Μαύροι, ισπανόφωνοι και φτωχοί ζουν τη νέα άσχημη πραγματικότητα των ΗΠΑ
Αν ο Μπράουν που έπεσε νεκρός από αστυνομικά πυρά ζούσε σε μια πλούσια συνοικία λευκών, δεν θα κηδευόταν χθες Δευτέρα αλλά σε λίγο καιρό, πιθανώς θα ξεκινούσε τα μαθήματα στο πανεπιστήμιο

Άσχημα τα νέα για όσους ελπίζουν ακόμη στο «αμερικανικό όνειρο» -ειδικά για όσους η καταγωγή τους αυτόματα τους κατατάσσει στους παρίες, τους απόκληρους της κοινωνίας των ΗΠΑ. Μαύροι, ισπανόφωνοι, φτωχοί, παράνομοι μετανάστες, μεταξύ των οποίων τα δεκάδες χιλιάδες παιδιά που μένουν στα αζήτητα στα αμερικανικά σύνορα, οι «απόκληροι» του Obamacare, σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και η συρρικνούμενη μεσαία τάξη, κινδυνεύουν ανά πάσα στιγμή να δουν τη σκάλα της κοινωνικής κινητικότητας να φεύγει κάτω από τα πόδια τους. Αυτό ακριβώς συνέβη στην περίπτωση του άτυχου 18χρονου Μάικλ Μπράουν, που πρόσφατα έπεσε νεκρός από αστυνομικά πυρά στην πόλη Φέργκιουσον στο Μιζούρι.

Οι αστυνομικές Αρχές υποστήριξαν ότι λίγο πριν από τον θάνατό του ο έφηβος είχε κλέψει ένα κουτί με πούρα -λες και μια μικροκλοπή θα νομιμοποιούσε τη δυσανάλογη, σχεδόν εκδικητική, κρατική βία της οποίας ο έφηβος έπεσε θύμα. Οι ακριβείς συνθήκες του θανάτου του δεν έχουν γίνει ακόμη γνωστές. Όμως δεν θα ήταν παρατραβηγμένο να υποστήριζε κανείς ότι αν ο Μπράουν ζούσε σε μια πλούσια συνοικία λευκών, δεν θα κηδευόταν χθες Δευτέρα. Αντίθετα, σε λίγο καιρό, πιθανώς θα ξεκινούσε τα μαθήματα στο πανεπιστήμιο. Και η πόλη του δεν θα είχε βυθιστεί στο πρωτοφανές για τα δεδομένα της χάος.

«Έκαναν λάθος…»
Το 1962 ο σπουδαίος Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας Μάικλ Χάρινγκτον, σοσιαλιστής και πατέρας του όρου «νεοσυντηρητισμός», έγραψε: όσοι είναι φτωχοί είναι φτωχοί «επειδή έκαναν το λάθος να γεννηθούν από τους λάθος γονείς». Παρότι ο θεμέλιος λίθος της αμερικανικής κοινωνίας ήταν η δυνατότητα που παρείχε σε οποιονδήποτε να ανελιχθεί, όλο και μεγαλύτερα τμήματά της διαπιστώνουν ότι η θεωρία από την πράξη απέχει πολύ. «Το Φέργκιουσον είναι ένα προάστιο του Σεντ Λούις και τυπικά θεωρούμε τα προάστια ως ειδυλλιακές τοποθεσίες ενσάρκωσης του αμερικανικού ονείρου» είπε στο «Βήμα» ο Σκοτ Άλαρντ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον και συγγραφέας του βιβλίου «Out of Reach: Place, Poverty, and the New American Welfare State». «Ολο και περισσότερα προάστια σαν το Φέργκιουσον βρίσκονται αντιμέτωπα με υψηλότερα ποσοστά φτώχειας και ανεργίας σε σχέση με το παρελθόν. Και δεν ήταν έτοιμα γι' αυτές τις αλλαγές -είτε πρόκειται για τις κοινωνικές υπηρεσίες, τη δημιουργία επαγγελματικών ευκαιριών, τη δημόσια ασφάλεια ή τις φυλετικές διακρίσεις» προσέθεσε.

Κάποτε ήταν αλλιώς
Δεν ήταν όμως πάντοτε έτσι. Στα τέλη του 19ου αιώνα ήταν πολύ πιο εύκολο για ένα παιδί από τις κατώτερες κοινωνικές τάξεις να ανέβει τη σκάλα της επαγγελματικής επιτυχίας στις ΗΠΑ παρά στη Βρετανία. Και αυτό ίσχυε για το μεγαλύτερο μέρος του 20ού αιώνα. Ακόμη και αν κάποιος δεν κατάφερνε να ανέβει κοινωνική τάξη, μπορούσε να βελτιώσει σημαντικά τις συνθήκες ζωής του. Μεταπολεμικά, από το τέλος της δεκαετίας του 1940 ώς και τη δεκαετία του 1970, το μέσο οικογενειακό εισόδημα στις ΗΠΑ διπλασιάστηκε. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1960, όταν ο Λίντον Τζόνσον υπέγραφε τον ιστορικό νόμο για τα πολιτικά δικαιώματα των μαύρων, οι Αφροαμερικανοί σημείωσαν πρόοδο. Από το 1967 μέχρι το 2000 το μέσο οικογενειακό τους εισόδημα αυξήθηκε κατά 32,5% ενώ το ποσοστό της φτώχειας έπεσε στο 22,5% (από 41,8%). Σύμφωνα με στοιχεία της αμερικανικής στατιστικής υπηρεσίας (US Census Bureau) το 2012 46,5 εκατομμύρια Αμερικανοί ζούσαν σε συνθήκες φτώχειας -ο μεγαλύτερος αριθμός στα 54 χρόνια που η υπηρεσία καταγράφει τη φτώχεια στις ΗΠΑ. Την ίδια χρονιά ένας στους 16 Αμερικανούς, δηλαδή 20,4 εκατ. άνθρωποι, ζούσαν σε κατάσταση ακραίας φτώχειας.

Πλήγμα η μεσαία τάξη
Η μεσαία τάξη έχει επίσης δεχθεί ισχυρό πλήγμα τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Brookings Institution, 38 εκατομμύρια αμερικανικές οικογένειες, δηλαδή το ένα τρίτο των νοικοκυριών, ζουν βασισμένες στα μηνιαία έσοδά τους (paycheck to paycheck), που σημαίνει ότι ξοδεύουν όλα τα χρήματά τους μέχρι να ξαναπληρωθούν. Δεν έχουν μεγάλες καταθέσεις ή άμεσα προσβάσιμα χρήματα αλλά τα δύο τρίτα εξ αυτών τεχνικά δεν θεωρούνται φτωχοί. Την ίδια στιγμή, οι μισθοί εκατομμυρίων εργαζομένων, ειδικά όσων δεν διαθέτουν πανεπιστημιακή εκπαίδευση, παραμένουν στατικοί. Το μέσο οικογενειακό εισόδημα το 2012 δεν ήταν μεγαλύτερο σε σχέση με πριν από 25 χρόνια.

Μειώνονται οι ευκαιρίες
Και ενώ η αμερικανική κοινωνία θεωρείται παραδοσιακά ανοιχτή, η κοινωνική κινητικότητα δεν είναι δεδομένη. Μόλις το 20% όσων έχουν γεννηθεί στα μεσαία κοινωνικά στρώματα καταφέρνουν να φθάσουν στα ανώτερα. «Υπάρχουν ακόμη ευκαιρίες ανέλιξης αλλά γίνεται ολοένα και πιο δύσκολο. Μέρος του προβλήματος είναι η ίδια η αγορά εργασίας στις ΗΠΑ που δημιουργεί θέσεις εργασίας αλλά πολλές από αυτές είναι χαμηλόμισθες. Η περιορισμένη κοινωνική κινητικότητα οφείλεται και στα προβλήματα του εκπαιδευτικού συστήματος, που δεν παρέχει στα παιδιά των φτωχών κοινοτήτων τις ίδιες ευκαιρίες ώστε να πάνε στο κολέγιο ή να λάβουν κάποια άλλη προχωρημένη εκπαίδευση» εξήγησε μιλώντας στο «Βήμα» ο καθηγητής Άλαρντ.

Λεφτά και μόρφωση για τους λευκούς
Οι Αφροαμερικανοί συνιστούν το 14,2% του αμερικανικού πληθυσμού -οι λευκοί Αμερικανοί το 64%, ωστόσο κατέχουν το 88% του πλούτου της χώρας. Το ποσοστό των μαύρων ανδρών που καταφέρνουν να τελειώσουν κάποιο πανεπιστήμιο κυμαίνεται περίπου στο μισό του ποσοστού του συνόλου των φοιτητών. Το 80% των μαθητών του λυκείου αποφοιτούν στην ώρα τους, δηλαδή στα τέσσερα χρόνια, ενώ μεταξύ των Αφροαμερικανών το αντίστοιχο ποσοστό είναι 69%.

Εμπόλεμη ζώνη και υποσχέσεις
Δεκάδες συλλήψεις πολιτών και δημοσιογράφων, δακρυγόνα, θωρακισμένα οχήματα και η Εθνοφρουρά στους δρόμους, λεηλασίες, πυροβολισμοί. Το Φέργκιουσον θύμιζε εμπόλεμη ζώνη τις ημέρες που ακολούθησαν τη δολοφονία του εφήβου. Τη στιγμή που το Συμβούλιο της Ευρώπης εξέφραζε την ανησυχία του για τα ανθρώπινα δικαιώματα στις ΗΠΑ, ο Αμερικανός Υπουργός Δικαιοσύνης Ερικ Χόλντερ υποσχόταν «ενδελεχή και δίκαιη έρευνα» για τις συνθήκες θανάτου του 18χρονου.

Αστυνομία σαν στρατός
Η αμερικανική αστυνομία είναι από τις πλέον στρατιωτικοποιημένες στον κόσμο. Σύμφωνα με στοιχεία της Αμερικανικής Ενωσης για τις Πολιτικές Ελευθερίες (ACLU), η αμερικανική κυβέρνηση έχει δαπανήσει 4,3 δισ. δολάρια για να εξοπλίσει την αστυνομία με στρατιωτικά όπλα, θωρακισμένα οχήματα και άλλα είδη μάχης. Το 2012, σύμφωνα με στοιχεία του FBI, η αστυνομία σκότωσε «νομίμως» 410 Αμερικανούς -τους 409 με όπλα.

Άνιση μάχη για τις «αποθήκες ψυχών»
Οι προσπάθειες του Αμερικανού προέδρου Μπαράκ Ομπάμα για διευθέτηση του μεταναστευτικού ζητήματος προσκρούουν -σε μιαν άνιση πολιτική μάχη- στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, το οποίο με μένος εξαναγκάζει σε στασιμότητα οποιαδήποτε νομοθετική ρύθμιση. Παρ' όλ' αυτά, με δεκάδες χιλιάδες παιδιά να συρρέουν ασυνόδευτα στα αμερικανικά νοτιοδυτικά σύνορα από τα κράτη της Κεντρικής Αμερικής, ο Ομπάμα δηλώνει αποφασισμένος να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις ακόμη και αν αυτό σημαίνει ότι θα παρακάμψει το Κογκρέσο. Περισσότερα από 57.000 παιδιά συνελήφθησαν καθώς προσπαθούσαν να διασχίσουν ασυνόδευτα τα αμερικανικά σύνορα από τον περασμένο Οκτώβριο. Πολλά παραμένουν σε κέντρα κράτησης, ενώ για άλλα κινούνται περίπλοκες διαδικασίες απέλασης.