Έντονος προβληματισμός για τη νομισματική πολιτική που ακολουθείται

Πέντε χρόνια από τότε που άρχισε η ανάκαμψη από τη σοβαρή οικονομική ύφεση, οι οικονομίες των αναπτυγμένων χώρων συνεχίζουν να απογοητεύουν

ΔΥΣΤΥΧΩΣ λίγες χώρες έχουν ενδιαφερθεί για την υιοθέτηση διαθρωτικών μεταρρυθμίσεων που θα οδηγούσαν σε αύξηση της παραγωγικότητας

Στις αρχές του χρόνου οι προβλέψεις των οικονομολόγων για το 2014 ήταν ότι θα σημειωνόταν επιτάχυνση στον ρυθμό ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας. Οι προβλέψεις αυτές όμως δεν έχουν επαληθευθεί. Αντί αυτού σχεδόν πέντε χρόνια από τότε που άρχισε η ανάκαμψη από τη σοβαρή οικονομική ύφεση, οι οικονομίες των αναπτυγμένων χώρων συνεχίζουν να απογοητεύουν. Κατά το πρώτο τρίμηνο του 2014 το ΑΕΠ της Αμερικής, σε ετήσια βάση, μειώθηκε κατά 2,9%, ενώ ο ρυθμός ανάπτυξης της ευρωζώνης ήταν της τάξης του 0,8%, ρυθμός όμως που ήταν κατά 50% πιο κάτω από την πρόβλεψη.

Βέβαια, ένας λόγος για τον αρνητικό ρυθμό ανάπτυξης της Αμερικής ήταν και ο πολύ βαρύς χειμώνας που επηρέασε δυσμενώς την παραγωγή. Αντίθετα, ο ρυθμός ανάπτυξης έχει επιταχυνθεί στη Βρετανία και τη Γερμανία, ενώ στην Ιαπωνία λόγω λήψης νομισματικών και δημοσιονομικών μέτρων σημειώθηκε ρυθμός ανάπτυξης της τάξης του 1,5%.

Εδραιώνεται η στασιμότητα

Υπάρχουν όμως λόγοι για ανησυχία αφού σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, και ειδικά στην Ιταλία και τη Γαλλία, η στασιμότητα όσον αφορά την ανάπτυξη φαίνεται ότι έχει εδραιωθεί. Η απάντηση στο πρόβλημα αυτό είναι η περαιτέρω χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής από τις Κεντρικές Τράπεζες. Για παράδειγμα, ο χαμηλός ρυθμός ανάπτυξης στην περιοχή της ευρωζώνης έχει να κάνει και με το συντηρητισμό της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) η οποία ενίσταται στην υιοθέτηση αντισυμβατικών μέτρων χαλάρωσης νομισματικής πολιτικής, ακόμη και τώρα που υπάρχει κίνδυνος αποπληθωρισμού.

Αλλά θα πρέπει να τονιστεί ότι ακόμη και η χαλαρή νομισματική πολιτική, που είναι αναγκαία προϋπόθεση για μια πιο δυναμική ανάκαμψη, δεν είναι αρκετή. Και τούτο γιατί η δημοσιονομική πολιτική που ακολουθείται στις χώρες της ευρωζώνης είναι περιοριστική και οι κυβερνήσεις καταβάλλουν προσπάθειες για να μειώσουν τα δημοσιονομικά ελλείμματα.

Αύξηση επιτοκίων

Θα πρέπει να αναφερθεί όμως ότι ενώ πριν από ένα χρόνο η Τράπεζα της Αγγλίας είχε δηλώσει ότι η προοπτική αύξησης των επιτοκίων ήταν απομακρυσμένη και ότι αναμένει το χαμηλό επιτόκιο της τράπεζας του 0,5% να συνεχίσει μέχρι το 2016, πρόσφατα ο Διοικητής της Τράπεζας της Αγγλίας, κ. Mark Carney δήλωσε ότι η αύξηση επιτοκίων είναι δυνατόν να γίνει πιο γρήγορα από ότι αναμένετο.

Και τούτο γιατί τα τελευταία στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι η Βρετανία επιτυγχάνει ρυθμό 3,1%, ρυθμός που είναι πολύ πιο ψηλός παρά από οποιαδήποτε άλλη χώρα της Ε.Ε και που οδήγησε σε μείωση της ανεργίας στο 6,6% από 7,8% πριν από ένα χρόνο και σε αντίθεση από τις προβλέψεις της ίδιας της Τράπεζας της Αγγλίας. Παρόμοιες δηλώσεις έχουν γίνει και από αξιωματούχους της Κεντρικής Τράπεζας της Αμερικής, γνωστής ως FED.

Ορισμένοι οικονομολόγοι όμως, που υποστηρίζουν αύξηση των επιτοκίων, πιστεύουν ότι αν τα επιτόκια παραμείνουν σχεδόν σε μηδενικά επίπεδα θα οδηγήσουν σε επιτάχυνση του πληθωρισμού και θα οδηγήσουν σε «φούσκες των ακινήτων».

Το ΔΝΤ αντίθετα προειδοποιεί την ευρωζώνη για τον κίνδυνο αποπληθωρισμού και παροτρύνει την ΕΚΤ να εξετάσει την πιθανότητα να υιοθετήσει ποσοτική νομισματική χαλάρωση, πολιτική που ακολουθεί η FED, περιλαμβανομένης και σε μεγάλη κλίμακα αγοράς κυβερνητικών ομολόγων με στόχο να δοθεί ώθηση στην ανάπτυξη. Όπως αναφέρει ο ΔΝΤ μια τέτοια πολιτική θα αυξήσει την εμπιστοσύνη, θα βελτιώσει τους ισολογισμούς των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών και θα ενθαρρύνει τις τραπεζικές πιστώσεις.

Να προσέχουν οι Κεντρικές Τράπεζες

Ο ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ στη Βρετανία βρίσκεται στο 1,5% και στην Αμερική στο 1,6%, ρυθμός που είναι πιο κάτω από το στόχο του 2% που έθεσαν οι δύο Κεντρικές Τράπεζες. Αλλά μια σφικτή νομισματική πολιτική θα μπορούσε να οδηγήσει τις οικονομίες σε ύφεση και να μετατρέψει τον πληθωρισμό σε αποπληθωρισμό, πράγμα που θα αναγκάσει τις νομισματικές αρχές να μειώσουν τα επιτόκια σε μηδενική βάση και για πιο μακρά περίοδο.

Οι Κεντρικές Τράπεζες θα πρέπει να είναι προσεκτικές, γιατί στην προσπάθειά τους να αντιμετωπίσουν τις φούσκες θα μπορούσαν να επηρεάσουν δυσμενώς την ανάκαμψη για την οποία κατέβαλαν προσπάθειες να επιτύχουν. Είναι γι΄ αυτό που η πρόεδρος της Fed κα Janet Yellen δήλωσε ότι θα συνεχίσει με τη χαλαρή νομισματική πολιτική, αλλά η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών, που εδράζεται στην Ελβετία, και θεωρείται ως η Τράπεζα των Κεντρικών Τραπεζών, προειδοποίει τις Κεντρικές Τράπεζες ότι η αντίδρασή τους στη χρηματοοικονομική κρίση, με τη μορφή μείωσης των επιτοκίων σε επίπεδα ρεκόρ και τη μαζική αγορά ομολόγων δημιουργεί κίνδυνο για την επανεμφάνιση της επόμενης κρίσης, ειδικά αν δεν συνοδευτεί με διαθρωτικές οικονομικές μεταρρυθμίσεις.

Δυστυχώς, λίγες χώρες έχουν επιδείξει ενδιαφέρον για την υιοθέτηση διαθρωτικών μεταρρυθμίσεων που θα οδηγούσαν σε αύξηση της παραγωγικότητας, πράγμα που θα ενθάρρυναν τις επιχειρήσεις να επενδύουν. Στην περίπτωση της Κύπρου για να ελπίζουμε σε μόνιμες επενδύσεις σε διάφορους τομείς θα πρέπει να προωθηθούν οι διαθρωτικές μεταρρυθμίσεις που περιλαμβάνονται στο Μνημόνιο που υπογράψαμε με την Τρόικα.

Ανεπαρκή έργα υποδομής

Βεβαίως, εκτός από τις διαθρωτικές μεταρρυθμίσεις ο δημόσιος τομέας στις διάφορες χώρες θα πρέπει να αναλάβει και την εκτέλεση έργων υποδομής. Σε όλες τις πλούσιες χώρες τα έργα υποδομής είναι ανεπαρκή, ειδικά οι δρόμοι. Οι κυβερνήσεις των πλουσίων χώρων θα μπορούσαν τώρα που τα επιτόκια είναι χαμηλά να προσφύγουν σε λελογισμένο δανεισμό για την προώθηση αναπτυξιακών έργων με παράλληλη προώθηση οικονομικών μεταρρυθμίσεων.

Επιβράδυνση εμπορίου

Το Διεθνές εμπόριο έξι χρόνια μετά από την κατάρρευση της επενδυτικής Τράπεζας Lehman Brothers έχει επιβραδυνθεί. Βέβαια, ο ΠΟΕ είχε προβλέψει ότι κατά το 2014 θα σημειωνόταν ρυθμός ανάπτυξης του διεθνούς εμπορίου της τάξης του 4,7%.

Μια τέτοια πρόβλεψη πιστεύεται ότι δεν θα επαληθευτεί, αφού κατά τους πρώτους τρεις μήνες του 2014 η αύξηση του διεθνούς εμπορίου, σε ετήσια βάση, ήταν 2,2%. Το ΔΝΤ έχει προβλέψει ότι για το 2014 θα σημειωθεί ρυθμός ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας της τάξης του 3,6%, αλλά τα νέα στατιστικά στοιχεία από τον ΠΟΕ ότι η αύξηση του διεθνούς εμπορίου κατά 4,7% δεν πρόκειται να επιτευχθεί, σημαίνει ότι και η πρόβλεψη του ΔΝΤ για ρυθμό ανάπτυξης 3,6% δεν θα επιτευχθεί επίσης.

Στο 2,8% αντί στο 3,2% η ανάπτυξη

Η Παγκόσμια Τράπεζα εκτιμά ότι ο ρυθμός ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας θα διαμορφωθεί στο 2,8% από 3,2% που είχε προβλέψει στις αρχές του 2014. Παράγοντες που επηρέασαν την εξέλιξη αυτή ήταν η κρίση στην Ουκρανία, ο απρόσμενα βαρύς χειμώνας στις ΗΠΑ, όπως και ο βραδύς ρυθμός ανάπτυξης στην ΕΕ στις αναπτυσσόμενες οικονομίες. Όσον αφορά τις αναπτυσσόμενες και τις αναδυόμενες οικονομίες η εκτίμηση της παγκόσμιας τράπεζας είναι ότι ο ρυθμός ανάπτυξης θα παραμείνει για τρίτη συνεχή χρονιά κατά μέσον όρο κάτω από το 5%.

ΚPMG
Λογιστικές, Ελεγκτικές, Φορολογικές και Συμβουλευτικές Υπηρεσίες
Οι απόψεις και γνώμες που διατυπώνονται στο παρόν είναι αυτές του
συγγραφέα και δεν εκπροσωπούν κατ’ ανάγκη τις απόψεις και γνώμες
της KPMG International ή Οίκων Μελών της KPMG.