Η αφορμή ήταν ο πυροβολισμός ενός νεαρού από την αστυνομία

Ο τρόπος που αντιμετωπίστηκαν οι ταραξίες προσφέρει μερικά χρήσιμα διδάγματα για το «κόστος» της εγκληματικότητας

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ απάντησε άμεσα στις ταραχές. Πάνω από 1.000 ύποπτοι συνελήφθησαν την πρώτη εβδομάδα και τους απαγγέλθηκαν κατηγορίες. Μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2012 είχαν συλληφθεί 4.600 άνθρωποι

Αυτή την εβδομάδα συμπληρώθηκαν τρία χρόνια από τις ταραχές που σημειώθηκαν το 2011 στο Λονδίνο. Οι ταραχές αυτές είχαν ξεσπάσει τόσο ξαφνικά και είχαν επεκταθεί τόσο γρήγορα και σε άλλες πόλεις, ώστε πολλοί μιλούσαν για την «αποσύνθεση» της βρετανικής κοινωνίας.

Τελικά, υπέκυψαν κι αυτές στη λήθη του χρόνου - και στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λονδίνου. Ο Τιμ Χάρφορντ των Φαϊνάνσιαλ Τάιμς θυμάται καλά εκείνες τις ταραχές. Ο γιος του είχε γεννηθεί λίγες ημέρες νωρίτερα κι εκείνος στεκόταν τις νύχτες στο κατώφλι του σπιτιού του και παρακολουθούσε τα ελικόπτερα να πετούν πάνω από την πόλη. Ένα χρόνο μετά, έγραψε ένα άρθρο στο οποίο υποστήριζε ότι οι ταραχές ήταν στην πραγματικότητα τυχαία γεγονότα.

Είχαν, βέβαια, μια αιτία. Η αφορμή ήταν ο πυροβολισμός ενός νεαρού από την αστυνομία, η οποία είχε κατηγορηθεί ότι πραγματοποιούσε σωματικές έρευνες με φυλετικά κριτήρια. Ανάλογα επεισόδια έχουν σημειωθεί και άλλες φορές, σε άλλους τόπους, χωρίς να προκληθεί αναταραχή. Η τύχη παίζει μείζονα ρόλο σε τέτοιες περιπτώσεις.

Το δικαστικό σύστημα απάντησε άμεσα στις ταραχές. Πάνω από 1.000 ύποπτοι συνελήφθησαν την πρώτη εβδομάδα και τους απαγγέλθηκαν κατηγορίες. Μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2012 είχαν συλληφθεί 4.600 άνθρωποι, από τους 13.000 ώς 15.000 που πιστεύεται ότι είχαν λάβει μέρος με τον έναν ή τον άλλο τρόπο στις ταραχές.

Ακόμη πιο εντυπωσιακός ήταν ο τρόπος με τον οποίο οι δικαστές έλαβαν τις αποφάσεις τους. Δύο άνθρωποι καταδικάστηκαν σε φυλάκιση τεσσάρων ετών ο καθένας επειδή καλούσαν με αναρτήσεις τους στο Facebook τον κόσμο να βγει στο δρόμο, και μάλιστα στο Τσέσαϊρ, ένα μέρος που δεν ενδείκνυται ακριβώς για το ξεκίνημα μιας επανάστασης. Στα καλέσματα εκείνα δεν είχε ανταποκριθεί κανείς, γεγονός που προκάλεσε αμφιβολίες για την ορθότητα των ποινών.

Μια έφηβη καταδικάστηκε σε φυλάκιση 10 μηνών επειδή κάποιοι την είδαν να κρατάει για λίγα δευτερόλεπτα δύο αριστεροπόδαρα παπούτσια που είχε αρπάξει από ένα λεηλατημένο κατάστημα στο Γούλβερχαμπτον. Η κοπέλα το σκέφτηκε καλύτερα και τα άφησε, αλλά οι δικαστές ήταν άτεγκτοι. Σε γενικές γραμμές, οι ποινές ήταν πολύ αυστηρές. Η άποψη που επικράτησε ήταν ότι το πραγματικό έγκλημα που πρέπει να τιμωρείται είναι η συμμετοχή σε μια στιγμή σοβαρής αναταραχής.

Οι ποινές εκείνες ήταν μια ουσιαστική απάντηση στην κρίση ή μια δρακόντεια υπερβολική αντίδραση; Για έναν οικονομολόγο, όπως τον Χάρφορντ, είναι κάτι άλλο: ένα συναρπαστικό φυσικό πείραμα. Οι αυστηρές ποινές, και το προηγούμενο που δημιούργησαν, λειτούργησαν άραγε αποτρεπτικά;

Το σύνηθες στατιστικό πρόβλημα είναι ότι η πολιτική των ποινών μπορεί να επηρεάζει τα ποσοστά της εγκληματικότητας, αλλά και τα ποσοστά της εγκληματικότητας μπορεί να επηρεάζουν την πολιτική των ποινών. Το αίτιο και το αιτιατό είναι δύσκολο να διαχωριστούν.

Στην περίπτωση των ταραχών, πάντως, η έξαρση της εγκληματικότητας που προκάλεσε την καταστολή ήταν ξαφνικά, απροσδόκητη και σύντομη. Τρεις οικονομολόγοι μέτρησαν τις επιπτώσεις των σκληρών ποινών στην εγκληματικότητα. Και ανακάλυψαν ότι στους έξι μήνες που ακολούθησαν τις ταραχές, εγκλήματα όπως οι ληστείες και οι επιθέσεις εναντίον ανθρώπων μειώθηκαν σημαντικά. Άλλα αδικήματα όμως, λιγότερο σοβαρά, αυξήθηκαν. Με άλλα λόγια, οι εγκληματίες στράφηκαν από τα «ακριβά» προς τα «φτηνά» εγκλήματα…

Πιο ανθρώπινοι τρόποι για μείωση της εγκληματικότητας

Ο ΙΔΙΟΣ ο Χάρφορντ έχει γράψει ένα βιβλίο, τη «Λογική της Ζωής», στο οποίο υποστηρίζει ότι οι πιο απίθανοι άνθρωποι στις πιο απίθανες συνθήκες επηρεάζονται από απλά κίνητρα. Παρά ταύτα, οι έρευνες των οικονομολόγων που μελετούν το «κόστος» της εγκληματικότητας είναι πάντα χρήσιμες.

Δύο Αμερικανοί οικονομολόγοι, ο Τζόναθαν Κλικ και ο Αλεξ Τάμπαροκ, εξέτασαν τα αποτελέσματα των συναγερμών για τρομοκρατία στην Ουάσινγκτον κατά τη διετία που ακολούθησε τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου. Κάθε φορά που δινόταν ένας τέτοιος συναγερμός, οι αστυνομικοί έσπευδαν στις περιοχές υψηλού κινδύνου.

Στους 16 μήνες που μελετήθηκαν, διαπιστώθηκε ότι έγιναν στην περιοχή 8.500 εγκλήματα, τα περισσότερα από τα οποία ήταν κλοπές αυτοκινήτων ή κλοπές από αυτοκίνητα, όχι δηλαδή ακριβώς τρομοκρατικές επιθέσεις τύπου Αλ-Κάιντα. Οι δύο οικονομολόγοι συμπέραναν ότι η αύξηση του αριθμού των αστυνομικών δεν προκαλούνταν από τις κλοπές αυτοκινήτων, στην πραγματικότητα όμως τις διατήρησαν σε χαμηλά επίπεδα.

Ενδεχομένως να υπάρχουν φτηνότεροι, πιο αποτελεσματικοί και πιο ανθρώπινοι τρόποι για να μειώνεται η εγκληματικότητα. Τέτοιες μελέτες όμως δείχνουν ότι ο κόσμος δεν είναι ακριβώς παράλογος. Όταν αυξάνεται το κόστος του εγκλήματος, οι εγκληματίες ανταποκρίνονται.

Πηγή: Financial Times