντανά. Επίσης, όταν μιλάμε για σπουδαία πρόσωπα, οι κλίνες τις περισσότερες φορές δεν ήταν απλές αλλά “ντυμένες” με ελεφαντοστό και μπρούντζινες διακοσμήσεις».

Αυτά τα στοιχεία κάνουν την κ. Ρωμιοπούλου σίγουρη ότι ο τάφος έχει συληθεί και, όπως τονίζει στον «Τύπο της Κυριακής», συλημένος βρέθηκε και ο μακεδονικός τάφος που ανέσκαψε η ίδια στη ρίζα του λόφου Καστά, στις αρχές της δεκαετίας του 1960.

«Από πού μπαίνουν οι κλέφτες; Από την κορυφή. Άνοιξαν μια, δυο, τρεις τρύπες. Και βεβαίως όταν έφυγαν εισχώρησε το χώμα. Δεν δέχομαι την ερμηνεία πως το χώμα λειτουργεί ως στατικό στοιχείο. Το χώμα φαίνεται σαν κώνος στη μέση, δεν στηρίζει τους τοίχους. Η αρχαιοκαπηλία έπρεπε να σταματήσει και θα σταματούσε μόνο αν γίνονταν συστηματικές ανασκαφές. Η περιοχή εκατέρωθεν του Στρυμόνα πάντα αποτελούσε πεδίο για τη δράση αρχαιοκαπήλων και τυμβωρύχων», λέει η Κ. Ρωμιοπούλου.